• | |

    Verwerken. Vertrouwen. Helen.

    DoorTitia Liese

    ‘Hij is aan het weggaan’ drong jaren geleden ineens tot me door. Zolang ik hem – Michel, ruim 30 jaar mijn LAT-partner – heb gekend kocht hij elke zaterdag een bloemetje voor zichzelf. Altijd stond er een klein vaasje met een klein boeketje op zijn salontafel.
    Ineens drong het tot me door. Ik heb al een tijd lang geen bloemetje op tafel zien staan. De man die nooit ziek was kreeg, naarmate de datum van zijn pensionering naderde, steeds meer en steeds ernstiger fysieke klachten. Ineens zag ik wat er gaande was. ‘Hij is aan het weggaan.’

    In de nacht van 6 op 7 oktober 2020 overleed Michel. In zijn slaap. De week daaropvolgend stond vooral in het teken van zijn uitvaart. De crematieplechtigheid die we op een hele mooie, persoonlijke manier hebben vormgegeven, samen met Maroesjcha Branderhorst. Op dinsdag 13 oktober vond de uitvaart plaats. In besloten kring.

    Doe ik het? Of doe ik het niet?

    In het afgelopen jaar heb ik me zo vaak af moeten vragen: kan ik de workshop door laten gaan? Ook voor de workshop die gepland stond voor 15, 16 en 17 oktober. Doe ik het? Of doe ik het niet?
    ‘Het kan’ besloot ik. Ik kan doen waar mijn hart ligt. Mijn Verlaat Verdriet-werk. Ik kan de workshop door laten gaan. Ik ga het doen.

    Workshop Verlaat Verdriet

    Afgelopen dagen ben ik, samen met de drie deelnemers, aan het werk gegaan. Zo ontstond in deze 2,5 dag – opnieuw – een bijzonder samenzijn. Een samenzijn waarin dingen konden gebeuren – en gebeurden – die voor de deelnemers tevoren niet of nauwelijks denkbaar zijn geweest. Een extra bijzondere workshop omdat de kans bestaat dat uit deze workshop iets heel moois voort zal gaan vloeien.
    Maar daarover later.

  • |

    ‘Het is niet anders’

    DoorTitia Liese

    Hoe vaak heb ik het mijn partner in het afgelopen jaar niet horen zeggen. ‘Het is niet anders.’

    In zijn eigen huis

    ‘Ga je maar melden bij het hospice. Dan kun je aan de morfine.’ kreeg mijn partner begin november 2019 te horen op de afdeling cardiologie van ziekenhuis St. Jansdal in Harderwijk. Ruim 11 maanden later is hij, afgelopen dinsdagnacht, in zijn slaap overleden. In zijn eigen bed. In zijn eigen huis.

    Mantelzorg

    Een jaar waarin hij, in steeds grotere mate, zorgafhankelijk werd. Steeds meer afhankelijk werd van mijn zorg. En ik, in steeds grotere mate, zijn mantelzorger. Wat best een uitdaging is als je al meer dan 30 jaar een LAT-relatie hebt. Want, al woonden we nog zo dicht bij elkaar, we hadden wel allebei ons eigen huis. Ons eigen leven. Onze eigen wereld.

    Inzet en zorg

    Met inzet en zorg van mij, van zijn zoons, zijn buren, de huisartsen die hem vanaf januari aan huis bezochten en verzorgden, de wijkverpleegkundigen van thuiszorg. Wat heb ik mij gedragen gevoeld door deze hulp. Maar ook, en vooral, van de aandacht en de liefde van mensen in mijn omgeving. Mijn familie. Vrienden. Ze steunden me. Zijn er vanaf het allereerste begin voor me geweest.

    Ingeslapen

    Afgelopen dinsdagnacht, 7 oktober 2020, is hij rustig en vredig ingeslapen. ’s Avonds rond 22 uur was ik, als gewoonlijk, bij hem voor de gebruikelijke voorbereidingen voor de nacht. Hij was er slecht aan toe, de laatste 2 dagen.
    ‘Wil je dat ik vannacht bij je blijf?’ heb ik hem gevraagd. ‘Nee, ga maar naar huis.’ antwoordde de man die graag in z’n eentje was.

    Ik ben naar huis gegaan. Toen ik de volgende ochtend niet het gebruikelijke appje van hem kreeg ‘Ik ben er weer. Koffie?’ ben ik naar hem toe gelopen.
    Vanaf buiten was het al te zien.
    Hij lag te stil.

    Voorbereidingen voor de crematie

    En dan nu de voorbereidingen voor de crematie. Maroeschja met wie we de crematie op een hele mooie, persoonlijke manier vorm geven. Stephanie die meteen is gekomen. Een prachtige rouwkaart heeft gemaakt. En alle andere mensen die me steunen.

    Een ander proces

    In het afgelopen jaar heb ik me zo vaak gerealiseerd: hoe anders is het ziekteproces van mijn moeder en haar overlijden toen ik 8 was geweest en de weg die ik nu met hem ben gegaan. Die ik verder kan gaan. Er is een uitweg. Ik kan handelen. Besluiten nemen. Vorm geven. Er is een toekomst.

    De mensen om me heen.
    Mijn Verlaat Verdriet-werk dat steeds beperkter werd kan weer helemaal aan bod komen.
    Ik kan verder gaan op mijn eigen manier.
    In mijn eigen leven.

    Vormgeven

    Soms zijn de dingen niet anders.
    Maar je kunt er wel je eigen vorm aan geven.

  • | |

    Verlaat Verdriet en de vicieuze cirkel van angst

    DoorTitia Liese

    Regelmatig maak ik het mee. Verlaat Verdriet-ers die contact met me opnemen. Per telefoon. Per mail. Of soms in een terloops gesprek.

    Vastgelopen

    Sommige van deze Verlaat Verdriet-ers hebben iets bij me gedaan. Ik ken ze. Andere Verlaat Verdriet-ers ken ik niet.
    Wat ze in die gevallen allemaal gemeen hebben is dat ze (weer) zijn vastgelopen. Verdrietig. Boos. Wanhopig. Angstig. Ontredderd. Ze hebben allemaal het gevoel dat ze (weer) iets zouden moeten ondernemen. In beweging komen. Doen.

    Contact

    We praten. Of mailen.
    Ik begrijp ze.
    We spreken af dat ze contact met me opnemen als ze hebben besloten (weer) een stap te zetten.
    ‘Ik wacht rustig af’ zeg ik dan. Of mail ik.

    In veel gevallen hoor ik daarna niets meer. Of voor lange tijd niets meer. Ze kunnen weer verder met hun leven (tot ze weer zijn vastgelopen).
    Nemen voor de zoveelste keer hetzelfde besluit ‘Het gaat weer goed met me. Laat maar. Ik ga er nu niet mee aan de slag (…………….ook al weet ik dat ik dat eigenlijk wel zou moeten doen…..).

    De vicieuze cirkel van angst

    Welk besluit neem jij als je voelt dat je (weer) bent vastgelopen? Kom je in beweging? Neem jij (weer) tijd om met je Verlaat Verdriet-thema’s aan het (ver)werk-werk te gaan?
    Of stap je – gewoontegetrouw – weer in de vicieuze cirkel van angst?

  • | |

    Tips voor Verlaat Verdriet-ers die de moeite waard zijn

    DoorTitia Liese

    In de afgelopen dagen kreeg ik een paar Tips die de moeite van het delen waard zijn.

    Merlijn Kamerling

    ………… De combinatie van roem en zelfgezochte dood is moeilijk voorstelbaar. Het boek Nu ik je zie. Op zoek naar mijn vader van Merlijn Kamerling (1998), zoon van acteur, zanger en musicalster Antonie Kamerling, gaat over de keerzijde van roem.

    Tien jaar geleden, op 6 oktober 2010, beïndigde Antonie Kamerling op 44-jarige leeftijd zijn leven. Merlijn was elf jaar oud. Antonie was getrouwd met actrice Isa Hoes met wie hij behalve zoon Merlijn ook dochter Vlinder had. Antonie was een van geliefdste personages uit de soap Goede tijden, slechte tijden en werd wel de nieuwe Rutger Hauer genoemd………..

    Lees meer

    Merlijn Kamerling  https://www.nrc.nl/nieuws/2020/09/25/merlijn-de-zoon-van-antonie-a4013570

    Boek

    Nu ik je zie.
    Op zoek naar mijn vader
    /https://www.bol.com/nl/f/-/9200000132192729/

    Milou

    Milou verloor haar moeder door zelfdoding en wil nu taboes doorbreken

    ……………….. Ze leggen de schuldvraag bij zichzelf, worstelen met hun verdriet en zijn bang de andere ouder ook kwijt te raken. Kinderen die één van hun ouders verliezen door zelfmoord kunnen er maar moeilijk over praten. Want op het onderwerp rust een groot taboe.

    Dat ervoer ook Milou, toen haar moeder tien jaar geleden zelfmoord pleegde. Ze kreeg het gevoel dat leeftijdsgenoten met een grote boog om haar heen liepen en kon haar verhaal niet kwijt, omdat niemand haar vragen durfde te stellen. Ze raakte in een isolement. Dat maakte haar rouwproces nog moeilijker en ze voelde zich eenzaam.

    Nu is Milou 29 en heeft ze er een film over gemaakt. Om lotgenoten, nabestaanden en anderen bewust te maken van de taboes rondom zelfmoord door ouders. In haar documentaire Waarom bleef je niet voor mij? praat ze met vier jonge kinderen die net één van hun ouders door zelfmoord zijn verloren. Ze durfden hun angsten en gevoelens te delen. Het resulteerde in een aangrijpende documentaire, die volgens rouwexperts taboedoorbrekend is………………..

    Documentaire

    De documentaire Waarom bleef je niet voor mij? wordt samen met alle andere eindexamenfilms van de Nederlandse Filmacademie op 24 oktober in zijn geheel uitgezonden door HUMAN.
    Op 9 en 10 oktober is de documentaire online te zien.