• |

    Als grammatica ineens Verlaat Verdriet vertelt.

    DoorRonald Schouw

    Soms kan één zin je ineens stilzetten.

    De zin schreef ik oorspronkelijk helemaal niet voor een blog. Ik schreef de zin voor mijn persoonlijk pelgrimsverhaal over de Camino del Amor, dat ik heb ingezonden voor publikatie in de Jacobsstaf, het tijdschrift van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Het verhaal ligt momenteel bij de redactie ter beoordeling.

    In het pelgrimsverhaal staat de volgende zin:
    “Een verlies dat ik jarenlang diep had weggestopt, waarover ik bijna nooit sprak en dat toch altijd met me meegaat.”

    Ik schreef hem op dat moment zonder stil te staan bij wat er taalkundig eigenlijk gebeurde. Maar toen ik de zin later opnieuw las, bleef hij bij mij hangen. Niet alleen vanwege de betekenis, maar vanwege de werkwoordstijden.
    Er staan namelijk drie verschillende tijden in:

    had weggestopt → voltooid verleden,  sprak → verleden tijd,  meegaat → tegenwoordige tijd

    En hoe langer ik ernaar kijk, hoe meer ik het gevoel krijg dat deze drie werkwoordstijden samen iets vertellen over mijn proces van Verlaat Verdriet. Alsof de grammatica van de zin een levensverhaal vertelt.

    “Had weggestopt”

    Het eerste werkwoord staat in de voltooid verleden tijd: had weggestopt.
    Daar zit al een wereld in. Het suggereert dat het gebeurd is, dat het achter mij ligt. Ik heb het weggestopt. Het lijkt afgerond — alsof ik op een bepaald moment het verdriet een plek heb gegeven ver weg, het is niet van mij.

    “Sprak”

    Dan volgt: waarover ik bijna nooit sprak. Ook dat is verleden tijd.
    Niet één keer, niet gedurende een periode, maar bijna nooit. Het verlies was er wel, maar het kreeg geen woorden. Kenmerkend voor veel mensen die op jonge leeftijd een ouder verliezen: je groeit op, je leert functioneren, je wil er niet te veel over praten, want dan is het er niet, denk je. En die vaardigheid, het wegstoppen, het zwijgen, neem je mee. Ook later, als je volwassen wordt, blijf je er goed in, soms zonder het zelf te merken. Het verdriet wordt iets waar je niet over spreekt, of niet over wil spreken.

    En dan ineens: “meegaat”

    Het laatste werkwoord staat in de tegenwoordige tijd. Niet meeging, niet was meegegaan, maar: meegaat.
    Daar zit voor mij de hele betekenis van Verlaat Verdriet in. Met één werkwoord trekt de zin het verleden naar het heden. Het verlies dat ik ooit had weggestopt, waarover ik bijna nooit sprak, gaat nog steeds met me mee. Vandaag ook nog. Maar juist omdat het meegaat en ik er nu wél over praat, heeft het een andere vorm gekregen.
    Het verschil wordt duidelijk als ik de zin anders had geschreven:
    Een verlies dat ik jarenlang diep had weggestopt, waarover ik bijna nooit sprak en dat met mij meeging.
    Dat schrijf ik niet. Dat is ook niet de waarheid. Ik schrijf: dat toch altijd met me meegaat. Altijd. Ook vandaag.

    Drie tijden, één levensverhaal

    had weggestopt → voltooid verleden tijd,  sprak → verleden tijd, meegaat → tegenwoordige tijd
    Achter elkaar gezet ontstaat er bijna vanzelf een levensverhaal: eerst was er het verlies, daarna werd het weggestopt, er werd niet over gesproken en toch is het niet in het verleden gebleven. Het gaat mee.
    De grammatica zegt eigenlijk iets wat ik jarenlang zelf niet goed onder woorden kon brengen.

     

  • | | |

    Walk of grief op Terschelling voor Verlaat Verdriet-ers

    DoorTitia Liese

    Heb je ooit gehoord van de Walk of grief op Terschelling? Zo niet: kijk dan even op de site van Walk of grief op Terschelling. Zo ja: heb je dan als Verlaat Verdriet-er ooit bedacht dat je de Walk of grief op Terschelling zou willen doen? Heb je je ooit afgevraagd of de Walk of grief iets voor jou zou kunnen betekenen? Heb je ervan afgezien omdat de Walk of grief mogelijk meer iets is voor mensen na een recent verlies? Of zou je wel willen, maar zie je er tegenop alleen te gaan? Zou je liever samen met andere Verlaat Verdriet-ers dit avontuur aan willen gaan?

    Samen op Terschelling

    Vanochtend sprak ik, in Hoorn (Terschelling), Lobke ter Berg-Hek. Samen met Albertine Richaerts – met wie ik al jaren samen de workshop Dubbel Ouderverlies verzorg. Lobke – geboren, opgegroeid en gevestigd op Terschelling – is werkzaam als zelfstandig therapeut op Terschelling.

    Vorige week las ik in weekblad De Terschellinger over Lobke. Betrokken bij de begeleiding van de Walk of grief. Twaalf jaar toen ze haar moeder verloor door overlijden. Ik stuurde haar meteen een mailtje. ‘Morgen vertrek ik voor drie weken naar Terschelling. Het lijkt me fijn elkaar eens te spreken en te kijken of we samen iets kunnen doen voor Verlaat Verdriet-ers. Albertine logeert een paar dagen bij me.’
    Zowel Lobke als Albertine reageerde meteen positief. En zo zaten we vanochtend samen bij Lobke aan tafel.

    ‘Hoe zou het zijn als we de Walk of grief op Terschelling ook als speciale wandeling voor Verlaat Verdriet-ers gaan aanbieden? Met mogelijke begeleiding van Lobke, en/of van mijzelf en/of van Albertine? Zouden er dan Verlaat Verdriet-ers mee komen doen? Hoe kunnen we dat vorm geven zodat Verlaat Verdriet-ers kunnen zeggen: JA, dat ga ik doen!

    We horen graag van je

    Laat ons weten of

    • een mogelijk aanbod jou als Verlaat Verdriet-er aanspreekt;
    • je aan deze mogelijkheid mee zou willen doen;
    • je op de hoogte gehouden wilt worden door ons als we deze mogelijkheid vorm gaan geven;
    • je ideeën hebt om ons plan te ondersteunen.

    We horen graag van je. Mail walkofgrief@verlaatverdriet.nu 

  • | | | |

    Stoppen met doorgaan

    DoorTitia Liese

    Als Verlaat Verdriet-er ken je het maar al te goed, vermoed ik. Het gevoel ‘Ik ben altijd maar door gegaan.’ We zijn ons daarvan vaak heel erg bewust. Altijd door. Altijd verder. Veel daarvan vind je terug in ‘presteren’. De lat hoog leggen. En daar altijd aan proberen te voldoen. Als je ‘presteert’ levert je dat over het algemeen resultaat op.
    Soms iets wat je liever niet had willen hebben. (Herken je dat?)
    Soms iets waar je trots op bent. (Herken je dat?)
    Soms iets wat daar tussenin zit. (Herken je dat?)

    Energielek

    Maar ben je je ervan bewust dat er ook sprake kan zijn van een hele andere, minstens even grote energieverslinder? We zijn ons daar vaak veel minder van bewust omdat dat energielek zich in je ‘onderstroom’ bevindt. Namelijk altijd ‘aan staan’. Waakzaam zijn. Hyper alert. Voor je het in de gaten hebt gaat er weer iets verschrikkelijk mis. Je staat altijd ‘aan’ en kunt de ‘uitknop’ niet vinden. Altijd aan staan. Altijd waakzaam zijn.
    Ben je je ervan bewust hoeveel energie je dat ieder dag weer kost? (Herken je dat?)
    Ben je je ervan bewust wat je dan doet? (Herken je dat?)
    Of wat je dan laat? (Herken je dat?)
    Ben je je ervan bewust wat jou dat oplevert? (Herken je dat?)
    Of wat jou dat niet oplevert? (Herken je dat?)

    Stoppen met doorgaan

    Het kan je zoveel opleveren als je de moed opbrengt nu eens te stoppen met altijd maar doorgaan. De tijd te nemen om echt stil te staan bij de volgende vragen:
    Waarom ga ik eigenlijk altijd maar door? (Herken je dat?)
    Wat kost het me om altijd maar door te gaan? (Herken je dat?)
    Wat levert het me op? (Herken je dat?)

    Kijk dan eens naar de verschillende mogelijkheden die Titia Liese je biedt om te onderzoeken wat het vroege verlies van je ouder(s) in je leven als volwassene voor je betekent.

    Doen

    Tip

    Kijk op Kenniscentrum Verlaat Verdriet. Op Kenniscentrum Verlaat Verdriet vind je diverse formats die je kunt downloaden, zoals

    • Herinneringsboek Moeder/Herinneringsboek Vader
    • Gevoelswoordenboek
    • Herdenkingsboekdocument
    • Werkbladen uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Lezen

    Wil je liever eerst lezen over Verlaat Verdriet en verlate rouw?

    • Teruggaan om verder te kunnen
    • Gat in je ziel
    • Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Boeken bestellen

    Zien

    Rouw kent geen tijd

     

     

  • | | | | | | | |

    Wat kan er mooier zijn voor je nalatenschap……

    DoorTitia Liese

    Wat kan er mooier zijn voor je nalatenschap dan die bij leven vorm te kunnen geven. Een bijzonder proces, dat al gaande is vanaf het moment dat ik in de gelegenheid werd gesteld mijn huis te verkopen. Terwijl ik er vooralsnog mag blijven wonen.

    Huis voor levensverhalen

    Met de verkoop van mijn huis startte het proces van vorm geven aan mijn nalatenschap, zowel materieel als immaterieel. Zelf heb ik geen kinderen. Wat is er dan mooier dan mijn nalatenschap maatschappelijke betekenis te geven met een Huis voor Levensverhalen. Mijn Verlaat Verdriet-werk door te kunnen geven. Te verduurzamen.

    Casa Matilda

    Op de muren van de middeleeuwse burcht van Codiponte. Aan het Toscaanse pleintje van CodiponteCastello. Een bijzonder proces kwam op gang om van het huis in vergaande vervallen staat een prachtig eigentijds palazzo te maken. Een proces dat niet op deze manier vorm had kunnen krijgen zonder de tomeloze energie van Maartje. Wat ben ik Maartje en Davide dankbaar voor hun inzet om de huizen aan het pleintje weer tot leven te wekken.
    Ons project zou niet tot stand gebracht kunnen worden zonder zijn vertrouwen in ons project en de financiële bijdrage van André, en zijn vrouw Reineth. Ook hun beide ben ik tot in de grond van mijn hart dankbaar voor wat nu bezig is meer en meer vorm te krijgen – een gastvrije plek voor Levensverhalen.

    Materiële in immateriële nalatenschap

    ‘Mijn doel is een samenhangen aanbod te ontwikkelen voor Verlaat Verdriet-ers’. Ik hoor het mezelf nog zeggen tegen Tech-vrouw Juliette, de vrouw die mij ruim twintig jaar met raad en daad heeft bijgestaan. Dat samenhangend aanbod is tot stand gekomen. Tot nu toe in sommige opzichten nog verborgen, en niet of moeilijk bereikbaar voor Verlaat Verdriet-ers. ‘Er is zoveel werk van jou dat niet verloren mag gaan. Ik ga ervoor zorgen dat al dat waardevolle werk beschikbaar komt voor mensen die er net zoveel aan kunnen hebben als ik heb gehad.’ De woorden van Stephanie zijn inmiddels aan alle kanten voelbaar en zichtbaar. Zeker nu ook Ronald zijn energie beschikbaar stelt om mijn Verlaat Verdriet-werk te verduurzamen. En er komt meer. Veel meer. Ook jullie dank, dank, dank!

    Bij leven en welzijn

    Om even terug te komen op mijn eerste zin in deze blog waarin BIJ LEVEN staat. Bij leven en welzijn en in gezondheid hoop ik nog vele jaren mijn gewone steentje bij te dragen aan mijn levenswerk: Verlaat Verdriet.

    Codiponte, waar oud zeer kan helen