• | | | | | | |

    Een pelgrimstocht van liefde, verlies en veerkracht

    Een pelgrimstocht van liefde, verlies en veerkracht

    Ronald was acht toen hij zijn beide ouders en zijn vriendje Kees verloor als gevolg van een auto ongeluk. Ronald overleefde het ongeval, ondanks de beschadigingen die hij zelf had opgelopen.

    Laat je inspireren door de twee voettochten die hij in 2025 ondernam naar Santiago de Compostella. Om zijn ouders en zijn vriendje te eren. Een nieuwe plek te geven in zijn leven. In z’n eentje, en tegelijkertijd te midden van ontmoetingen met tal van mede-pelgrims.

    Hindernissen geven ons vleugels

    Mijn verhaal over de Camino bestaat uit twee delen.
    Twee momenten in de tijd.
    Twee stemmen van dezelfde weg.

    Mijn eerste woorden schreef ik vóór vertrek; een verzameling van verwachtingen en aannames. Over rouw, onverwachte ruptuur en de Camino als ritueel. Ik dacht dat deze tocht zwaar zou worden. Fysiek, maar vooral innerlijk. Een lange weg door verlaat verdriet, waarin elke stap een confrontatie zou zijn.

    De woorden die volgen, schreef ik bij thuiskomst. Geen vooruitblik meer, maar een weerslag.Terugkijken met andere ogen.

    Want wat mij misschien wel het meest verraste, was dit: het proces was veel minder zwaar dan verwacht. Niet omdat het oppervlakkig bleef, maar omdat het dragen lichter werd door het lopen zelf. Het werd een spirituele reis. Door eenvoud. Ontmoeting. Stilte. Regen. Schoonheid. Verlichting.

    Lees meer

    Lees het prachtige verslag dat Ronald schreef: Kenniscentrum Verlaat Verdriet .

  • | | | |

    Narcis, boek van Judith Fanto

    ‘Gedurende enkele minuten leek het alsof ik me buiten de wereld bevond. Daarna overviel me een besef dat me tot op de dag van vandaag zo vertrouwd is als het vallen van de avond en het gloren van de ochtend: de ervaring dat alle mensen die van betekenis zijn in mijn leven het op enig moment onaangekondigd verlaten.'(bladzijde 71)

    Narcis

    Na de dood van zijn alleenstaande moeder wordt de tienjarige Hermann (!) Loch (!) opgeëist door een voor hem onbekende Oostenrijkse tante. Zijn Oostenrijkse vader heeft hij slechts één keer in zijn leven ontmoet, de tante nog nooit. Van haar bestaan weet hij niets, van het bestaan van zijn vader nauwelijks iets.
    In een volslagen vreemd land, bij een volslagen vreemde tante, met een volslagen vreemde taal, in een volslagen vreemde stad probeert Hermann (Manno genoemd) zich staande te houden door zich zo goed en zo kwaad als dat gaat aan te passen aan de eisen die zijn nieuwe situatie aan hem stelt.

    Vrienden

    Tot hij tijdens een zomerkamp in de gelegenheid is kennis te maken met een groepje van vijf leeftijdsgenoten die zijn vrienden worden. Voor het eerst na het overlijden van zijn moeder gaat hij een verbinding aan met vrienden, hoewel hij zich ook in die vriendschappen altijd een buitenstaander voelt. Vrienden die, oppervlakkig gezien, elkaar steunen door dik en dun.

    ‘……………. Via de spiegelwand achter de bar zag ik hoe de anderen Franzi troostten. Ineens voelde ik me van hen die me zo vertrouwd waren als door een glazen wand gescheiden. Mijn vrienden hadden een leven naast onze vriendschap, een maatschappelijk leven met sociale contacten, verenigingen, familiebanden en een publieke persoonlijkheid. Voor hen was onze vriendschap een vrijplaats, een plek waar zij verlost waren van het keurslijf van hun sociale groep en de druk van de maatschappij – dat monsterverbond van schone schijn en vijanddenken. Voor mij vervulde onze vriendschap de rol van familie, vriendenkring en maatschappelijke bedding ineen; ze waren mijn sociale groep. Ik verontschuldigde me, zei dat ik hoofpijn had en vertrok.’ (bladzijde 115)………..

    Iemand die er niet toe doet. Die niet gezien wordt.

    ………….. ‘Ineens werd ik overvallen door een heftige gewaarwording, alsof iemand in het vredige schemerdonker van mijn binnenste onverwacht een licht aandeed. Nogmaals tuurde ik naar de illustratie en de lege spiegel. Ik had geen reflectie, ik was onzichtbaar. Kleurloos.’ (bladzijde 92)…………

    Vlucht

    Tot het oprukkende nazisme niet alleen Wenen, maar heel Oostenrijk in bezit neemt. Manno, in die tijd succesvol restaurateur (!) van geschilderde kunstwerken, ontvlucht zijn ‘vaderland’ en gaat terug naar zijn ‘moederland’.

    Geschiedenis

    Narcis van Judith Fanto neemt je mee in de verwoestende veranderingen in het leven van een jong kind dat als tienjarige zijn moeder verliest, verstrengeld met verhaallijnen van de verwoestende ontwikkelingen in het Europa van de 20e eeuw.

    Lees meer

    Judith Fanto 

    Bestellen

    Narcis is een van de mooist gecomponeerde, inlevende boeken die ik ooit heb gelezen over de levenslange impact van jong ouderverlies. Zeker voor Verlaat Verdriet-ers: een aanrader.

    Narcis 

  • | | | | | |

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    De specifieke dynamiek van verlate rouw bij Verlaat Verdriet. Het is nog lang geen kennis die beklijft. Niet alleen bij Verlaat Verdriet-ers zelf, maar zeker ook niet bij professionals. De moeite waard dus om er ook hier nog eens bij stil te staan. In de Verlaat Verdriet-workshops is het steeds weer een eyeopener voor de deelnemers als ik mijn visie op verdriet verwerken en verlies verwerken toelicht.

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    In het Nederlands maken we, ook gevoelsmatig, geen of nauwelijks verschil tussen verdriet verwerken en verlies verwerken. Als het om volwassenen gaat is het niet zo’n ramp dat we dat verschil niet maken. Maar als het om kinderen gaat is het wel degelijk een regelrechte ramp dat we het verschil niet maken tussen beide termen.

    Verdriet verwerken

    Je kunt kinderen helpen het verdriet om een ouder in goede banen te leiden – en laat niemand nalaten dat op een goede manier te doen. (tip: bij een goede manier voor het in goede banen leiden van jong ouderverlies maak je op een goede manier gebruik van ervarings-gebaseerde kennis van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder).

    Verlies verwerken

    Het vroege verlies van een ouder – of beide ouders – kan pas verwerkt en geheeld worden als duidelijk is wat het onomkeerbare verlies van de ouder(s) – en de ingrijpende veranderingen die dat verlies tot gevolg heeft gehad – heeft aangericht op het moment van het verlies/de verliezen en de jaren die daarop zijn gevolgd. En niet eerder. De levenslange impact van jong ouderverlies wordt pas werkelijk serieus genomen als goede en adequate hulp voorhanden is voor volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren.

    Om over na te denken

    De gevolgen van jong ouderverlies kunnen pas verwerkt en geheeld worden als duidelijk is wat dat verlies heeft aangericht. Dus in de volwassenheid.

    • Zolang we blijven denken dat we problemen kunnen voorkomen – namelijk dat ‘ze’ er later last van krijgen;
    • zolang we niet onder ogen zien hoe omvangrijk de impact van onomkeerbare, levens-veranderende ervaringen in een kinderleven is;
    • en zolang we niet de diepte en de omvang van jong ouderverlies onderkennen en erkennen

    creëren we problemen die groter en hardnekkiger zijn we ons voor kunnen (en willen) stellen. Ondanks al onze goede bedoelingen.

    Symposium voor hulpverleners

    Ervaar en leer als hulpverlener op de meest mooie en indringende manier meer van de levenslange impact van de gevolgen van jong ouderverlies tijdens symposium Teruggaan om verder te kunnen.

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Van Verlaat Verdriet naar verdriet verlaten

    Zien en horen

    Rouw kent geen tijd

  • | | |

    Daily Impact: Dr. Annemiek van der Schaft

    Dr. Annemiek van der Schaft

    Vorige week was ik aanwezig bij de promotie van Annemiek van der Schaft aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, naar aanleiding van haar proefschrift: Daily Impact – Reflecting on Employee Experiences in Organizational Change.
    Een paar jaar geleden deed Annemiek een individuele Verlaat Verdriet-workshop bij mij. Na deze intense en intensieve workshop hebben we contact gehouden. We spraken elkaar niet vaak, maar via de app bereikten we elkaar toch. Afgelopen voorjaar meldde Annemiek dat ze haar proefschrift had afgerond. Enige tijd later ontving ik van haar bericht via de app: ‘Zeventien september om 10.30 uur zal ik mijn proefschrift openbaar verdedigen in Nijmegen. Ik zou het geweldig vinden als je erbij zou kunnen zijn.’ Ik antwoordde meteen: ‘Genoteerd Annemiek, met de bedoeling bij deze bijzondere en belangrijke dag voor jou te zijn.’

    Daily Impact

    Een paar weken voor zeventien september appte ik Annemiek: ‘Wat is precies de essentie van jouw onderzoek en waarop promoveer je?’ Antwoord van Annemiek: ‘Ik ga het uiteraard ter plekke nog uitleggen, maar het proefschrift gaat over hoe medewerkers omgaan met verandering in hun organisatie.’ De verdere omschrijving van Annemiek voert iets te ver om hier te plaatsen, maar mijn antwoord aan haar luidde: ‘Kijk Annemiek – en weer denk ik: als je jouw proefschrift legt op Verlaat Verdriet en verlate rouw: wat gebeurt er dan???’ ‘Dit proefschrift gaat ook absoluut over mijn thema’ appte Annemiek me terug.

    Zeventien september 2025

    Ik was erbij, op zeventien september j.l. En ik heb letterlijk zo ongeveer de hele tijd op het puntje van mijn stoel gezeten. Hoewel het onderzoek van Annemiek niet specifiek gaat over de impact van jong ouderverlies (helemaal niet, zelfs) werd ik helemaal meegenomen in het perspectief van dit proefschrift: de dagelijkse invloed van ingrijpende veranderingen op mensen. Het belang van ervaringen van mensen. De belangrijke rol die levensverhalen daarin spelen. De mensen, en hun verhalen. De dagelijks voelbare impact van veranderingen. Ik voelde een diepgang die ik tot nog toe altijd heb gemist bij uitspraken van ‘rouwdeskundigen’ naar aanleiding van hun onderzoeken naar, en promoties op, jong ouderverlies en de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn.

    Perspectief

    Annemiek, dank dat ik aanwezig heb mogen zijn bij jouw promotie. Dat ik heb kunnen voelen hoe het perspectief van mensen en hun verhalen de juiste weg is om ook Verlaat Verdriet te onderzoeken. Ik zei tegen je na afloop van jouw verdediging: ‘Als je wat tijd over hebt, kun je met ditzelfde onderzoek ook nog even promoveren op Verlaat Verdriet?’ Ik houd graag contact met je Annemiek. Zoals je weet: er wordt al aan onderzoek gewerkt.

    Alle goeds voor jou, en alle succes die jou toekomt met jouw nu al spraakmakende onderzoek (en niet alleen spraakmakend bij mij!).