• | | | | |

    Sleutels voor zorg- en hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Sleutels

    Als zorgverlener/hulpverlener zul je zo nu en dan in de praktijk werken met een Verlaat Verdriet-er. Mogelijk zelfs vaker dan je denkt. Jouw cliënt/patiënt.Verlaat Verdriet-er. Een Verlaat Verdriet-er met haar/zijn eigen verhaal. Niet altijd (of mogelijk zelfs heel vaak) zal een Verlaat Verdriet-er zich ervan bewust zijn dat klachten waarvoor hij/zij bij jou heeft aangeklopt gerelateerd zouden kunnen zijn aan het vroege verlies van haar/zijn ouder(s). De kans is dan levensgroot aanwezig dat jij als zorg-/hulpverlener de oorspronkelijke bron mist van de klachten.

    Rouw en verlate rouw

    ‘Ieder rouwt op haar/zijn eigen manier’ is vandaag de dag een van de sterke overtuigingen als het gaat over verlies en rouw. En ja. Dat is waar. Ieder rouwt na een verlies met eigen mogelijkheden en op eigen manier. MAAR. Bij verlate rouw gelden toch echt andere wetten. Het is belangrijk je daar als zorg-/hulpverlener van bewust te zijn. Het kan zowel voor jou, als voor je cliënt helpend zijn je dit te realiseren.
    Cliënten/patiënten die – na een recent verlies – bij jou aankloppen kunnen klachten relateren aan dat verlies. Bij verlaat verdriet en verlate rouw ligt dat anders. Totaal anders zelfs. Dan gaat het over een verlies dat lang geleden heeft plaatsgevonden. Mogelijk tientallen jaren. Verlaat Verdriet-ers hebben geleerd daar niet over te praten. Ze hebben zich dat aangeleerd omdat ze zich niet gezien, gehoord en erkend hebben gevoeld. Toen – als kind – niet. En nu – als volwassene – nog steeds niet.

    Kenmerkende Patronen

    In de vele jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk heb ik geleerd thema’s te onderscheiden die vrijwel alle Verlaat Verdriet-ers (en dat zijn er in de loop van de jaren heel veel) herkennen. Deze kenmerken die ik Kenmerkende Patronen bij Verlaat Verdriet heb genoemd kunnen sleutels zijn waarmee jij een Verlaat Verdriet-er kunt openen. Jouw cliënt/patiënt voelt zich gezien, gehoord en erkend. Zo kun je samen aan het (ver)werkwerk gaan. Ik noem een paar van de Kenmerkende Patronen:

    • Innerlijke eenzaamheid
    • Basaal gebrek aan zelfvertrouwen
    • Aanpassen
    • Niet om kunnen gaan met grenzen
    • Angst hebben niet ouder te worden dan de ouder is geworden (en dat kan onthutsend jong zijn)
    • Niet om kunnen gaan met intimiteit
    • Relatieproblemen

    Lees meer

  • | | | | |

    Mijn avonturen met de verborgen bron Psoas

    DoorTitia Liese

    Mijn avonturen met de verborgen bron

    Vorige week schreef ik een blog over de Psoas-spier: De verborgen bron. Mijn belangstelling voor de Psoas ging voornamelijk uit naar Verlaat Verdriet-ers om me heen, die ik zag en hoorde worstelen met fysieke problemen. ‘Heb je ooit onderzocht of jouw Psoas hier mogelijk een rol in speelt?’ In de loop van de tijd veranderde mijn belangstelling voor deze verborgen bron van richting. Namelijk naar mijzelf. Naar mijn eigen lijf. En naar mijn eigen ervaringen. Zou er een connectie zijn met het feit dat ik, inmiddels al een aantal jaren, last heb van pijn rond mijn linker heup? En in mijn linkerbeen? Pijnen waarvan ik niet eens duidelijk maken waar ze zitten, behalve te kunnen vertellen dat de pijn de ene dag veel erger is dan de andere dag. En de ene dag op een heel andere plek zit dan de andere dag. Me op dagen hindert bij opstaan. Bij lopen. Me soms ’s nacht wakker maakt. Is het te gemakkelijk om ook hier weer van te denken: DE LEEFTIJD? ‘Je bent geen 25 meer!’ Zou er een connectie zijn tussen die pijn en de afgelopen super-turbulente jaren in mijn privéleven?

    Een geheel

    Vorige week werkten we in de yogales met de Psoas. Langzame, voorzichtige bewegingen. Geen haast. Geen druk. En al helemaal geen moeten. De volgende ochtend, na een heerlijke slaapnacht,  werd ik wakker met het gevoel ‘Hé, wat vreemd. Mijn lijf voelt als een geheel.’ Ik zou tegen niemand ooit gezegd hebben: ‘Mijn lijf voelt niet als een geheel.’ Want dat heb ik nooit als zodanig gevoeld. Maar nu voelde ik wel: ‘Hé, wat vreemd. Mijn lijf voelt als een geheel.’
    Afgelopen maandag heb ik, op mijn verzoek, een individuele sessie gedaan bij Tonja om, samen met haar, stap voor stap te onderzoeken: wat gebeurt er in mijn lijf met deze oefeningen. Wat een bijzondere ervaring! Er gebeurt van alles in mijn lijf. M’n voeten staan anders op de grond. Ik voel m’n voetzolen op een natuurlijke, aangename manier op de grond staan. Rol m’n voeten beter af. Gewoon omdat dat prettig voelt. Bij tijden zijn de pijnen helemaal weg. M’n lijf voelt als een geheel. Mijn lijf en ik zijn een geheel, zeg maar.

    Psoas

    Mijn avonturen met de verborgen bron gaan door. Met mezelf, en met Tonja. Wel zei Tonja me afgelopen maandag dat onze plannen om samen een dag te organiseren op dit moment niet door kunnen gaan. Zijzelf zit in een periode waarin ze als yogadocent onderzoekt wat haar lijf en haar geest nu en in de toekomst aan kunnen.
    Met alle respect voor het besluit van Tonja wil ik wel graag mijn avonturen met de Psoas hier met je delen. Mogelijk wil je zelf iets met deze ‘spier van de ziel’.

  • | | | | |

    Een middag over jong ouderverlies in Winschoten met Titia Liese

    DoorTitia Liese

    ‘Het is ontzettend helend om met mensen te zijn die hetzelfde hebben meegemaakt.’

    Op zaterdag 9 mei organiseert TrOost Groningen een middag over jong ouderverlies in Winschoten. Deze middag staat in het teken van herkenning en erkenning van het verlies van mensen die als kind of jongvolwassene hun ouder verloren door overlijden. Spreker tijdens deze middag is Titia Liese, wier moeder op haar achtste overleed aan borstkanker. Dat zo’n ervaring een leven lang doorwerkt weet zij als geen ander, ze begeleidt al tientallen jaren mensen die dit ook meemaakten. Titia woont in Nunspeet, maar is geboren in Winschoten en heeft altijd een band met Groningen gehad. ‘Dat ik mag spreken over dit onderwerp op deze middag voelt een beetje als thuiskomen.’

    Waarom is dit onderwerp voor jou zo belangrijk?

    “Omdat ik zelf heb ervaren hoe helend het is om alsnog met jong ouderverlies aan de slag te gaan, ook al ben je volwassen. Zelf liep ik lang tegen veel problemen aan in mijn leven en ging het een hele tijd niet goed met mij. Toen ik rond mijn veertigste ontdekte dat dit met de vroege dood van mijn moeder te maken had was dat echt een eye-opener. Het speelde onderhuids een grote rol in mijn leven en ik voelde heel sterk dat ik ermee aan de slag moest.

    Verlaat Verdriet

    Door alsnog een rouwproces, ik noem het Verlaat Verdriet, aan te gaan heb ik zoveel gewonnen. Sindsdien heb ik het mijn levenswerk gemaakt om ook andere Verlaat Verdriet-ers in hun proces te begeleiden en herken ik veel patronen. Vaak krijgen mensen geen gehoor bij problemen en snappen ze maar niet waarom ze vastlopen. Ze hebben soms al een lange zoektocht achter de rug voor ze bij mij terechtkomen.”

    Wat zijn zoals de problemen die mensen op volwassen leeftijd tegen kunnen komen?

    “Ik hoor in al die jaren steeds dezelfde patronen: een basaal gebrek aan zelfvertrouwen en moeite hebben met grenzen stellen. Dit heeft te maken met overlevingspatronen die je ontwikkelt door de situatie waar je als kind noodgedwongen in terecht komt. Het is niet alleen de dood van de ouder, maar ook vaak de overgebleven ouder die ontredderd achterblijft. Veel Verlaat-Verdriet-ers hebben het gevoel dat ze alles alleen moeten doen, ze zitten gevangen in innerlijke eenzaamheid.”

    Waarom is deze middag nodig?

    “Het is belangrijk dat er meer bekend wordt over de gevolgen van jong ouderverlies op volwassen leeftijd, het is bijvoorbeeld in de hulpverlening nog een relatief onbekend onderwerp. Het kan al heel helend zijn om er met mensen over te praten die hetzelfde hebben meegemaakt.

    Schaamte

    Ik merk dat er vaak schaamte is, mensen hebben het gevoel dat ze dit ‘verwerkt’ moeten hebben en niet in het verleden mogen blijven hangen. Of, als ze heel jong waren toen hun ouder overleed, dat ze iemand ‘die ze niet gekend hebben ook niet kunnen missen’. Die schaamte, daar moeten we vanaf. Het is niet gek om hier als volwassene nog mee bezig te zijn, het is juist heel goed. Een van de deelnemers van mijn workshop zei laatst: ‘ik heb niet alleen mijn vader leren kennen, ik heb ook mezelf beter leren kennen.’”

    Tot slot: wat kunnen deelnemers aan deze middag verwachten?

    “De erkenning dat het heel normaal is om alsnog aandacht te besteden aan zo’n verlies in je kindertijd, het herkennen van verhalen en ervaringen van anderen, dat is vaak al ontzettend fijn. Ik zal in ieder geval mijn eigen ervaringen delen en wil mensen uitnodigen om met mij in gesprek te gaan. Ik hoop mensen te kunnen helpen om de puzzelstukjes in elkaar te laten vallen. Als geboren Groningse ben ik vereerd om mijn verhaal te komen doen. Dus ben je nieuwsgierig, herken je de patronen, wil je komen delen of gewoon luisteren, wees van harte welkom!”

    Kenmerkende Patronen bij Verlaat Verdriet

    • Je houdt graag alles onder controle.
    • Je vindt het moeilijk hulp te vragen
    • Je hebt het gevoel dat je ‘anders’ bent dan andere mensen
    • Je vindt het moeilijk om kritiek te incasseren
    • Je bent bang om afgewezen te worden
    • Je twijfelt veel aan jezelf en hebt het gevoel dat je alles alleen moet doen
    • Je vindt het moeilijk om onbevangen van het leven genieten
    • Je hebt moeite met grenzen aangeven
    • Je neemt altijd de zorg voor anderen op je
    • Je bewaart afstand in relaties
    • Je hebt weinig zelfvertrouwen

    Tekst: Annemieke Arendsen

    Bijzonderheden

    • Waar: Vennenkerk Winschoten
    • Wanneer: zaterdag 9 mei 2026
    • Tijd: 13.30 – ± 16.00. Inloop vanaf 13.00 uur
    • Entree: € 10,- pp
    • Aanmelden: info@troostgroningen.nl

    Lees meer

     

  • | | | | | | |

    Een pelgrimstocht van liefde, verlies en veerkracht

    DoorTitia Liese

    Een pelgrimstocht van liefde, verlies en veerkracht

    Ronald was acht toen hij zijn beide ouders en zijn vriendje Kees verloor als gevolg van een auto ongeluk. Ronald overleefde het ongeval, ondanks de beschadigingen die hij zelf had opgelopen.

    Laat je inspireren door de twee voettochten die hij in 2025 ondernam naar Santiago de Compostella. Om zijn ouders en zijn vriendje te eren. Een nieuwe plek te geven in zijn leven. In z’n eentje, en tegelijkertijd te midden van ontmoetingen met tal van mede-pelgrims.

    Hindernissen geven ons vleugels

    Mijn verhaal over de Camino bestaat uit twee delen.
    Twee momenten in de tijd.
    Twee stemmen van dezelfde weg.

    Mijn eerste woorden schreef ik vóór vertrek; een verzameling van verwachtingen en aannames. Over rouw, onverwachte ruptuur en de Camino als ritueel. Ik dacht dat deze tocht zwaar zou worden. Fysiek, maar vooral innerlijk. Een lange weg door verlaat verdriet, waarin elke stap een confrontatie zou zijn.

    De woorden die volgen, schreef ik bij thuiskomst. Geen vooruitblik meer, maar een weerslag.Terugkijken met andere ogen.

    Want wat mij misschien wel het meest verraste, was dit: het proces was veel minder zwaar dan verwacht. Niet omdat het oppervlakkig bleef, maar omdat het dragen lichter werd door het lopen zelf. Het werd een spirituele reis. Door eenvoud. Ontmoeting. Stilte. Regen. Schoonheid. Verlichting.

    Lees meer

    Lees het prachtige verslag dat Ronald schreef: Kenniscentrum Verlaat Verdriet .