• |

    Het verlangen naar de uitweg

    ‘Wat zwaar voor je’ was de reactie van veel mensen om me heen in het afgelopen jaar. Het jaar waarin ik steeds meer de mantelzorger werd van Michel. In plaats van onze gelijkwaardige relatie werd hij steeds meer afhankelijk van mijn zorg.
    En toch voelde het niet als zwaar. Want zwaar: dat was mijn leven met de periodes van (rand)depressiviteit en alcohol-afhankelijkheid. De lange jaren van – innerlijke – eerzaamheid voor ik besefte (en in staat was) iets te doen met het vroege verlies van mijn moeder en de gevolgen die dat voor me had gehad.

    Intens en intensief

    De zorg voor mijn partner was intens en intensief. Maar zwaar: nee. Zo voelde ik het niet. Hoe kan dat toch? Hoe komt het toch dat ik die intensieve zorg niet als zwaar voel? Ik heb er veel over nagedacht.
    ‘Ik heb een uitweg’ realiseerde ik me. Mijn werk is mijn uitweg. Daar is een toekomst. Met mijn werk kan ik verder. Ook na het overlijden van Michel.

    Nog een verschil

    ‘Er is nog een verschil’, realiseerde ik me ook. Een groot verschil. De mensen om me heen. Die er voor me zijn. Me steunen. Helpen. Met wie ik kan delen. Deel.
    ‘Ze waren er al’ realiseerde ik me. Ze waren er al lang. Maar nu kan ik het helemaal voelen. ‘Ik kan ontvangen’ . Ik voel elke dag weer hoe ook het laatste glasplaatje – die afstand, hoe gering ook geworden – als het ware is opgelost.

    Uitweg

    Wat bijzonder om in mijn hele lijf te ervaren wat het betekent je verbonden te voelen. Met mensen. Met het leven.
    Ik wist het al. Maar nu weet ik het echt heel zeker: er is een uitweg. Het verlangen naar de uitweg is uitweg geworden.
    Wat een rijkdom kun je voelen in een groot verlies.

  • Uit de weg gaan & de uitweg gaan

    In de eenzaamheid van hun jeugd hebben Verlaat Verdriet-ers zich vaak opgesloten in zichzelf. Ze hebben de vroege dood van hun ouder een plaats gegeven in hun leven: een plaats ver en diep in zichzelf weggestopt. De pijn, het verdriet, de angst en de boosheid gaan ze uit de weg. Met hun eigen behoeften kunnen ze geen contact meer maken: ze hebben geleerd zich aan te passen. Ze hebben niet geleerd te weten wat ze zelf willen. Hun eigen doelen te creëren. Hun eigen verlangens te (her)kennen. Hun eigen dromen waar te maken. Ze weten hoe je iets uit de weg kunt gaan – dat hebben ze als de beste geleerd. Maar iets aan gaan waar je angst voor voelt: hoe doe je dat als je niet weet waarom? Hoe doe je dat als je niet weet hoe? Hoe doe je dat als je niet weet wat je doel is?

    Een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet is niet alleen een rouwproces. Een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet is ook een groot veranderproces. Een proces waarin je – stap voor stap – leert van overleven naar leven te gaan. Een proces waarin verdriet, pijn, boosheid, schaamte en vooral angst naar boven komen. Gevoelens en emoties waarvan je nou juist (jezelf) hebt geleerd ze uit de weg te gaan. Een gewoonte die je altijd weer terugdrijft in je eigen eenzaamheid. In afgescheiden zijn. Van jezelf. Van andere mensen. Van het leven. De wanhoop om waar je – weer – middenin zit, zonder nog een uitweg te zien, neemt steeds grotere vormen aan. De angst ik red het niet wordt groter en groter. Je trekt je verder terug in jezelf. Steeds verder verwijderd van de uitweg. Die er toch echt is. Ook voor jou.

    Verstrikt raken in je eigen angsten is een groot Verlaat Verdriet-thema, maar geen exclusief Verlaat Verdriet-thema. Al zolang de mensheid bestaat – of liever gezegd: al zolang de mensheid gedachten vorm heeft gegeven die bewaard zijn gebleven voor ons, hun achter-achter-enzovoort-enzovoort-kleinkinderen. Wie kent niet de mythe van Ariadne en de rode draad die ze Theseus gaf om de (uit)weg terug te vinden, voordat hij zijn strijd aanging met de Minotaurus. Wie kent niet de vele labyrinten uit alle denkbare culturen, die betekenis geven aan de innerlijke strijd met de angst en het vinden van de uitweg.

    Als je je (weer) verstrikt voelt in jezelf, als je weer het gevoel hebt geen uitweg meer te zien, verdiep je dan eens in deze (oer-)kennis van de menselijke geest. Je vindt veel informatie over labyrinten en hun doel en werking op de website van Selma Sevenhuijsen: labyrintwerk.nl
    Wie weet bevindt zich in je buurt een labyrint waar je naar toe kunt gaan. Of vind je een andere manier om aan de hand van een labyrint een uitweg te ervaren.

  • |

    Uitweg uit Verlaat Verdriet

    ‘Als ik het woord proces hoor, dan weet ik het wel weer: dat gaat héééél lang duren en er komt nooit een end aan’ las ik een aantal jaren geleden in een interview met een korpschef bij de politie.

    Dezelfde soort gevoelens riep/roept bij mij het woord rouwproces ook op: dat gaat héééél lang duren en er komt nooit een end aan.

    Proces. Een woord uit de mechanische, maakbare tijd (lineaire tijd). Een woord uit de tijd van de ‘maakbaarheid’.
    Er is een begin: namelijk de situatie die is nu is (en die om verandering vraagt). Er is een midden: namelijk het werk dat gedaan moet worden om tot een gewenst eindresultaat te komen. En er is een gewenst eindresultaat. Meten is weten. Bij processen van mechanische aard is dat mogelijk. Je meet de beginsituatie en je meet het eindresultaat. Dan weet je of het doel is gehaald.

    Bij een rouwproces na overlijden ligt dat anders. Van de beginsituatie weet je alleen maar dat een ander mens is gestorven. Wat het eindresultaat van dat rouwproces moet zijn is echter een grote onbekende. Raar woord dus eigenlijk in dit verband: proces. Hoe kun je weten of je het goed doet? Wat goed is? Welk resultaat je moet behalen (loslaten, hoor ik meteen roepen. Maar juist loslaten vormt voor Verlaat Verdriet-ers een groot probleem). Lang heb ik aangehikt tegen het woord verlaat rouwproces. Zou daar niet een ander woord voor moeten komen? Maar welk woord dan? Of welk begrip?

    Verlaat Verdriet-ers hebben vaak het gevoel vastgelopen te zijn in hun leven. Ze kunnen voor hun gevoel geen kant meer op. Ze zien geen uitweg meer. Ze voelen zich machteloos tegen de situatie waarin ze terecht zijn gekomen. Een begaanbare uitweg uit die gevoelens van machteloosheid creëren is een klus die veel Verlaat Verdriet-ers voor elkaar moeten zien te krijgen. Een uitweg waar een begin aan is en een eind. Die van machteloosheid gaat naar handelen. Van overleven naar leven.

    Een proces.

    Daarom handhaaf ik toch het begrip verlaat rouwproces. Niet in de zin van: aan het einde van een verlaat rouwproces is ‘het’ over, maar in de zin van: aan het einde van het proces heb je het verlies van toen in je leven van nu geïntegreerd.
    Dan heeft het verlies van toen een plaats gekregen in je leven, waardoor je in staat bent steeds opnieuw veranderingen aan te gaan en toe te laten.

    Je kunt de feiten in je leven niet veranderen,

    wel de rol die deze feiten in je leven van nu mogen spelen.

  • Paradoxen

    Steeds duidelijker tekenen zich voor mij de paradoxen bij Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet af. Zoals de paradox van

    • Verbinden & loslaten
    • Verlies & winst
    • Stilstand & vooruitgang
    • Geven & ontvangen
    • Afgescheidenheid & verbondenheid
    • Twijfel & vertrouwen

    Ze overziend begrijp ik nu mijn eeuwige moeite met het zo dikwijls gebruikte begrip ‘valkuilen’. Bij valkuil wordt je altijd de bedreiging voorgehouden, de paradox laat ook de andere kant van het spectrum zien.
    De valkuil kun je invallen (en dat gebeurt ook regelmatig),
    de paradox laat ook de uitweg zien.