Charlotte Salomon – Leven? of theater?
Charlotte Salomon (1917-1943)
Leven? of theater?
Het boek van Charlotte Salomon’s Leven? of theater? kwam uit in 1981.
Ik kocht het.
Een tijd lang was dit omvangrijke boek zeer aanwezig in mijn huis.
Een bijzonder boek. Samengesteld uit honderden gouaches die ze naliet aan een goede vriend van haar in de tijd dat ze naar haar Franse grootouders was gevlucht. ‘Bewaar ze goed’ zei ze tegen hem. ‘C’est toute ma vie’ (vertaling: ‘Het is mijn hele leven’).
In 1943 werd de joodse Charlotte Salomon in Auschwitz vermoord door de nazi’s.
Verlies moeder
In 1981 dus.
Natuurlijk wist ik zelf dat ik jong mijn moeder was verloren. Natuurlijk wist ik dat dit verlies van grote invloed was geweest op mijn verdere leven.
Maar heel erg bewust van de impact van dit vroege verlies: dat was ik niet.
Mijn hoofd wist het heel goed.
Mijn gevoel deed niet mee.
Ik had me gered.
‘Weet je eigenlijk dat Charlotte Salomon ook jong haar moeder is verloren?’ vroeg onlangs iemand me.
Ik wist het niet. Sterker nog: ik had geen flauwe notie.
Wel wist ik dat ze in de oorlog door de nazi’s was vermoord. Maar dat ze ook jong haar moeder was verloren. Nee, dat had ik nooit gezien en gelezen.
Ik neem het boek van Charlotte Leven? of theater? – dat natuurlijk nog altijd in mijn boekenkast staat – ter hand.
Tot mijn verbijstering zie en lees ik hoe Charlotte Salomon het verlies van haar moeder in woord en beeld zichtbaar heeft gemaakt. Nu zie en lees ik het pas. De moeder van Charlotte overleed toen ze acht was. Na diverse eerdere pogingen, als gevolg van zelfdoding.
Nee.
Ik heb het gewoon nooit tot me door laten dringen.
Leven? of theater?
Op bladzijde 27 schrijft Charlotte:
‘Ze (Franziska – moeder van Charlotte) is er heel anders uit gaan zien. Ze heeft het alleen nog over de dood. Albert (vader van Charlotte) zegt dat hij haar nodig heeft en dat ook Charlotte niet zonder moeder kan. Ze was immers nog maar zo klein, net acht jaar – maar niets hielp. Franziska had niet de minste zin om verder te leven……’
Op bladzijde 34
Vader van Charlotte: ‘Ach, nu heb ik haar verloren, al mijn vreugde is nu weg’……….
Op bladzijde 38
‘Mammie van me, schrijf me terug’………….
Op bladzijde 39
Charlotte: ‘Waarom komt ze niet, mijn mammie, ze heeft het beloofd’………..
Illustraties
Elke bladzijde in dit boek is, behalve van tekst, ook voorzien van de beelden waarmee Charlotte Salomon haar korte leven illustreerde.
Lees meer over Charlotte Salomon