• | |

    ‘Oma, wat is er toch met je gebeurd?’

    DoorTitia Liese

    ‘Ik kom naar de Terugkomdag volgende week, hoor. Maar eerst wil ik iets bijzonders met je delen. Vorige week sprak ik mijn kleinzoon. ‘Oma, wat is er toch met je gebeurd?’ vroeg mijn kleinzoon aan me.’

    Verlies vader

    Afgelopen week werd ik gebeld door een deelneemster van één van de workshops in oktober. Nu tachtig jaar. Zestien maanden toen ze haar vader verloor. Haar vader werd in de oorlog opgepakt wegens verzets-activiteiten. Afgevoerd naar concentratiekamp Neuengamme. Overleed daar als gevolg van ontberingen en uitputting.

    Haar moeder hertrouwde. Ze kreeg een stiefvader. ‘Mijn stiefvader was een beste man. Maar hij was niet mijn vader.’ Haar leven werd overleven. Een bewogen leven, met ups, maar ook met veel downs. De afgelopen jaren liet haar strijdvaardigheid haar steeds meer in de steek. Ze raakte in een depressie. Via vrienden werd ze er op attent gemaakt dat haar depressie wel eens te maken kon hebben met het vroege verlies van haar vader. ‘Neem contact op met Titia Liese, kreeg ze als advies. Dat deed ze. Ze belde. Maakte een afspraak voor een kennismakingsgesprek. Ze kwam. Tijdens ons kennismakingsgesprek viel het eerste kwartje. Eenmaal thuis belde ze me op. ‘Nu pas durf ik te voelen hoe boos ik diep van binnen altijd ben geweest om de dood van mijn vader.’

    Workshop Verlaat Verdriet

    Ze meldde zich meteen aan voor de workshop. Deed mee met de workshop in oktober. Steeds meer puzzelstukjes vonden hun plek. Haar vader kreeg een nieuwe, warme plaats in haar leven. Eenmaal thuis ging ze schrijven. Over haar vader. Aan haar vader. Ze kon – eindelijk – praten over haar verlaat verdriet. Met haar kinderen. Haar kleinkinderen. Met mensen in haar omgeving. Haar huisarts.
    ‘Dat is wat er met me is gebeurd.’ zegt ze aan de telefoon. ‘Natuurlijk kom ik naar de Terugkomdag. Ik heb een heleboel te vertellen. Dus graag zelfs!’

    NB

    Blog geplaatst met hartelijke instemming van de betrokken deelneemster.

    Lees meer

  • | | |

    HELP! Ik ben dus niet zo uniek!

    DoorTitia Liese

    ‘Ik ben niet de enige.’ Voor veel Verlaat Verdriet-ers is het een opluchting te merken dat ze niet de enige zijn die in hun jeugd hun ouder(s) verloren. En niet de enige die daar nu nog mee worstelen. Ook al besefte je zelf misschien allang dat je (waarschijnlijk) niet de enige was die jong je ouder(s) verloor: ook dan had je mogelijk diep van binnen nog steeds het gevoel dat je toch de enige was. Dat je toch de enige bent.

    Eenzaamheid

    Voor heel veel Verlaat Verdriet-ers een opluchting. Maar niet voor allemaal. In één van de eerste workshops ooit, een workshop voor dochters zonder moeder, riep een deelneemster op de laatste dag  ‘HELP! Ik ben dus niet zo uniek! Wat een schok voor me, om hier te ontdekken dat ik helemaal niet zo uniek ben als ik altijd heb gedacht. Dat ik helemaal niet zo bijzonder ben’. Ze moest er zelf hartelijk om lachen. Maar de ontdekking deed ook pijn En die pijn kon je ook horen in haar lach. Ineens kon ze het voelen. ‘Er wordt iets van me afgenomen. Iets waar ik goed beschouwd stevig aan was gehecht. Wat me ook heel dierbaar was. Mijn gevoel anders te zijn dan anderen. Een uniek exemplaar te zijn van de menselijke soort.’ Tegelijkertijd besefte ze welk prijskaartje daar altijd aan had gehangen. EENZAAMHEID. Het gevoel er niet bij te horen. Geen deel te zijn van een groter geheel. Geen deelnemer te zijn. Er niet toe te doen. Altijd een buitenstaander.

    Overeenkomsten

    Haar ontdekking indertijd deed ook iets met mij. Ineens zag ik de overeenkomsten met mijzelf. Hoe ik ook altijd dacht anders te zijn dan anderen. Totdat ik, dankzij mijn jarenlange Verlaat Verdriet-werk, ontdekte dat dit een Verlaat Verdriet-patroon is. Dat wij, Verlaat Verdriet-ers, helemaal niet zo uniek zijn. Integendeel. Dat we heel veel overeenkomsten hebben. Niet alleen als mens, maar ook in de (overlevings-)patronen die we hebben ontwikkeld. Ik ontdekte hoe eenzaam het idee anders te zijn dan anderen – uniek te zijn – je maakt als mens. Als individu. Ik realiseerde me hoe hoog de prijs is van de existentiële eenzaamheid die wij betalen voor onze vermeende uniciteit (en dan bedoel ik hier niet alleen Verlaat Verdriet-ers!).

    Identiteit

    Wat mij, in de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk ook steeds duidelijker is geworden, is de hardnekkigheid van deze patronen. Zoals die gevoelens van anders zijn. Er niet bij te horen. Geen deel te zijn. Een buitenstaander. Gevoelens die zich in de loop van je jeugd – en van je verdere leven – in je hebben vastgehecht in de vorm van hardnekkige overtuigingen. Die deel uit zijn gaan maken van je identiteit. Van wie je bent geworden. Die steviger in je verankerd zijn geraakt naarmate je jonger was toen je je ouder verloor.

    Vragen

    Durf je het aan in de spiegel te kijken? Je hardop af te vragen:

    • Ben ik echt zo anders?
    • Is mijn verhaal echt zo uniek?
    • Ben ik mijn verhaal?
    • Wil ik voor altijd de tol van eenzaamheid blijven betalen?
    • Durf ik patronen los te laten?
    • Wat heb ik nodig om dit te kunnen veranderen?

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen

    Zien en horen Rouw kent geen tijd

  • | |

    Teruggaan om verder te kunnen: Voorwoord

    DoorTitia Liese

    Teruggaan om verder te kunnen: Voorwoord

    Maria de Greef, rouwtherapeut, publiciste en dagvoorzitter van Verlaat Verdriet-symposium ZEER schreef het Voorwoord voor de nieuwe versie van Teruggaan om verder te kunnen. In haar Voorwoord schrijft Maria onder meer:

    Citaat 1

    Dat de overleden ouder in volle omvang aanwezig blijft in het gemis, werd voor mij zo zichtbaar tijdens het grote symposium ZEER in 2017 waar ik de dagvoorzitter mocht zijn. We vroegen de deelnemers om een foto van hun overleden vader en/of moeder mee te brengen. In het welkom-deel van het symposium toonde iedere deelnemer de foto aan elkaar en werd de naam van vader of moeder genoemd. Ik realiseerde me dat we niet alleen met die honderd deelnemers te maken hadden, maar dat zij ook nog minimaal honderd personen hadden meegebracht. Toen vervolgens alle foto’s bij elkaar werden opgehangen was het levensgroot zichtbaar: zo ziet Verlaat Verdriet eruit: foto’s die gedateerde beelden weergeven. Gezichten waarvan de stem niet meer gehoord wordt. Ogen die geen andere uitdrukking meer kunnen aannemen dan deze, in dit beeld gevangen. Gestolde hechting. Die fotowand riep veel op. Associaties, emoties en vragen: “veel te jong…, wat als deze mensen waren blijven leven…, zoveel verdriet…, hoe gaat zo’n jong leven dan verder…”

    Citaat 2

    Ik wens het boek toe dat het zijn weg vindt naar al die mensen die het overkwam en overkomt. Naar de mensen daarnaast. Naar zorgverleners en professionals. Omdat niet de antwoorden, maar wel de erkenning, herkenning, verbinding, handvatten hier volop in te vinden zijn. Dit boek vormt een bedding om dat wat weggestopt, gestold of onbegrepen is gebleven weer te laten stromen.

    Dank

    Maria de Greef, dank je voor je mooie woorden!

    Je hebt een leven te winnen!

    Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten. Je hebt een leven te winnen!

    Kijken

    Presentatiefilm Teruggaan om verder te kunnen

    Bestellen

    Boek Teruggaan om verder te kunnen

  • | |

    Teruggaan om verder te kunnen: boekpresentatie

    DoorTitia Liese

    ‘Ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen.’
    Zelf werd ik geraakt door de woorden die Inge voor haar verlate rouwproces gebruikte. Haar moed om haar proces helemaal aan te gaan. Haar vertrouwen in het proces waar ze doorheen ging. Ik kende Inge goed. Wist hoe moeilijk en zwaar dit proces haar vaak viel. Ik kende haar moed. Maar ook haar groeiende vertrouwen in een goede afloop. Terecht naar is gebleken!
    Ik vroeg Inge of ik Teruggaan om verder te kunnen mocht gebruiken als titel voor het boek waaraan ik in diezelfde tijd bezig was te schijven. Met liefde en plezier gaf Inge haar toestemming daarvoor. Zo kon, na mijn eerste boek – Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek – mijn tweede boek verschijnen: Teruggaan, om verder te kunnen.

    Uitnodiging

    Tot ik bericht kreeg van de uitgeverij dat deze uitgave finaal was uitverkocht. Tijd voor een nieuwe versie. Tijd voor opnieuw vorm geven. Aanpassen. Schrijven. Tot mijn grote vreugde is de nieuwe versie nu weer beschikbaar. Een nieuwe versie, met een tiental Elfjes van de hand van Elly. Elly: dank daarvoor! En met toestemming van Inge opnieuw met de titel Teruggaan om verder te kunnen. Dank daarvoor Inge!
    Om de komst van deze nieuwe versie te vieren maakte Stephanie samen met mij de presentatie-video Teruggaan om verder te kunnen. Stephanie: dank daarvoor!
    Ook de video is dus nu beschikbaar. Van harte nodig ik je uit deze video te gaan zien!

    Kijken

    Presentatiefilm Teruggaan om verder te kunnen

    Bestellen

    Boek Teruggaan om verder te kunnen

    Je hebt een leven te winnen

    Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten.
    Je hebt een leven te winnen!

    Citaat van Inge

    ‘Ik hoorde mensen voorheen tegen me zeggen: ga door met leven. Kijk niet teveel achterom. Sluit het af. Kijk naar de toekomst. Maar ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen. Ik heb me een hopeloos geval gevoeld. Ben verdrietig geweest en down. En ik zal het nog wel eens zijn. Maar het is me meer dan waard geweest om midden in mijn verdriet te zitten. Ik heb eerst goed moeten rouwen, om mijn leven weer op te kunnen pakken.’

    Uit: Teruggaan om verder te kunnen, bladzijde 91.