• | |

    Eindelijk kan ik woedend zijn

    DoorTitia Liese

    Afgelopen week had ik een gesprek met een Verlaat Verdriet-ster. Nu 79 jaar, 1 jaar toen ze haar vader verloor. Enig kind van haar vader, die voor zijn 30e overleed. Vermoord.

    Weggevoerd en vermoord

    Haar vader werd al vroeg in de oorlog weggevoerd naar een concentratiekamp in Noord Duitsland. Niet veel later is hij daar vermoord. Zijn verzetsdaden voerde hij in alle stilte uit, vooral in zijn eentje. Hij werd verraden door een collega. Opgepakt. Weggevoerd. Ze heeft haar vader nooit kunnen leren kennen. En hij haar niet.

    Woedend

    Ik vertel haar tijdens het gesprek over Verlaat Verdriet-ers die hun ouder hebben verloren in oorlogstijd. Eén van de deelneemsters in een workshop van lang geleden, dochter van een vader die om zijn verzetsdaden werd gefusilleerd, schreeuwde het in de workshop uit. ‘Ik ben zo woedend op mijn vader. Waarom moest hij zo nodig de held uithangen. Hij had ons. Hij had zijn vrouw. Waren wij niet belangrijk genoeg?’

    Opgelucht en blij

    Vandaag belt de Verlaat Verdriet-ster die ik een paar dagen geleden sprak me op. ‘Ik voelde al een tijd dat er iets broeide’ vertelt ze me. ‘Begreep langzamerhand ook wel wat er waarschijnlijk aan de hand zou zijn met me. Maar ik heb mezelf altijd verboden kwaad te zijn op hem. Want hoe kan je woedend zijn op iemand die zijn leven heeft gegeven voor een hoger doel.’

    Wat ben ik blij dat ik met jou heb kunnen praten.
    Eindelijk durf ik te voelen hoe woedend ik ben.
    Wat ben ik opgelucht!
    Wat ben ik blij!

  • | | |

    Vader. Boek van Ap Dijksterhuis

    DoorTitia Liese

    ‘Mama, zullen we een vader gaan zoeken?
    Er viel een korte stilte. Moeder keek op van haar boek. ‘Wil je graag een vader, Alberto?’
    ‘Ja.’
    ‘Waarom?’
    ‘Nou, gewoon. Op school heeft iedereen een vader. Met vaders kun je vaderdingen doen.’
    Ze lachte. ‘Wat zijn dat, vaderdingen?’
    Daar moest ik even over nadenken. ‘Voetballen. Of vissen.’
    ‘Nee, dat doe ik inderdaad niet.’
    ‘Of dingen timmeren. Of de auto maken als hij kapot is. De week moesten we op school een asbak kleien voor vaderdag. Ik had niemand om voor te kleien.’
    ‘Wat heb je toen gemaakt?’
    ‘Drie poppetjes. Jij en ik en een iets grotere, een vader.’
    Ze staarde voor zich uit, dacht na, en knikte traag.

    Blzz 89/90

    Vader

    In Vader laat Ap Dijksterhuis [1968, 4 jaar toen hij zijn vader verloor] zien hoe een vreselijke gebeurtenis het leven van een gezin voor altijd ontwricht. Hoe ga je om met een verleden dat je niet goed kent maar waarvan je weet dat het zowel verwarrend als gruwelijk is? Wil je alles weten, of is het soms maar beter om dingen niet te weten? En kan dat? Kun je je verleden uit de weg gaan? In dit pijnlijke en tegelijkertijd ontroerende boek, dat vrijwel volledig op de werkelijkheid berust, schetst de schrijver hoe hij omging en omgaat met zijn ongewone familiegeschiedenis. Vader is ontroerend en grimmig, liefdevol en gruwelijk.

    Ap Dijksterhuis

    Ap Dijksterhuis  is hoogleraar psychologie, schrijver en een van de invloedrijkste psychologen van Nederland.

    Boek bestellen

    Vader

     

  • | | |

    Interview met Roxane van Iperen

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van 13 mei 2023 een groot interview met Roxane van Iperen.

    Dilemma

    Het voelt regelmatig als een dilemma: schrijf ik alleen over trauma als het specifiek gaat over de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn? Of schrijf ik ook over trauma als gevolg van onveiligheid, bedreiging en verlies als dat niet specifiek gaat om jong ouderverlies door overlijden?

    Interview

    In het interview met Roxane van Iperen naar aanleiding van haar nieuwe, sterk autobiografische, boek Dat beloof ik lees ik over een aantal thema’s die ze noemt. Thema’s die overeenkomen met ervaringen van Verlaat Verdriet-ers. Per slot van rekening kun je als Verlaat Verdriet-er altijd zelf besluiten of je het interview wilt lezen, of niet.

    Bijvoorbeeld

    ……….Wat ik invoelbaar heb proberen te maken, is hoe fysiek je het leven ervaart in zulke situaties. Letterlijk, omdat het om lijfsbehoud gaat. En omdat onverwerkt trauma in je lichaam gaat zitten, waar het vervolgens steeds meer je gedrag dicteert. Ik heb daar eerder over geschreven. Dat het bijna gescheiden gemeenschappen zijn. Je hebt mensen die een leven van de geest leven, van het hoofd, maar dit soort mensen leeft een leven van het lichaam……….

    ………. ‘Maar een traumatisch verleden haalt je altijd in’, zegt ze. ‘Je moet rouwarbeid verrichten. Zeker als je kinderen krijgt moet je bereid zijn je troep op te ruimen, want anders ga je hen ermee belasten.’………

    Boek

    Dat beloof ik

  • | | |

    Beter bestreden dan genegeerd

    DoorTitia Liese

    Suze Robertson, 1855 – 1922
    Baanbrekend kunstenares
    Twee jaar toen ze haar moeder verloor.

    Beter bestreden dan genegeerd

    Het wordt genoemd in de literatuur van nu over de vrouw die in haar tijd baanbrekend werk heeft verricht in de schilderkunst. Suze Robertson. Kunstenares ‘van de statuur van Van Gogh’. Radicale vernieuwer. Inspirator voor schilders die van haar leerden, zoals Mondriaan. Kunstenares die vocht voor een zichtbare plaats in haar wereld van de kunst. ‘Is beter te worden bestreden dan genegeerd’.
    Na haar dood alsnog in de zij-lijn van de officiële kunstgeschiedenis terecht gekomen. Genegeerd. Door professionals. Verlaat Verdriet-er in de zij-lijn.

    Het wordt genoemd in de onderzoeksliteratuur die sinds kort de vrouw Suze Robertson en haar werk alsnog in het licht zet. Suze Robertson was twee jaar toen ze haar moeder verloor. Opgenomen in het liefdevolle pleeggezin van haar tante. Pleegouders bij wie ze kansen kreeg die ze in haar gezin van herkomst (mogelijk) niet zou hebben gekregen. Pleegouders die de keuzen die ze maakte om te werken als zelfstandig kunstenares blijvend ondersteunden.

    Het wordt genoemd. Verlies van haar moeder. Weg uit haar gezin van herkomst. Pleeggezin. Incidenten die in de literatuur verder niet zoveel om het lijf lijken te hebben.
    Verlaat Verdriet-er in de zij-lijn.

    Tentoonstelling

    Ik loop rond op de tentoonstelling van het werk van Suze Robertson in Panorama Mesdag in Den Haag. Haar werk heeft daar gehangen vanaf september 2022. De laatste dagen van deze tentoonstelling zijn nu aangebroken.

    Traumasporen

    Ik loop rond. Zie – en voel – de traumasporen om me heen. In haar werk. ‘Verstild’ wordt haar werk genoemd. ‘Eenzaamheid’ is wat ik zie. En voel. Zo schildert iemand die de ervaring van innerlijke eenzaamheid tot in haar diepste vezels kent. In zich draagt. Verlaat Verdriet-er in de zijlijn.

    Ik zie, en lees, haar biografie. Geboren in 1855. Twee jaar als haar moeder sterft. Pleeggezin. Een huwelijk waarin het op alle mogelijke manieren ontbreekt aan wederzijds begrip. Voor haar tijd, en voor haar positie als vrouw, ongewone keuzes. Moeder van één kind: Sara. De eerste acht jaar van Sara’s leven kiest Suze Robertson ervoor voor haar dochter te zorgen. Dan kan ze niet anders meer dan kiezen voor haar werk. Sara wordt in een pleeggezin geplaatst. Suze Robertson, de kunstenares, wordt gezien. Heeft succes. Tot ze in 1914 in een zware depressie raakt. Werken lukt lange tijd niet meer. Dan, in 1922, overlijdt ze.

    Om na haar overlijden opnieuw onzichtbaar te worden. Genegeerd. Verlaat Verdriet-er in de zijlijn.
    Tot ze nu, opnieuw, de waardering krijgt die deze grote, vernieuwende kunstenares toekomt.

    Lezen en zien

    Monografie

    Podcast