• | |

    Rebecca Mandeville: Het zwarte schaap van de familie

    DoorTitia Liese

    Hoewel Het zwarte schaap niet specifiek gaat over jong ouderverlies door de dood resoneerde het boek wel op mijn ervaring na de dood van mijn moeder. Een van de vele thema´s die ik heb doorgewerkt in mijn eigen verlate rouwproces ging deels over thema’s uit Het zwarte schaap. Ik ben geboren als een heel gewenst kind. Mijn moeder overleed op mijn achtste. Met haar dood verloor ik een belangrijk deel van mijn natuurlijke bescherming. Mijn vader hield van mij. Ook voor hem was ik een zeer gewenst kind. Een paar jaar na het overlijden van mijn moeder hertrouwde mijn vader. Als gevolg van die situatie veranderde ik van een gewenst kind in een niet gewenst kind. In mijn eigen proces kon ik voor het eerst doorvoelen: dat is toch voor geen kind te hebben?

    Je zult begrijpen, mogelijk uit je eigen ervaring, dat ik vergelijkbare situaties heel wat keren heb gehoord en de gevolgen daarvan heel wat keren heb gezien. Nogmaals: Het zwarte schaap gaat niet specifiek over Verlaat Verdriet-thema’s. Maar als ook jij de situatie hebt meegemaakt van een afwijzende stiefouder dan kan het lezen van dit toegankelijk geschreven boek van bescheiden omvang je nieuwe inzichten brengen.

    Het zwarte schaap van de familie

    In ‘Het zwarte schaap van de familie’ gaat Rebecca Mandeville diep in op het fenomeen waarbij één familielid onbewust de schuld en negatieve projecties van de hele familie draagt. Als dit je overkomt, heb je er vaak je hele leven last van en kun je spreken van psychisch en emotioneel misbruik. De gevolgen kunnen groot zijn: veel slachtoffers van deze zwarteschaapdynamiek lijden aan complexe PTSS.

    Vaak ligt aan deze dynamiek intergenerationeel trauma ten grondslag, dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Het is ontzettend moeilijk om je hier aan te ontworstelen, maar Rebecca Mandeville laat zien dat het kan. Op basis van eigen onderzoek en de kennis die zij heeft vergaard bij het helpen van de cliënten in haar psychotherapiepraktijk, biedt ze handvatten om het patroon van afwijzing, schuld en toxische schaamte te doorbreken. Ook de praktische hulpmiddelen en een uitgebreide zelftest helpen om herstel van dit emotionele trauma te bevorderen.

    Bestellen

    Het zwarte schaap van de familie 

  • | |

    Regine Dugardyn: Mijn bange ik

    DoorTitia Liese

    Regine Dugardyn – Mijn bange ik

    Hardop denken over angst en ander psychisch ongemak

    Angstklachten

    Bijna dertig procent van de bevolking lijdt volgens het Trimbos-instituut vroeg of laat aan ernstige angstklachten. Regine Dugardyn is een van hen. Sinds haar jeugd kent ze periodes van hevige angst. Regine hoort bij de groep die regelmatig kopje-onder gaat, maar ook weer komt bovendrijven. De afgelopen decennia voelde zij zich – samen met haar lotgenoten – vaak onderwerp van debat.

    Professionals

    Al twintig jaar doen psychiaters, psychotherapeuten en filosofen in de media ferme uitspraken over psychische stoornissen. Volgens psychiater Damiaan Denys kunnen mensen geen onderscheid meer maken tussen gewone angst enerzijds en een ziekelijke angststoornis anderzijds. En in haar bestseller De depressie-epidemie noemt filosoof Trudy Dehue antidepressiva prestatiepillen, alsof mensen doping slikken.

    In Mijn bange ik laat Regine zien wat die kritiek doet met haar, als patiënt en als filosoof. Ze vraagt zich af wanneer menselijk lijden nog bij het leven hoort en wanneer niet. Is een diagnose uit de DSM zo onzinnig als sommige critici beweren? Slikken we en masse antidepressiva omdat we geen tegenslag meer zouden verdragen? En gaan we inderdaad in therapie in de overtuiging dat het leven maakbaar is?

    Regine Dugardyn

    Regine Dugardyn (1960) studeerde filosofie aan de Universiteit Utrecht. Ze werkte achtereenvolgens als journalist, redacteur en uitgever. Sinds 2016 heeft ze haar eigen bedrijf, Socrates & co, een agentschap voor filosofie en ideeën. Eerder publiceerde ze Waarom ik van Simone de Beauvoir houd (2020).

    In haar boek Mijn bange ik zoekt filosofe Regine Dugardyn vanuit haar eigen ervaring antwoorden op vragen als

    • Waarom ben ik altijd zo bang?
    • Waarom ben ik altijd zo bang geweest?
    • Welke therapieën hebben mij geholpen?
    • Wat doen anti-depressiva met mij?
    • Waarom val ik zo vaak terug?
    • Waarom ben ik zo vaak teruggevallen?
    • Helpen therapieën eigenlijk?
    • Hoe denken therapeuten zelf over therapieën?
    • Hoe denken therapeuten over de visie van anderen op therapieën

    Bestellen

    Mijn bange ik

  • | | |

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    DoorTitia Liese

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    ‘Waarom ben je niet eerder gekomen?’ vraagt de vroegere oppas van Liesbeth Rasker aan haar. ‘Waarom heeft het zo lang geduurd voordat je bij me bent gekomen?’

    Vroeg verloren

    Is er een antwoord op deze vragen? Een ander antwoord dan: ‘Het was er de tijd nog niet voor’? Afgelopen zomer werd de documentaire Vroeg verloren uitgezonden. Journaliste Liesbeth Rasker (1988) maakte deze documentaire voor 2DOC, in samenwerking met documentairemaakster Tessa Louise Poppe. Vier jaar hebben ze samen aan dit project gewerkt. Een intensief proces van ontmoetingen, onder meer met familieleden en bekenden. Maar ook van indringende gesprekken met Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten. Een intensief proces van onderzoeken. Van maken. Van verwerken. En helen.

    Oké

    Lang heeft Liesbeth Rasker geleefd met de overtuiging ‘Mijn moeder is dood. Maar dat is oké.’ Na een nieuw ingrijpend verlies bleek die overtuiging niet langer houdbaar te zijn. Door in Vroeg verloren het verleden te ontrafelen, en niet langer het verdriet om het verlies te ontkennen, komt ze – voorzichtig, stap na stap –  steeds dichter bij haar moeder.

    Een stroom van reacties

    Een stroom van reacties kwam naar me toe na de uitzending van Vroeg verloren. Liesbeth Rasker heeft met haar zoektocht een heel gevoelige snaar geraakt, bij veel Verlaat Verdriet-ers. Ook bij de Verlaat Verdriet-ers die tot op dat moment de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) niet herkenden. Of niet erkenden. Of, evenals Liesbeth Rasker zelf, het verlies bagatelliseerden. ‘Mijn ouder is dood. Maar dat is oké.’

    Toeval?

    Is het toeval dat Liesbeth Rasker, evenals veel ervaringsgenoten, het verlies zo diep heeft weggestopt dat het onaanraakbaar is geworden? ‘Nee’ denk ik. ‘Dat is geen toeval.’

    • De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder is – nog steeds – een blinde vlek. Zowel bij Verlaat Verdriet-ers zelf, als bij hulpverleners.
    • Verlaat Verdriet-ers relateren moeilijkheden die ze ondervinden vaak niet aan het vroege verlies van hun ouder(s).
    • Ook als ze geen specifieke klachten hebben, maar het gevoel hebben dat ze niet voluit kunnen leven – of bijvoorbeeld gevoelig zijn voor depressies of burn-out – zien ze geen oorzakelijk verband met het vroege verlies van hun ouder.
    • Verlaat Verdriet-ers die bij een hulpverlener terecht zijn gekomen kunnen ook dan nog steeds de deur potdicht houden. Ook als een hulpverlener hint in de richting van jong ouderverlies. ‘Nee hoor. Dat is al zo lang geleden. Daar heb ik geen last  van.’
    • Veel Verlaat Verdriet-ers voelen schaamte dat ze het vroege verlies van hun ouder(s) nog steeds niet hebben verwerkt. ‘Dat moet toch allang klaar zijn?’ Ze praten liever niet over iets wat ze allang ‘achter zich hadden moeten laten’. De schaamte is te groot.

     Wat hulpverleners kunnen doen

    • Verlaat Verdriet en verlate rouw is gelaagde en complexe problematiek. Ben je hulpverlener? Wil je meer weten over deze complexe – en tegelijkertijd boeiende – problematiek? In een gevarieerd en bijzonder programma delen wij, Verlaat Verdriet-ers op zaterdag 5 april 2025 onze kennis uit ervaring met je. Er gaat een wereld voor je open!
    • Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen op zaterdag 5 april 2025. Volg ons op Facebook en op LinkedIn, zodat je je snel kunt aanmelden aan de Aanmeldingsprocedure voor het symposium beschikbaar is.

    Wat Verlaat Verdriet-ers kunnen doen

    • Kijk nog eens goed naar de documentaire Vroeg verloren. Wat zie je en wat hoor je nu je het nog eens ziet? Maak aantekeningen van wat je hoort en ziet, zodat je dat later nog eens terug kunt lezen. Je zult daar veel aan hebben!
    • Lees de boeken die Verlaat Verdriet-specialist Titia Liese heeft geschreven vanuit haar langjarige werkervaring met Verlaat Verdriet-ers.
    • Lees over jong ouderverlies. Zeker in de afgelopen jaren heeft een aantal Verlaat Verdriet-ers hun verlieservaringen gepubliceerd in boeken. Of  – evenals Liesbeth Rasker heeft gedaan – dichterbij gebracht in de vorm van documentaires. Je vindt een uitgebreide boekenlijst op de website Kenniscentrum Verlaat Verdriet. Boeken en documentaires met de ervaringsverhalen van Verlaat Verdriet-ers vind je specifiek gerubriceerd op deze website.
    • Kijk en luister naar Rouw kent geen tijd. In dertien modules op YouTube deelt Titia Liese de theorie die ze in de loop van de jaren uit haar intensieve werk met Verlaat Verdriet-ers heeft ontwikkeld.
    • Lees over Verlaat Verdriet, verlate rouw en de vele thema’s die daarbij horen op de zeer uitgebreide website Verlaat Verdriet.
  • | | |

    Dit is mijn leven: Charlotte Salomon

    DoorTitia Liese

    Leven? of theater?

    Ze begrijpt het vreemde gevoel dat ze altijd al in zich meedraagt. 
    De mateloze angst om te worden verlaten.
    De zekerheid door iedereen te worden afgewezen.
    Wat moet ze doen? 
    Huilen, of sterven, of niets?  

    Dan doemt het gezicht van Alfred op.
    Een visioen dat levendiger is dan ooit.
    Ze denkt aan zijn laatste woorden op het perron 
    ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je de dood omhelzen en liefhebben‘.
    Ze moet leven, om te scheppen.
    Schilderen om niet gek te worden. 

    Op die dag wordt haar werk Leven? of Theater? geboren.
    Al lopend denkt ze aan de beelden van haar verleden. 
    Om te overleven moet ze haar verhaal schilderen.
    Dat is de enige uitweg.
    Ze herhaalt het, nog eens en nog eens.
    Ze moet de doden tot leven wekken.
    Bij die zin blijft ze staan.
    De doden tot leven wekken.
    ‘Ik moet nog dieper de eenzaamheid in.’

    Citaat 1

    Ze besluit zichzelf te redden van haar mateloze verlangen naar de dood. Als alternatief voor zelfdoding ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen. In Zuid Frankrijk, waar ze na haar vlucht uit nazi-Duitsland verblijft, trekt ze zich totaal terug en begint als een waanzinnige te schilderen. Hierbij gebruikt ze alles wat ze in zich heeft. Haar kunstenaarschap, haar visuele en muzikale geheugen, haar inzicht in de persoonlijkheden van haar familieleden, haar intellectuele bagage, humor en inspiratie die ze put uit haar liefde voor de man die ze heeft moeten verlaten om te kunnen vluchten: Alfred Wolfson (1896-1962).

    Citaat 2

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Het levensverhaal in beeld en woord van een jonge vrouw die op haar negende haar moeder verliest. Haar verhaal vanuit haar vroegste jeugd tot het verraad in 1943, in de context van haar bewogen familiegeschiedenis. Een Joodse familie in Duitsland, voor en in de tijd van de tweede wereldoorlog. Leven? of Theater?

    Lees meer