• | |

    Interview met Liesbeth Rasker in NRC

    DoorTitia Liese

    Rouwenden vormen een club

    Vanochtend ontving ik een interview met Liesbeth Rasker. NRC, 14 mei 2020. Interviewer: Rinskje Koelewijn.
    Ik geeft dit interview graag aan je door.

    Liesbeth Rasker (31), schrijver en reisblogger, maakte een podcast over rouwen. Ze leerde over ‘schoon’ en ‘vuil’ verdriet. „Rouwenden horen bij een club.”

    ……………. Toen de moeder van Liesbeth Rasker darmkanker kreeg en wist dat ze zou sterven, vroeg ze haar beste vriendin om na haar dood een oogje te houden op haar kinderen. Twee dochtertjes, 5 en 10 jaar oud. Die vriendin, schrijfster Renate Dorrestein, kwam voortaan elke woensdag bij de meisjes en hun vader op bezoek. „We aten met elkaar, daarna lieten zij en ik de hond uit. Dat was óns moment. Zij was mijn neptante, ik haar nepnicht.” Twintig jaar deelden ze elkaars levens, maar toen kreeg Renate Dorrestein slokdarmkanker. Ze overleed in mei 2018, 64 jaar oud. Liesbeth Rasker (31): „Met haar ging mijn moeder nóg een keer dood”………………….

    Aan de keukentafel

    ………… Nu weet ze: álles wat ze toen voelde, viel onder het hoofdstuk rouw. En ook dat dit „zware, zwarte gevoel” in één klap verdween – ineens kon ze weer écht lachen – bleek volkomen normaal. Ze weet dat, omdat ze inmiddels het plan heeft uitgevoerd dat ze bedacht in die zomer van verdriet. „Ik zocht verhalen over wat rouw, of grief, of loss nou eigenlijk is. Maar waar ik behoefte aan had, bestond nog niet.” Ze heeft een podcastserie gemaakt, Dag voor Dag: zes gesprekken, van elk iets meer dan een uur, met mensen die gerouwd hebben. Ze spreekt, aan de keukentafel, twee vriendinnen van haar moeder, die naast hun vriendin ook hun man, een familielid of hun moeder verloren. Ze praat met leeftijdgenoten die een vader, of een vader én moeder missen. En ten slotte spreekt ze haar vader, 75 jaar, die nog elke dag een kaarsje brandt bij een portret van haar moeder………….

    ……………O ja, zegt ze met een lange uithaal. „Dat is to-taal anders. Een kind dat zijn moeder verliest… Dat gemis is onoplosbaar, dat wordt deel van je identiteit. Het zit verankerd in alle hoeken van wie ik ben, het leeft in me.” Hoe dan? „Ik ben altijd op mezelf geweest, een einzelgänger, ook toen mijn moeder nog leefde. Dat is wel versterkt. Uitvergroot.” Als zij het over rouw heeft, dan bedoelt ze de rouw om Renate. „Haar mis ik. Meer, of anders, dan ik mijn moeder mis. Renate kénde ik. Mijn moeder heb ik nooit echt leren kennen. Renate was degene die het meeste over haar wist te vertellen, dat mis ik ook………………

    Interview

    Lees dit interview in NRC

  • | | |

    Uw leven is al zo versnipperd

    DoorTitia Liese

    ‘Uw leven is al zo versnipperd.’ antwoordt de huisarts. Ik bedank haar omdat ze even opbelde om te zeggen dat ze wat later zou komen voor de medische handeling die ze thuis bij mijn partner uit zou gaan voeren.
    Deze huisarts verloor haar man. Ze spreekt uit ervaring. Even voel ik heel diep hoe goed deze kennis uit ervaring mij doet. In deze ene zin voel ik me gezien. Erkend.

    Intensief

    ‘Is het niet heel erg zwaar?’ wordt me geregeld gevraagd. Sinds begin november 2019 ben ik mantelzorger voor mijn terminaal zieke (LAT)partner. Zelf ervaar ik het niet als zwaar. Wel als intensief. Maar wat gebeurt er dan als ik van tijd tot tijd ontplof?

    Gefragmenteerd

    Ineens dringt het helemaal tot me door. Veel Verlaat Verdriet-ers – ook ik vroeger – ervaren hun leven na het vroege verlies van hun ouder(s) als gefragmenteerd. Versnipperd. In duizend stukjes uiteen gevallen. Dat kan je (levenlange) angst bezorgen. Angst om in een peilloos diep gat te vallen. Overlevingspatronen moeten deze angst(en) onder controle houden. Je leven voelt als zwaar. Heel zwaar.

    Antwoord

    Het antwoord van de huisarts doet me in de volgende dagen een aantal dingen beseffen:

    • de bijzondere waarde van kennis uit ervaring;
    • zelf heb ik mijn leven vergaand geheeld – vandaar dat ik de zorg voor mijn partner ervaar als intensief, niet als zwaar;
    • aan de randen van deze zorg treedt soms toch een oude reactie op. Dan ontplof ik op een manier die niet in verhouding staat tot de aanleiding. Ik wil naar huis. Naar mijn eigen huis. En wel onmiddellijk.

    Geleerd

    Weer wat geleerd over

    • kennis uit ervaring;
    • Verlaat Verdriet;
    • Verlaat Verdriet-ers;
    • mezelf;
    • me gezien voelen;
    • het gefragmenteerde bestaan van Verlaat Verdriet-ers (inclusief mijzelf);
    • kwetsbaarheid;
    • de kracht van helen.
  • | |

    Verlaat Verdriet-ers en levenslessen

    DoorTitia Liese

    In mijn blog van gisteren OPLEIDING schreef ik over de invloed van het vroege verlies van je ouder(s) op je schoolcarrière. Over de formele vormen van scholing en opleiding dus.
    Vandaag schrijf ik over die andere school. Die niet formele school. Vandaag schrijf ik over levenslessen voor Verlaat Verdriet-ers.

    In je jeugd verloor je je ouder(s) door de dood. Vanaf dat moment wist je voor de rest van je leven dat de dood bestaat. Een realiteit is. Dat mensen een speciale eigenschap hebben. Ze gaan dood. Vroeg of laat. Nooit van je leven kun je meer doen alsof de dood niet bestaat. Alsof de dood niet jou zou kunnen raken. ‘Ik heb altijd de dood in mijn hoofd’, schreef ooit een Verlaat Verdriet-er tijdens een Verlaat Verdriet- workshop.

    Je hebt het van dichtbij meegemaakt. De dood van je ouder. Het verlies van je ouder. Het onomkeerbare verlies. De ruptuur. En de gevolgen van die ruptuur voor de rest van je leven.

    Lessen van het leven

    Lessen van het leven hebben Verlaat Verdriet-ers geleerd. In sommige opzichten zeer hardhandig. Ik noem een paar van deze lessen.
    Je hebt geleerd:

    • dat de dood een realiteit is in het leven;
    • je aan te passen;
    • te zorgen;
    • je staande te houden onder moeilijke omstandigheden;
    • verantwoordelijkheid op je te nemen;
    • flexibel te zijn;
    • door te zetten;
    • kwesties van verschillende standpunten te bekijken;
    • de noden van je omgeving te zien;
    • te handelen in geval van nood;
    • te relativeren;
    • het heel lang uit te houden met schaarse middelen;
    • je gemakkelijk te verplaatsen in andere mensen.

    Eigenschappen en overlevingspatronen

    Tal van eigenschappen die verborgen zitten in overlevingspatronen. Eigenschappen die jouw leven – en het leven van je naasten – verrijken als jij deze eigenschappen onbekommerd in kunt zetten. Als kwaliteiten.
    Aan jou om deze eigenschappen op te duiken. In jouw overlevingspatronen.

    Waterlelie

    Je kent vast de symboliek van de waterlelie.
    Geworteld in de modder.
    Naar het wateroppervlak gegroeid.
    In stille schoonheid drijvend.

    Verlaat Verdriet-er: laat ook jij tal van waterlelies bloeien.

  • | |

    OPLEIDING, BeeldTaal delen in tijden van corona

    DoorTitia Liese

    Je verloor voor je 20e je ouder(s). Ging naar school. Of nog niet. Mogelijk is je ouder (langdurig) ziek geweest voor hij/zij overleed.
    Je ging naar de basisschool in de tijd dat je je ouder(s) verloor. Of naar het voortgezet onderwijs. Misschien was je begonnen aan een studie, en woonde je al niet meer thuis. Wat gebeurde er met jou?

    Wat betekende de school voor jou?

    Welke invloed heeft het overlijden van je ouder(s) gehad op je schoolcarrière? Ontstonden er concentratie-problemen bij je? Vond je de school, en jouw schoolprestaties, niet meer de moeite waard?

    Schoolprestaties gingen achteruit. Met als gevolg een neergaande lijn in schoolsoorten die je bezocht. Je ging presteren onder je niveau. Met alle gevolgen die dat heeft gehad voor keuzes en mogelijkheden die je later hebt gehad.

    Veilige plek

    Of betekende de school voor jou juist de plek waar je je veilig voelde? Werd presteren een ankerpunt voor je? Ging je heel hard je best doen? Altijd op je tenen lopen in de hoop dat je in je prestaties werd gezien?

    Nu

    Welke invloed heeft het vroege verlies van je ouder(s) op jouw schoolcarrière gehad? Op de keuzemogelijkheden die je aansluitend op je school/opleiding hebt gehad? Welke keuzes heb je gemaakt? In welke werksoort ben je gaan werken? Klopt het niveau van je werk met je oorspronkelijke potentie? Sluit het werk dat je doet aan bij wat je werkelijk wilt?

    Vragen

    Tal van vragen over school, opleiding en werk. BeeldTaal helpt je te onderzoeken welke invloed het vroege verlies van je ouder(s) zowel vroeger als tot op de dag vandaag heeft gehad. En heeft.

    Nieuwe aflevering van BeeldTaal Speciaal

    Vandaag, 8 mei 2020, komt de nieuwe aflevering van BeeldTaal beschikbaar voor abonnees van BeeldTaal Speciaal 2020 FASE III: OPLEIDING

    Laatste fase

    Gezien de ontwikkelingen rondom de corona-maatregelen zal naar verwachting fase III de laatste fase zijn van het aanbod je gratis te abonneren op BeeldTaal. Ook in deze laatste fase kun 3 afleveringen verwachten, namelijk de aflevering van vandaag – 8 mei OPLEIDING – en op de 2 nog volgende vrijdagen in mei 2020.

    Gratis abonneren

    Je kunt je alsnog gratis abonneren op BeeldTaal Speciaal 2020.

    Praktische informatie

    • Meld je – zolang de coronamaatrgelen duren – aan voor een gratis abonnement op BeeldTaal Speciaal 2020 via beeldtaalspeciaal@verlaatverdriet.nu
    • Je ontvangt per mail elke week op vrijdag een nieuwe aflevering van BeeldTaal speciaal 2020;
    • Vraag desgewenst – voor je je aanmeldt – de voorwaarden aan voor deelname aan BeeldTaal Speciaal 2020 via beeldtaalspeciaal@verlaatverdriet.nu

    Dagelijks BeeldTaal

    Volg dagelijks BeeldTaal op de Verlaat Verdriet-Facebook-site van Titia Liese.

    Lees meer over Verlaat Verdriet

    Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet
    Gids voor Verlaat Verdriet