• | | |

    De zeven plagen van trauma

    DoorTitia Liese

     

    Ik breng het boek straks terug naar mijn buurvrouw van wie ik het heb geleend. Ik heb het uit. Al een paar dagen geleden. Maar het blijft op een merkwaardige manier in me rondzingen.

    Ane Riel

    Het boek Hars van de Scandinavische schrijfster Ane Riel. Psychologische thriller.
    Een boek over een totaal ‘disfunctioneel’ gezin. Zo disfunctioneel dat ik, al lezend een aantal keren dacht: nou, nou. Overdrijf je nu niet een beetje?

    Maar dan.
    Het boek is voornamelijk geschreven vanuit het perspectief van Liv, de 8-jarige dochter van vader Jens Haarder. Vader Jens verloor in zijn jeugd zijn vader door de dood. En dat is wat mij voornamelijk bezighoudt. Dat je dit boek kunt zien als één groot metafoor voor jong ouderverlies. En voor de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Hoe zijn binnenwereld verstarde na de dood van zijn vader. Stolde. Bevroor.
    Hoe de binnenwereld van deze man steeds meer en steeds ernstiger greep krijgt op zijn buitenwereld. Zijn gezin. Vrouw. Kind. Kinderen. Zijn gezin van herkomst. Moeder. Broer. Zijn huis. Woonomgeving. Werk. Dorpsgenoten. Mede-eilandbewoners.

    Middeleeuws schilderij

    Nadat ik het boek heb dichtgeslagen zie ik als het ware langzaam maar zeker een middeleeuws schilderij ontstaan. Pieter Breughel. Jeroen Bosch. Zie ik hoe, langzaam maar zeker, de zeven plagen van trauma zichtbaar worden. Vorm krijgen. Een plek krijgen in een tableau vivant dat gaandeweg stolt tot een stilleven. Een stilleven van een absurde werkelijkheid achter een werkelijke werkelijkheid.

    Geen boek waar je erg vrolijk van wordt. Hoewel de humor van de 8-jarige Liv die een wereld ziet die niet normaal is, maar voor haar wel omdat ze geen idee heeft wat wel normaal is, dit boek zo nu en dan wel een zekere lichtheid geeft.
    Lees, en oordeel zelf.

    Hars

    Hars
    Ane Riel
    ISBN 9 789044 642353

  • | | |

    Het verlies een plekje geven

    DoorTitia Liese

    ‘Rouw, of verdriet, moet je helemaal geen ‘plekje geven’, zoals iedereen altijd zegt.
    Het is een min of meer terloopse zin in het interview met Liesbeth Rasker (NRC 14 mei 2020). Ik wil daar graag iets over zeggen.

    Het een plekje geven

    ‘Je moet het een plekje geven.’ Hoe vaak wordt het niet gezegd over een verlies. Niemand die weet hoe je dat doet. Maar iedereen weet dat het moet. ‘Het een plekje geven.’

    In de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk had ook ik mijn moeite met dit cliché. Duh – een plekje geven? Wat een plekje geven? Hoe een plekje geven? En dan? Wat heb je dan gedaan? Is het zoiets als een stoel een plekje geven? Of een tafel? Gewoon opzij zetten? En verder met je leven?

    Biografie

    In de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk ben ik steeds meer tot het besef gekomen dat de cliché ‘Het een plekje geven’ wel degelijk inhoud heeft. Hoe belangrijk het is het vroege verlies van je ouder(s) een plekje te geven. Namelijk een letterlijke plek in je biografie.

    Dat doe je bijvoorbeeld door

    • je overleden ouder(s) een plek te geven in je levensverhaal. Wie was hij? Wie was zij? En wie ben jij? Wat betekent je overleden ouder nu voor je in je leven als volwassene?
    • de dochter/de zoon te worden van de moeder/de vader die heeft geleefd. In plaats van alleen nog maar het kind te zijn van een ouder die is overleden;
    • als volwassene de gelijkwaardige te worden van je overleden ouder. Je kindperspectief te onderzoeken. Het kindperspectief los te laten;
    • je angst(en) in de ogen te kijken;
    • de overlevingspatronen die je hebt ontwikkeld te onderzoeken en te herwaarderen.

    Verwerken en helen

    Onderzoek wat goed is voor jou.
    Doe wat goed is. Voor jou.
    Geef je overleden ouder(s) een plek in je leven van nu.
    Geef het verlies – en de gevolgen van het verlies – een nieuwe plek in je leven.

    Je kunt het vroege verlies van je ouder(s) verwerken.
    Oude wonden kunnen helen.

    Maar dan moet je wel in beweging komen.

    Doen

    Lees in Doen wat Titia Liese je aan mogelijkheden biedt.

    Herinneringsboeken

    Ga op zoek naar wie de vrouw was die je moeder is: Herinneringsboek Moeder
    Ga op zoek naar wie de man was die je vader is: Herinneringsboek Vader

  • | |

    Interview met Liesbeth Rasker in NRC

    DoorTitia Liese

    Rouwenden vormen een club

    Vanochtend ontving ik een interview met Liesbeth Rasker. NRC, 14 mei 2020. Interviewer: Rinskje Koelewijn.
    Ik geeft dit interview graag aan je door.

    Liesbeth Rasker (31), schrijver en reisblogger, maakte een podcast over rouwen. Ze leerde over ‘schoon’ en ‘vuil’ verdriet. „Rouwenden horen bij een club.”

    ……………. Toen de moeder van Liesbeth Rasker darmkanker kreeg en wist dat ze zou sterven, vroeg ze haar beste vriendin om na haar dood een oogje te houden op haar kinderen. Twee dochtertjes, 5 en 10 jaar oud. Die vriendin, schrijfster Renate Dorrestein, kwam voortaan elke woensdag bij de meisjes en hun vader op bezoek. „We aten met elkaar, daarna lieten zij en ik de hond uit. Dat was óns moment. Zij was mijn neptante, ik haar nepnicht.” Twintig jaar deelden ze elkaars levens, maar toen kreeg Renate Dorrestein slokdarmkanker. Ze overleed in mei 2018, 64 jaar oud. Liesbeth Rasker (31): „Met haar ging mijn moeder nóg een keer dood”………………….

    Aan de keukentafel

    ………… Nu weet ze: álles wat ze toen voelde, viel onder het hoofdstuk rouw. En ook dat dit „zware, zwarte gevoel” in één klap verdween – ineens kon ze weer écht lachen – bleek volkomen normaal. Ze weet dat, omdat ze inmiddels het plan heeft uitgevoerd dat ze bedacht in die zomer van verdriet. „Ik zocht verhalen over wat rouw, of grief, of loss nou eigenlijk is. Maar waar ik behoefte aan had, bestond nog niet.” Ze heeft een podcastserie gemaakt, Dag voor Dag: zes gesprekken, van elk iets meer dan een uur, met mensen die gerouwd hebben. Ze spreekt, aan de keukentafel, twee vriendinnen van haar moeder, die naast hun vriendin ook hun man, een familielid of hun moeder verloren. Ze praat met leeftijdgenoten die een vader, of een vader én moeder missen. En ten slotte spreekt ze haar vader, 75 jaar, die nog elke dag een kaarsje brandt bij een portret van haar moeder………….

    ……………O ja, zegt ze met een lange uithaal. „Dat is to-taal anders. Een kind dat zijn moeder verliest… Dat gemis is onoplosbaar, dat wordt deel van je identiteit. Het zit verankerd in alle hoeken van wie ik ben, het leeft in me.” Hoe dan? „Ik ben altijd op mezelf geweest, een einzelgänger, ook toen mijn moeder nog leefde. Dat is wel versterkt. Uitvergroot.” Als zij het over rouw heeft, dan bedoelt ze de rouw om Renate. „Haar mis ik. Meer, of anders, dan ik mijn moeder mis. Renate kénde ik. Mijn moeder heb ik nooit echt leren kennen. Renate was degene die het meeste over haar wist te vertellen, dat mis ik ook………………

    Interview

    Lees dit interview in NRC

  • | | |

    Uw leven is al zo versnipperd

    DoorTitia Liese

    ‘Uw leven is al zo versnipperd.’ antwoordt de huisarts. Ik bedank haar omdat ze even opbelde om te zeggen dat ze wat later zou komen voor de medische handeling die ze thuis bij mijn partner uit zou gaan voeren.
    Deze huisarts verloor haar man. Ze spreekt uit ervaring. Even voel ik heel diep hoe goed deze kennis uit ervaring mij doet. In deze ene zin voel ik me gezien. Erkend.

    Intensief

    ‘Is het niet heel erg zwaar?’ wordt me geregeld gevraagd. Sinds begin november 2019 ben ik mantelzorger voor mijn terminaal zieke (LAT)partner. Zelf ervaar ik het niet als zwaar. Wel als intensief. Maar wat gebeurt er dan als ik van tijd tot tijd ontplof?

    Gefragmenteerd

    Ineens dringt het helemaal tot me door. Veel Verlaat Verdriet-ers – ook ik vroeger – ervaren hun leven na het vroege verlies van hun ouder(s) als gefragmenteerd. Versnipperd. In duizend stukjes uiteen gevallen. Dat kan je (levenlange) angst bezorgen. Angst om in een peilloos diep gat te vallen. Overlevingspatronen moeten deze angst(en) onder controle houden. Je leven voelt als zwaar. Heel zwaar.

    Antwoord

    Het antwoord van de huisarts doet me in de volgende dagen een aantal dingen beseffen:

    • de bijzondere waarde van kennis uit ervaring;
    • zelf heb ik mijn leven vergaand geheeld – vandaar dat ik de zorg voor mijn partner ervaar als intensief, niet als zwaar;
    • aan de randen van deze zorg treedt soms toch een oude reactie op. Dan ontplof ik op een manier die niet in verhouding staat tot de aanleiding. Ik wil naar huis. Naar mijn eigen huis. En wel onmiddellijk.

    Geleerd

    Weer wat geleerd over

    • kennis uit ervaring;
    • Verlaat Verdriet;
    • Verlaat Verdriet-ers;
    • mezelf;
    • me gezien voelen;
    • het gefragmenteerde bestaan van Verlaat Verdriet-ers (inclusief mijzelf);
    • kwetsbaarheid;
    • de kracht van helen.