• | | |

    Beter bestreden dan genegeerd

    DoorTitia Liese

    Suze Robertson, 1855 – 1922
    Baanbrekend kunstenares
    Twee jaar toen ze haar moeder verloor.

    Beter bestreden dan genegeerd

    Het wordt genoemd in de literatuur van nu over de vrouw die in haar tijd baanbrekend werk heeft verricht in de schilderkunst. Suze Robertson. Kunstenares ‘van de statuur van Van Gogh’. Radicale vernieuwer. Inspirator voor schilders die van haar leerden, zoals Mondriaan. Kunstenares die vocht voor een zichtbare plaats in haar wereld van de kunst. ‘Is beter te worden bestreden dan genegeerd’.
    Na haar dood alsnog in de zij-lijn van de officiële kunstgeschiedenis terecht gekomen. Genegeerd. Door professionals. Verlaat Verdriet-er in de zij-lijn.

    Het wordt genoemd in de onderzoeksliteratuur die sinds kort de vrouw Suze Robertson en haar werk alsnog in het licht zet. Suze Robertson was twee jaar toen ze haar moeder verloor. Opgenomen in het liefdevolle pleeggezin van haar tante. Pleegouders bij wie ze kansen kreeg die ze in haar gezin van herkomst (mogelijk) niet zou hebben gekregen. Pleegouders die de keuzen die ze maakte om te werken als zelfstandig kunstenares blijvend ondersteunden.

    Het wordt genoemd. Verlies van haar moeder. Weg uit haar gezin van herkomst. Pleeggezin. Incidenten die in de literatuur verder niet zoveel om het lijf lijken te hebben.
    Verlaat Verdriet-er in de zij-lijn.

    Tentoonstelling

    Ik loop rond op de tentoonstelling van het werk van Suze Robertson in Panorama Mesdag in Den Haag. Haar werk heeft daar gehangen vanaf september 2022. De laatste dagen van deze tentoonstelling zijn nu aangebroken.

    Traumasporen

    Ik loop rond. Zie – en voel – de traumasporen om me heen. In haar werk. ‘Verstild’ wordt haar werk genoemd. ‘Eenzaamheid’ is wat ik zie. En voel. Zo schildert iemand die de ervaring van innerlijke eenzaamheid tot in haar diepste vezels kent. In zich draagt. Verlaat Verdriet-er in de zijlijn.

    Ik zie, en lees, haar biografie. Geboren in 1855. Twee jaar als haar moeder sterft. Pleeggezin. Een huwelijk waarin het op alle mogelijke manieren ontbreekt aan wederzijds begrip. Voor haar tijd, en voor haar positie als vrouw, ongewone keuzes. Moeder van één kind: Sara. De eerste acht jaar van Sara’s leven kiest Suze Robertson ervoor voor haar dochter te zorgen. Dan kan ze niet anders meer dan kiezen voor haar werk. Sara wordt in een pleeggezin geplaatst. Suze Robertson, de kunstenares, wordt gezien. Heeft succes. Tot ze in 1914 in een zware depressie raakt. Werken lukt lange tijd niet meer. Dan, in 1922, overlijdt ze.

    Om na haar overlijden opnieuw onzichtbaar te worden. Genegeerd. Verlaat Verdriet-er in de zijlijn.
    Tot ze nu, opnieuw, de waardering krijgt die deze grote, vernieuwende kunstenares toekomt.

    Lezen en zien

    Monografie

    Podcast

  • | |

    Die eerste zelfstandige gedachte…

    DoorTitia Liese

    Die eerste zelfstandige gedachte

    Ken je die ervaring? Die ervaring van de eerste zelfstandige gedachte in je jeugd? Het moment waarop je – mogelijk net zoals dat bij mij ging – tot je eigen verbazing voelde: wat krijgen we nou! Dit heb ik helemaal zelf bedacht!
    Ik kan me niet precies herinneren welke leeftijd ik op dat moment had, maar de gedachte, en de ervaring van die gedachte, is een leven lang met me mee gegaan. Heeft mijn leven lang mijn leven mee vorm en kleur gegeven.

    Hardnekkige overtuiging

    Mijn gedachte van toen kan ik niet meer in ‘kindertaal van toen’ terugvertalen. Maar in mijn volwassen taal van nu is hij er nog altijd. Mijn gedachte was: wat is het ongelofelijk dom en kortzichtig om negatieve overtuigingen te hebben over ‘oud’ zijn.

    Tenzij je rond je veertigste besluit uit het leven te stappen, ondermijn je je leven vanaf die leeftijd met alle negatieve gedachte over ‘oud’. Alle negatieve gedachten die je hebt (of uit). Die je dan al je hele leven in je draagt. Die je niet meer kunt zien als hardnekkige overtuigingen. Maar die je ziet als waarheid. (deze laatste zinnen zijn aanvullingen uit mijn leven als volwassene. Daarover geen misverstand!).

    Zeventig-plusser

    Inmiddels ben ik zeventig-plusser. Ik hoor ze dagelijks om me heen: negatieve overtuigingen over ‘oud’. Niet alleen van jongere mensen dan ik, maar ook – en eigenlijk vooral – van mijn leeftijdsgenoten.

    Zelf kan je verzekeren: elke nieuwe dag heb ik plezier van die eerste zelfstandige gedachte die ik toen had: wat is het ongelofelijk dom en kortzichtig om negatieve overtuigingen te hebben over ‘oud’ zijn.

    Jouw unieke zelf

    Heb je ook zo’n eerste gedachte in je jeugd gehad? Zo’n gedachte die jouw leven mee vorm en kleur heeft gegeven?
    Diep hem eens op!
    Houd hem eens tegen het licht!
    Zet hem in een lijstje!
    Hij is van jou.
    Van jouw unieke zelf.

  • | |

    Het pad dat ik niet nam

    DoorTitia Liese

    Het pad dat ik niet nam

    Burgemeesterscrisis op Terschelling. ‘Huh???’ zal je misschien denken. ‘Wat moet ik nou met Terschelling? En wat moet ik met een burgemeesterscrisis op Terschelling??’ Nou: daar hoef je niks mee. Niet met Terschelling. En ook niet met een burgemeesterscrisis.

    Maar naar aanleiding van deze crisis plaatste een vaste columnist van weekblad De Terschellinger een column in verband met deze crisis. In zijn column haalt hij het beroemde gedicht aan van de Amerikaanse dichter Robert Frost: The road not taken.
    En dit gedicht wil ik heel graag met je delen.

    The road not taken

    Two roads diverged in a yellow wood,
    And sorry I could not travel both
    And be one traveler, long I stood
    And looked down one as far as I could
    To where it bent in the undergrowth;

     Then took the other, as just as fair,
    And having perhaps the better claim,
    Because it was grassy and wanted wear;
    Though as for that the passing there
    Had worn them really about the same,

    And both that morning equally lay
    In leaves no step had trodden black.
    Oh, I kept the first for another day!
    Yet knowing how way leads on to way,
    I doubted if I should ever come back.

    I shall be telling this with a sigh
    Somewhere ages and ages hence:
    Two roads diverged in a wood, and I —
    I took the one less traveled by,
    And that has made all the difference 

    Robert Frost
    1874-1963

    Wikipedia

    The road not taken is een dubbelzinnig gedicht dat de lezer uitnodigt om na te denken over keuzes in het leven. Als het leven een reis is, belicht dit gedicht de momenten in het leven waarop een beslissing moet worden genomen en de mens zich afvraagt: “Welke kant ga ik nu op?”

  • | | | |

    Twee Verlaat Verdriet-ers in Volkskrant Magazine

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van 22 oktober 2022 twee Verlaat Verdriet-ers aan het woord:

     

    Een interview met schrijver, columnist, filmproducent Leon de Winter ‘Ik geef aan alle opwellingen toe‘

     

     

     

    Een artikel van Sanne van Rij, journalist: ‘Het belang van huilen‘

     

    Leon de Winter

    Citaat uit Volkskrant Magazine

    ………… Dat persoonlijk drama is in veel van je boeken het verlies van een kind. Waarom? ‘Ineens, tijdens het hardlopen in Tel Aviv, daagde het me: ik heb het omgekeerd! De eindeloze rouw om de dood van mijn eigen vader heb ik omgedraaid, intuïtief, toen ik begon te schrijven. Ik ben van plaats gewisseld, om niet door het verdriet te worden verpletterd. Ik heb niet zoveel gehuild toen mijn vader stierf. Hij kreeg een hartaanval, een week voor mijn 11e verjaardag, op de zaak, zoals wij dat deftig noemden. Hij had een hal met lompen en oud papier aan de rand van den Bosch, en een groot erf met oud ijzer en autowrakken. 

    Die dag ging hij naar zijn werk en kwam niet meer thuis. Mijn oudere broer haalde me van school en vertelde het. Ik herinner me dat ik niets voelde, helemaal niets, het was windstil. Mijn moeder rouwde Midden-Oosters, liet zich vallen en schreeuwde, zonder enige limiet. Dan kun je als kind niet rouwen, je staat erbij en kijkt. Was het traumatisch? Ja, het was vrij erg. Thuis draaide altijd alles om hem. Ik bewonderde hem enorm., want ik wist hoe arm hij was geweest, voor de oorlog. Het mooie huis, de auto, de volle koelkast, daar had hij voor gezorgd. Hij bracht welvaart en veiligheid, hij had het gemaakt.’…………..

    Sanne van Rij

    Citaat uit Volkskrant Magazine

    Sanne van Rij vindt dat ze genoeg redenen heeft om zo nu en dan in tranen uit te barsten. Maar dat lukt niet. Waarom niet, vraagt ze zich af. En kun je het eigenlijk leren?

    ……….. Soms vraag ik me af of mijn huisgedrag is veranderd door de dood van mijn moeder, die ik verloor toen ik 15 jaar oud was. Of juist door de periode daarna, die veel ingrijpende aanpassingen en vroege volwassenheid van me vergden, en bovendien bol stonden van spanning en stress. Misschien heb ik in die tijd het idee gekregen dat tranen niet meer mochten: omdat het aanstellerij was, het niet paste bij de sterke rol die ik mezelf aanmat.’…….

    Lees meer

    Volkskrant Magazine 22 oktober 2022