• | | | | |

    Labyrinthia: mens in tijd en ruimte

    DoorTitia Liese

    Mens in tijd en ruimte

    Het was al jaren geleden dat ik het Drents Museum in Assen bezocht. Gisteren reisde ik naar Assen om de tentoonstelling te zien van Amrita Sher-Gil. Direct na binnenkomst werd ik verrast door Labyrinthia, de nieuwe presentatie van de collectie van het Drents Museum. Nieuwsgierig geworden stapte ik eerst de tentoonstelling met de naam Labyrinthia binnen en voelde meteen: ik kan niet meer terug. Dit moet ik eerst zien. Dit moet ik eerst doen. Labyrinthia neemt je mee. Slokt je op. Leidt je door een ontdekkingstocht naar mens in tijd en ruimte.

    Inspiratie

    Wat een inspirerende manier voor Verlaat Verdriet-ers om op hun eigen manier op zoek te gaan naar hun (voor)geschiedenis. Die het vroege verlies van hun ouder een plek willen geven. Niet alleen in hun eigen verhaal, maar ook in de familielijnen van hun beide ouders. Voor helden die het hele proces van verwerken en helen onder ogen willen zien en daar vol voor willen gaan.
    Dat kan heel goed in delen. Laat je inspireren door deelthema’s die bij jou resoneren. Ik noem je een aantal zalen die bij mij meteen associaties oproepen met Verlaat Verdriet-thema’s.

    Zalen met inspirerende thema’s

    • ZAAL VAN DE HELDEN
      Wie waren jouw helden in je jeugd? Wat kun je nog over ze vertellen?
    • ZAAL VAN DE IDEALEN
      Welke idealen hadden jouw ouders? Wat kun je nog vertellen over de idealen van je ouders?
    • ZAAL VAN DE VERWONDERING
      Wat zijn belangrijke thema’s in jouw leven? Wat kun je over deze thema’s vertellen?
    • ZAAL VAN LEVEN EN DOOD
      Welke rol speelt dood in jouw leven? Wat kun je vertellen over dood?
      Welke rol speelt overleven in jouw leven? Wat kun je vertellen over overleven?
      Welke rol speelt leven in jouw leven? Wat kun je vertellen over leven?
    • ZAAL VAN DE SMAAK
      Wat betekent smaak voor jou? Welke rol speelt smaak in jouw leven?
    • ZAAL VAN DE TRADITIE
      Welke tradities speelden een rol in jouw gezin van herkomst?
      Welke tradities speelden een rol in het leven van je grootouders?
    • ZAAL VAN DE SCHOONHEID
      Wat betekent schoonheid voor jou? Wat kun je vertellen over schoonheid?
    • ZAAL VAN HET KIJKEN
      Hoe kijk jij naar jezelf? Hoe breng je dat onder woorden?
    • ZAAL VAN DE UITVINDINGEN
      Welke bijzondere dingen heb jij in je leven ontdekt?
    • ZAAL VAN DE STATUS
      Waaraan werd in jouw gezin van herkomst status ontleend?
      Wat gebeurde er met ‘status’ na het overlijden van je ouder?
    • ZAAL VAN DE OFFERS
      Tot welke offers ben jij niet bereid als je jouw verlate rouwproces aangaat?
      Tot welke offers ben jij wel bereid als je jouw verlate rouwproces aangaat?

    Amrita Sher-Gil

    En natuurlijk bezocht ik ook de tentoonstelling van Amrita Sher-Gil. Wat een overweldigend kunstenares! Wat een oeuvre van een vrouw die niet ouder werd dan 28 jaar. Hoe is het mogelijk dat een vrouw met zo’n groot talent geen vooraanstaande plaats heeft gekregen in het canon van de beeldende kunst. Ook dat kun je onderzoeken: welke plaats geef jij jezelf in het leven?

    Lees meer

     

  • | | | |

    Als alles trauma is, wat is dan trauma?

    DoorTitia Liese

    Ruptuur en trauma

    In een tijd waarin ‘alles’ trauma lijkt te zijn, is het bij jong ouderverlies door overlijden des te belangrijker zorgvuldig te onderzoeken. Waar gaat het over? Wat is er gebeurd? Wat heeft dat voor mij betekend? En wat betekent dat nu nog voor mij?
    Wat betekent ruptuur? Wat betekent trauma?

    Stel

    Je verliest een ouder door een auto-ongeval.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?

    Je verliest een ouder door een auto-ongeval.
    Er is sprake van dood door schuld.

    Een andere persoon heeft het ongeval veroorzaakt.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?
    Jouw ouder heeft het ongeval veroorzaakt.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?
    Je ouder is verongelukt door een eenzijdig ongeval.
    Is er sprake van opzet? Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?

    Je verliest een ouder door een auto-ongeval voor, of vlak na, jouw geboorte.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?

    Je verliest een ouder door een auto-ongeval. Jijzelf zat ook in die auto.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?

    Je verliest je beide ouders gelijktijdig door een auto-ongeval.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?

    Je verliest je beide ouders door een auto-ongeval. Jijzelf zat ook in die auto.
    Is dat trauma? Zo ja: hoe? Wanneer?

    Zoals je zult begrijpen als je dit leest: er is niet op elke gebeurtenis, op elke vraag, een pasklaar antwoord.
    Therapieën zijn vaak gericht op: hoe kom ik eraf. Een verlaat rouwproces begint bij de vraag: hoe ga ik het aan. Waar gaat het over? Wat is er gebeurd? Wat heeft dat voor mij betekend? En wat betekent dat nu nog voor mij?

    Lezen

    Zien

    Rouw kent geen tijd 

  • | | | | |

    Een middag over jong ouderverlies in Winschoten met Titia Liese

    DoorTitia Liese

    ‘Het is ontzettend helend om met mensen te zijn die hetzelfde hebben meegemaakt.’

    Op zaterdag 9 mei organiseert TrOost Groningen een middag over jong ouderverlies in Winschoten. Deze middag staat in het teken van herkenning en erkenning van het verlies van mensen die als kind of jongvolwassene hun ouder verloren door overlijden. Spreker tijdens deze middag is Titia Liese, wier moeder op haar achtste overleed aan borstkanker. Dat zo’n ervaring een leven lang doorwerkt weet zij als geen ander, ze begeleidt al tientallen jaren mensen die dit ook meemaakten. Titia woont in Nunspeet, maar is geboren in Winschoten en heeft altijd een band met Groningen gehad. ‘Dat ik mag spreken over dit onderwerp op deze middag voelt een beetje als thuiskomen.’

    Waarom is dit onderwerp voor jou zo belangrijk?

    “Omdat ik zelf heb ervaren hoe helend het is om alsnog met jong ouderverlies aan de slag te gaan, ook al ben je volwassen. Zelf liep ik lang tegen veel problemen aan in mijn leven en ging het een hele tijd niet goed met mij. Toen ik rond mijn veertigste ontdekte dat dit met de vroege dood van mijn moeder te maken had was dat echt een eye-opener. Het speelde onderhuids een grote rol in mijn leven en ik voelde heel sterk dat ik ermee aan de slag moest.

    Verlaat Verdriet

    Door alsnog een rouwproces, ik noem het Verlaat Verdriet, aan te gaan heb ik zoveel gewonnen. Sindsdien heb ik het mijn levenswerk gemaakt om ook andere Verlaat Verdriet-ers in hun proces te begeleiden en herken ik veel patronen. Vaak krijgen mensen geen gehoor bij problemen en snappen ze maar niet waarom ze vastlopen. Ze hebben soms al een lange zoektocht achter de rug voor ze bij mij terechtkomen.”

    Wat zijn zoals de problemen die mensen op volwassen leeftijd tegen kunnen komen?

    “Ik hoor in al die jaren steeds dezelfde patronen: een basaal gebrek aan zelfvertrouwen en moeite hebben met grenzen stellen. Dit heeft te maken met overlevingspatronen die je ontwikkelt door de situatie waar je als kind noodgedwongen in terecht komt. Het is niet alleen de dood van de ouder, maar ook vaak de overgebleven ouder die ontredderd achterblijft. Veel Verlaat-Verdriet-ers hebben het gevoel dat ze alles alleen moeten doen, ze zitten gevangen in innerlijke eenzaamheid.”

    Waarom is deze middag nodig?

    “Het is belangrijk dat er meer bekend wordt over de gevolgen van jong ouderverlies op volwassen leeftijd, het is bijvoorbeeld in de hulpverlening nog een relatief onbekend onderwerp. Het kan al heel helend zijn om er met mensen over te praten die hetzelfde hebben meegemaakt.

    Schaamte

    Ik merk dat er vaak schaamte is, mensen hebben het gevoel dat ze dit ‘verwerkt’ moeten hebben en niet in het verleden mogen blijven hangen. Of, als ze heel jong waren toen hun ouder overleed, dat ze iemand ‘die ze niet gekend hebben ook niet kunnen missen’. Die schaamte, daar moeten we vanaf. Het is niet gek om hier als volwassene nog mee bezig te zijn, het is juist heel goed. Een van de deelnemers van mijn workshop zei laatst: ‘ik heb niet alleen mijn vader leren kennen, ik heb ook mezelf beter leren kennen.’”

    Tot slot: wat kunnen deelnemers aan deze middag verwachten?

    “De erkenning dat het heel normaal is om alsnog aandacht te besteden aan zo’n verlies in je kindertijd, het herkennen van verhalen en ervaringen van anderen, dat is vaak al ontzettend fijn. Ik zal in ieder geval mijn eigen ervaringen delen en wil mensen uitnodigen om met mij in gesprek te gaan. Ik hoop mensen te kunnen helpen om de puzzelstukjes in elkaar te laten vallen. Als geboren Groningse ben ik vereerd om mijn verhaal te komen doen. Dus ben je nieuwsgierig, herken je de patronen, wil je komen delen of gewoon luisteren, wees van harte welkom!”

    Kenmerkende Patronen bij Verlaat Verdriet

    • Je houdt graag alles onder controle.
    • Je vindt het moeilijk hulp te vragen
    • Je hebt het gevoel dat je ‘anders’ bent dan andere mensen
    • Je vindt het moeilijk om kritiek te incasseren
    • Je bent bang om afgewezen te worden
    • Je twijfelt veel aan jezelf en hebt het gevoel dat je alles alleen moet doen
    • Je vindt het moeilijk om onbevangen van het leven genieten
    • Je hebt moeite met grenzen aangeven
    • Je neemt altijd de zorg voor anderen op je
    • Je bewaart afstand in relaties
    • Je hebt weinig zelfvertrouwen

    Tekst: Annemieke Arendsen

    Bijzonderheden

    • Waar: Vennenkerk Winschoten
    • Wanneer: zaterdag 9 mei 2026
    • Tijd: 13.30 – ± 16.00. Inloop vanaf 13.00 uur
    • Entree: € 10,- pp
    • Aanmelden: info@troostgroningen.nl

    Lees meer

     

  • | | | |

    Camino del Amor: een middag over pelgrimage

    DoorTitia Liese
    camino

    Een middag over pelgrimage: vroeg ouderverlies en de weg van liefde

    Inleiding door Titia Liese – Ervaringsdeskundige Verlaat Verdriet

    Titia Liese opent de middag als ervaringsdeskundige op het gebied van Verlaat Verdriet. Vanuit haar eigen praktijk en levenservaring deelt zij hoe Verlaat Verdriet — verdriet dat soms tientallen jaren verborgen blijft — een diepe maar onzichtbare stempel drukt op het leven van volwassenen die op jonge leeftijd hun ouder(s) hebben verloren.

    Titia legt uit wat Verlaat Verdriet is, hoe het zich manifesteert en waarom het zo lang onopgemerkt kan blijven. Zij begeleidt mensen op een liefdevolle en vakkundige manier in het erkennen en doorleven van dit verdriet. Haar werk vormt de inspirerende basis voor de bijzondere reis die Ronald Schouw ondernam. Het is dan ook geen toeval dat de workshop van Titia – Dubbel Ouderverlies – en later De weg van Liefde, het startpunt werd van Ronalds spirituele pelgrimstocht. Haar benadering en zijn tocht sluiten naadloos op elkaar aan — twee wegen die samen één verhaal vertellen over verlies, moed en bewustwording.

    Een gewone man, een buitengewone tocht

    Ronald Schouw is een gewone man met een bijzonder levensverhaal. Op achtjarige leeftijd verloor hij bij een traumatisch ongeval zijn beide ouders — een verlies zo ingrijpend dat het zijn hele verdere leven heeft gekleurd.  Ronald besloot zijn rouwproces voort te zetten op een manier die hij zelf nooit had verwacht: door te lopen. Hij nam een sabbatical van twee maanden en vertrok op pelgrimstocht naar Santiago de Compostela — in naam van zijn ouders, Vicari Pro — ten dienste van hen die er niet meer zijn.

    In het voorjaar van 2025 liep Ronald de Camino Português en in het najaar van 2025 de Camino Francés — in totaal ruim 1400 kilometer over oude Romeinse wegen, door bergen, dorpen, langs kerken en stilte.

    Kom luisteren op zondagmiddag 3 mei

    Ronald deelt zijn verhaal tijdens een bijzondere middag op zondag 3 mei. Hij neemt de aanwezigen mee op zijn tocht — van het eerste stap zetten tot de aankomst bij de kathedraal van Santiago de Compostela. Een verhaal over kwetsbaarheid, doorzettingsvermogen en de helende kracht van beweging en natuur.

    Tijdens de middag komen de volgende vragen aan bod:

    • Wat is de Camino? — De pelgrimsroute over eeuwenoude Romeinse wegen richting Santiago de Compostela in Spanje.
    • Wat is de geschiedenis van de Camino? — Van middeleeuwse bedevaartroute tot een van de meest populiare spirituele wandelroutes ter wereld.
    • Wat neem je mee op de Camino? — Over de inhoud van je rugzak, maar vooral over wat je innerlijk meedraagt en wat je onderweg los kunt laten.
    • Hoe heeft Ronald zijn Verlaat Verdriet–proces voortgezet op de Camino? — Over de stappen die hij letterlijk en figuurlijk heeft gezet in zijn rouwproces.
    • Welke antwoorden heeft Ronald gevonden? — Over de inzichten, de rust en de verbinding die hij onderweg ontdekte.

    Een middag voor iedereen die geraakt is door vroeg ouderverlies, pelgrimstochten of de zoektocht naar zichzelf.

    • Plaats
    • Tijd
      • 14 uur – ± 16 uur
    • Kosten
      • De toegang is gratis, een donatie aan de kerk is welkom.