• | | | | |

    Labyrinthia: mens in tijd en ruimte

    DoorTitia Liese

    Mens in tijd en ruimte

    Het was al jaren geleden dat ik het Drents Museum in Assen bezocht. Gisteren reisde ik naar Assen om de tentoonstelling te zien van Amrita Sher-Gil. Direct na binnenkomst werd ik verrast door Labyrinthia, de nieuwe presentatie van de collectie van het Drents Museum. Nieuwsgierig geworden stapte ik eerst de tentoonstelling met de naam Labyrinthia binnen en voelde meteen: ik kan niet meer terug. Dit moet ik eerst zien. Dit moet ik eerst doen. Labyrinthia neemt je mee. Slokt je op. Leidt je door een ontdekkingstocht naar mens in tijd en ruimte.

    Inspiratie

    Wat een inspirerende manier voor Verlaat Verdriet-ers om op hun eigen manier op zoek te gaan naar hun (voor)geschiedenis. Die het vroege verlies van hun ouder een plek willen geven. Niet alleen in hun eigen verhaal, maar ook in de familielijnen van hun beide ouders. Voor helden die het hele proces van verwerken en helen onder ogen willen zien en daar vol voor willen gaan.
    Dat kan heel goed in delen. Laat je inspireren door deelthema’s die bij jou resoneren. Ik noem je een aantal zalen die bij mij meteen associaties oproepen met Verlaat Verdriet-thema’s.

    Zalen met inspirerende thema’s

    • ZAAL VAN DE HELDEN
      Wie waren jouw helden in je jeugd? Wat kun je nog over ze vertellen?
    • ZAAL VAN DE IDEALEN
      Welke idealen hadden jouw ouders? Wat kun je nog vertellen over de idealen van je ouders?
    • ZAAL VAN DE VERWONDERING
      Wat zijn belangrijke thema’s in jouw leven? Wat kun je over deze thema’s vertellen?
    • ZAAL VAN LEVEN EN DOOD
      Welke rol speelt dood in jouw leven? Wat kun je vertellen over dood?
      Welke rol speelt overleven in jouw leven? Wat kun je vertellen over overleven?
      Welke rol speelt leven in jouw leven? Wat kun je vertellen over leven?
    • ZAAL VAN DE SMAAK
      Wat betekent smaak voor jou? Welke rol speelt smaak in jouw leven?
    • ZAAL VAN DE TRADITIE
      Welke tradities speelden een rol in jouw gezin van herkomst?
      Welke tradities speelden een rol in het leven van je grootouders?
    • ZAAL VAN DE SCHOONHEID
      Wat betekent schoonheid voor jou? Wat kun je vertellen over schoonheid?
    • ZAAL VAN HET KIJKEN
      Hoe kijk jij naar jezelf? Hoe breng je dat onder woorden?
    • ZAAL VAN DE UITVINDINGEN
      Welke bijzondere dingen heb jij in je leven ontdekt?
    • ZAAL VAN DE STATUS
      Waaraan werd in jouw gezin van herkomst status ontleend?
      Wat gebeurde er met ‘status’ na het overlijden van je ouder?
    • ZAAL VAN DE OFFERS
      Tot welke offers ben jij niet bereid als je jouw verlate rouwproces aangaat?
      Tot welke offers ben jij wel bereid als je jouw verlate rouwproces aangaat?

    Amrita Sher-Gil

    En natuurlijk bezocht ik ook de tentoonstelling van Amrita Sher-Gil. Wat een overweldigend kunstenares! Wat een oeuvre van een vrouw die niet ouder werd dan 28 jaar. Hoe is het mogelijk dat een vrouw met zo’n groot talent geen vooraanstaande plaats heeft gekregen in het canon van de beeldende kunst. Ook dat kun je onderzoeken: welke plaats geef jij jezelf in het leven?

    Lees meer

     

  • | |

    Een dag met een hele dikke gouden rand

    DoorTitia Liese

    ‘Titia, wil je voor ons een lezing komen houden in Winschoten?’
    Ons is Stichting TrOost Groningen. Stichting TrOost Groningen biedt ondersteuning, informatie en herdenkingsmogelijkheden bij verlies en rouw.
    Winschoten is de plaats waar ik, inmiddels lang geleden, ter wereld kwam.

    JA

    JA, antwoord ik meteen op de uitnodiging van Marian Ek, want zij is degene die me de uitnodiging stuurt. Een logische volgende stap voor verlies-/ en rouwbegeleider Marian, geïnspireerd door haar deelname aan ons symposium Teruggaan om verder te kunnen van afgelopen november.
    ‘Wat leuk om dat te doen in mijn geboortestad. Natuurlijk doe ik dat graag. Thuiskomen in Groningen. Bij de mensen en hun verhalen, hun kijk op het leven, de humor waar ik zo van hou. Maar: mag het alsjeblieft een informatiemiddag zijn in plaats van een lezing? Een lezing voelt voor mij zo gelikt en ik wil graag met de aanwezigen in gesprek gaan. Ik wil horen wat ze van me willen weten. Wat ze van mij willen horen.’ ‘Natuurlijk mag dat.’
    Ik vraag Annemieke Arendsen een artikel te schrijven om door te geven aan de kranten in het Noorden. En dat schrijft Annemieke. Een mooi, uitnodigend artikel dat (in verkorte versie) op verschillende plekken is gepubliceerd.

    Ik begrijp het nu veel beter

    Op 9 mei 2026, toevallig twee dagen na de geboortedag van mijn moeder (geboren 7 mei 1908, Ambt Almelo, overleden 26 december 1957, Wildervank), in de Vennekerk in Winschoten. Opgewekt maak ik me in de ochtend al vroeg klaar voor vertrek. Benodigdheden voor mijn verhaal. Twee doosjes boeken. Voor een vleugje Italië, natuurlijk wil ik ook graag in de plaats waar ik ben geboren de aanwezigen vertellen over Casa Matilda – Huis voor Levensverhalen in Codiponte, bak ik een Torta della Nonna. Vertrek om 9.30 uur en ben om 11.30 uur in Winschoten. Inmiddels toch wel een beetje gespannen. Hoeveel mensen zijn er straks? Hoe zal het gaan? Wat ga ik allemaal vertellen? Delen? Als ik op m’n plek zit, op de tafel in plaats van erachter, valt alles van me af. Na de eerste woorden begint het te stromen. Heb ik contact met de rond de twintig aanwezigen. ‘Door wat jij vertelt begrijp ik het allemaal veel beter’ hoor ik in de pauze, en na afloop terug. Niet alleen van Verlaat Verdriet-ers zelf, maar ook van hun partners. Van broers en zussen. Alleen dat al maakt het zo de moeite waard om dit te doen. Met recht: een dag met een hele dikke gouden rand.
    Stichting (Tr)Oost Groningen, Marian, dank voor de uitnodiging en voor al het werk dat jullie hiervoor hebben verzet. Wat mij betreft graag voor herhaling vatbaar. Het eerste verzoek daartoe is vanochtend al vroeg bij me binnen gekomen. Doen?

    Meer lezen

  • | | | | |

    Alles hangt met alles samen

    DoorTitia Liese

    Hoe leg je mensen – Verlaat Verdriet-ers, hulpverleners en andere geïnteresseerden – niet alleen de gelaagdheid en de complexiteit uit van Verlaat Verdriet, maar ook de schoonheid van een verlaat rouwproces?

    Mijnenveld

    In mijn video op YouTube krijg je daar het een en ander van mee als je de video Mijnenveld bekijkt. Door het Mijnenveld is de titel die ik lang geleden bedacht voor de gelaagdheid en de complexiteit van Verlaat Verdriet, en van een verlaat rouwproces. De term kwam toen voort uit mijn eigen verlate rouwproces. Mijn eigen tocht nog vers in m’n geheugen. Mijn tocht door mijn eigen mijnenveld van verstrikkingen, terug te voeren op de vroege dood van mijn moeder. Teruggaan in een tijd van rigide vooruitgangsdenken. De tijd waarin op teruggaan nog een zwaar taboe rustte. De mijnen en verstrikkingen uit mijn eigen leven. De mijnen en verstrikkingen die ik hoorde en zag bij de vele Verlaat Verdriet-ers met wie ik in de afgelopen dertig jaar heb gewerkt. Teruggaan naar een ervaring in je leven waar je voor geen prijs naar terug wilt gaan: het verlies van je ouder. Dat moment van existentiële eenzaamheid. Van ontreddering. Dat moment waarvoor je een stevig netwerk van overlevingspatronen hebt ontwikkeld om dat maar ver weg te houden.

    Alles hangt met alles samen

    Hoe mooi is het dan om het boek Vanwege hem te lezen. Geschreven door een Verlaat Verdriet-ster die acht maanden was toen ze haar vader verloor (dus niks: je hebt je vader niet gekend. Dus je kunt hem niet missen!). Een Verlaat Verdriet-ster die niet alleen opgeleid architecte is, maar ook historica. Die haar zoektocht heeft gestructureerd en opgebouwd zoals een bouwkundige een gebouw opbouwt. En zoals een historica historisch onderzoek doet. Dat wat nodig is. Zonder sentimenten. Helder. Duidelijk. Alle grote Verlaat Verdriet-thema’s belicht. Alles hangt met alles samen in haar verlate rouwproces. Innerlijke eenzaamheid. Het gemis van haar vader. De relatie met haar moeder. Haar zoektocht naar ‘Wie ben ik? Wat wil ik? Wat doe ik?’
    Kortom: een prachtig, leerzaam boek. Geschreven door een ras-vertelster.

    Titia op YouTube

    Het mijnenveld

    Lezen

    Horen en zien

    Rouw kent geen tijd 

     

  • | | |

    Zora del Buono: Vanwege hem

    DoorTitia Liese

    Vanwege hem – Zora del Buono

    Zora del Buono is nog maar acht maanden oud als haar vader in 1963 omkomt bij een auto-ongeluk. Zijn plotselinge dood heeft een diepe leegte achtergelaten in het gezin. Haar moeder en zij spraken nauwelijks over hem. De pijn van haar moeder was te groot om te verdragen.
    Vele jaren later, als de auteur zestig is, komt ze op het spoor van de destijds achtentwintigjarige man met de initialen E.T. die verantwoordelijk was voor de dood van haar vader. Hoe heeft hij de afgelopen zestig jaar doorgebracht, is hij gebukt gegaan onder schuldgevoel?

    Vanwege hem is een roman en een zoektocht ineen. De verteller is vastberaden om de inmiddels bejaarde E.T. te confronteren met het tragische verleden van haar familie. Haar reis leidt haar door Verlaat Verdriet-thema’s, waar antwoorden nieuwe vragen oproepen. Wat gebeurt er met haar nu ze meer weet over de man die haar vaders dood veroorzaakte dan over haar eigen vader? En hoe vind je verzoening als je weet dat de leegte nooit helemaal zal verdwijnen?

    In de pers

    ‘Met dit verhaal heeft Zora del Buono niet alleen een monument voor haar vader geschreven, het is ook een ode aan waarheidsvinding.’ Süddeutsche Zeitung

    ‘Zora del Buono is een geweldige verhalenverteller en Vanwege hem is een hartverscheurend, ontroerend boek over een dochter die onderzoek doet naar haar vader. Het is ook een stuk hedendaagse geschiedenis, magnifiek geschreven, onsentimenteel, slim. Een boek dat je in één keer uit kunt lezen.’ Der Spiegel

    ‘Een aangrijpend, levendig werk en een ontroerende getuigenis van menselijkheid.’ NZZ Bücher am Sonntag

    Lees meer over de auteur

    Zora del Buono