• Voortgeschopt als een steen

    DoorTitia Liese

    Vanavond rijd ik op de fiets uit het dorp naar huis. Het is donker, en een beetje koud. November, dus. Onderweg zie ik een jonge vrouw lopen. Ze loopt alleen, een beetje aan de kant van de weg. Ze zal ergens midden twintig zijn, zie ik in de gauwigheid. En ze ziet er verloren uit.

    Ineens ben ik veertig jaar terug in tijd en ben ik zelf de vrouw die daar loopt. Groningen. In mijn studententijd. In november. In de zware zoete lucht van de suikerfabriek. De lucht die in Groningen Stad de herfst geur geeft. Ik zwerf doelloos over straat, zoals zo vaak. Ik kijk naar binnen, in de huizen waar licht brandt. Waar ik mensen in de warmte en het licht zie zitten.

    Vanavond voel ik het zoals het was. Ik buiten. Op straat. In de kou. Verloren. Wanhopig verlangend naar een thuis. Naar warmte. Naar licht. Intens eenzaam (waarom?). Intens verlangend (waarnaar?). Intens verdrietig (waarom?). Intens boos (waarom?).

    In ben het zelf die daar (in Groningen, in de herfst, in de avond, veertig jaar geleden) loopt en voel nu – op 12 november 2012 –  wat er toen in werkelijkheid met mij aan de hand was: afgescheiden zijn en wanhopig op zoek naar verbinding. Zonder nu de verwarde kluwens van gevoelens – boosheid, verdriet, eenzaamheid, schaamte, onlust, onrust, tekort en verlangen – nog te hoeven voelen. Gewoon zoals het toen was. Afgescheidenheid.

    Ik denk aan een gedicht van Leonidas van Tarente, geschreven in de derde eeuw BC, dat altijd weer ergens in mijn leven opduikt

    Laat je niet kwellen, o mens,

    door’t lot dat je doemde tot zwerven,

    voort geschopt als een steen/rollend land in land uit.

    Laat je niet langer meer kwellen, nu je eind’lijk

    een hut hebt gevonden,

    droog, en verwarmd door een vuur / ook al is

    dat maar klein.

    Bak er een gerstekoek in

    van grof gezeefd meel,

    dat tevoren

    in een ruwstenen trog /

    door jou zelf is gekneed.

    Als je de maaltijd dan ook

    met wat zout of wat tijm

    weet te kruiden

    of met een korreltje zout /

    menslief, wat wil je nog meer.

  • Man/Vrouw/Rouw

    DoorTitia Liese

    ‘Rouwen mannen anders dan vrouwen?’ is een vraag die me regelmatig wordt gesteld. Of eigenlijk is het meestal geen vraag, maar een min of meer voorzichtige constatering van iets dat eigenlijk als een feit wordt gezien. En ja: ook in mijn werk zie ik mannen anders omgaan met hun rouwproces (vastberaden & doelgericht) dan vrouwen (vastberaden en verbindinggericht).

    Maar: als mijn werk mij iets heeft geleerd, dan is het wel dat alle mensen in wezen hetzelfde zijn. Ongeacht afkomst. Ongeacht opleidingsniveau. Ongeacht ‘karakter’. Ongeacht werk. Ongeacht andere omstandigheden. Wij – westerse mensen – vinden onszelf zo belangrijk en zo bijzonder. (Hoe zou dat ook anders kunnen in een cultuur en een samenleving die zo vèrgaand zijn geïndividualiseerd als de onze, waarin je jezelf als individu staande moet zien te houden door je te onderscheiden van je medemensen). We verbeelden ons zo verschrikkelijk veel en we vinden onszelf zo verschrikkelijk belangrijk. En toch: heb ik geconstateerd – in de basis zijn alle mensen het zelfde en reageren alle mensen hetzelfde op abrupt verlies van veiligheid en emotionele geborgenheid. Alle verhalen over jong ouderverlies gaan in de kern over afgescheidenheid en een basale eenzaamheid.  Hoe verschillend alle mensen – en hun biografieën – die ik in de loop van vele jaren heb meegemaakt – en gehoord – ook mogen zijn.

    Verhalenpiramide

    Vandaag bracht mij dat op het idee van de ‘verhalen piramide‘ die er als volgt uitziet:

    1. Je bent een mens;
    2. Je bent een volwassen mens;
    3. Je bent een volwassen mens en je verloor in je jeugd een ouder door de dood;
    4. Je bent een volwassen mens en je verloor in je jeugd je vader/je moeder door de dood;
    5. Je bent een volwassen man/vrouw en je verloor in je jeugd je vader/je moeder door de dood;
    6. Je bent een volwassen man/vrouw en je verloor op de leeftijd van … jaar je vader/je moeder door de dood;
    7. Je bent een volwassen man/vrouw die haar/zijn verhaal te vertellen heeft over de vroege dood van zijn/haar vader/moeder op het moment dat hij/zij … jaar was en de gevolgen die dat vroege verlies voor hem/haar en zijn/haar verdere leven heeft gehad.

    Goed beschouwd moet deze piramide eigenlijk op z’n punt staan: de basis is je menszijn:

    1. Je bent een volwassen man/vrouw die haar/zijn verhaal te vertellen heeft over de vroege dood van zijn/haar vader/moeder op het moment dat hij/zij … jaar was en de gevolgen die dat vroege verlies voor hem/haar en zijn/haar verdere leven heeft gehad;
    2. Je bent een volwassen man/vrouw en je verloor op de leeftijd van … jaar je vader/je moeder door de dood;
    3. Je bent een volwassen man/vrouw en je verloor in je jeugd je vader/je moeder door de dood;
    4. Je bent een volwassen mens en je verloor in je jeugd je vader/je moeder door de dood;
    5. Je bent een volwassen mens en je verloor in je jeugd een ouder door de dood;
    6. Je bent een volwassen mens;
    7. Je bent een mens.

    In deze omgekeerde piramide is 1- 7 je levensverhaal als Verlaat Verdriet-er, je Verlaat Verdriet-biografie.

    1 is je complete verhaal als volwassen man/vrouw, waarin de gevolgen van jong ouderverlies meer of minder bewust aanwezig zijn: het verhaal zoals zich dat het meest duidelijk in het NU manifesteert. Het verhaal dat je, met name met ervaringsgenoten, kunt delen;
    2-5 zijn de deelaspecten van je verhaal: ben je man of vrouw, verloor je je vader of je moeder en op welke leeftijd verloor je je vader/je moeder;
    6 en 7 zijn wat je in de allereerste plaats bent: mens en volwassen mens.

  • Schaduwpatronen

    DoorTitia Liese

    Overlevingspatronen

    Overlevingspatronen zijn patronen die je – als gevolg van het vroege verlies van je ouder – hebt aangeleerd om te overleven. Om jezelf in stand te kunnen houden. Overlevingspatronen hebben in de loop van je leven je gedrag in veel gevallen vergaand beïnvloed. Je kunt zelfs zeggen dat overlevingspatronen een (groot) deel van je identiteit zijn gaan uitmaken. Bijvoorbeeld in hoe je je manifesteert in de buitenwereld: jezelf zo onzichtbaar mogelijk maken (‘Mij niet gezien’ of: ‘Dit gaat niet over mij’). Of je altijd aanpassen (‘Van mij zal niemand last hebben’ ). Of altijd zorgen voor anderen (‘Dat doe ik wel’). Of hele hoge (en onrealistische) eisen aan jezelf stellen, waardoor je altijd moet presteren. (‘Ik doe altijd mijn best’).

    Overlevingspatronen zijn patronen die je hebben geholpen jezelf in stand te houden. Je hebt ze gebaseerd op talenten die in je in aanleg had, zowel als mens als in de unieke mens die jij bent. Ze hoeven geen zelfondermijnende overtuigingen te zijn.

    Zelfondermijnende overtuigingen

    Zelfondermijnende overtuigingen zijn overtuigingen waarmee je jezelf onderuit haalt. Ze komen voort uit je basale gebrek aan zelfvertrouwen, uit je tekort aan eigenwaarde en zelfrespect en uit je twijfel aan je bestaansrecht. Bijvoorbeeld: ‘Ik hoor er niet bij.’ ‘Mij lukt dat niet.’ ‘Ik ben anders.’ ‘Ik ben niets waard.’ ‘Mij helpt dat niet’. ‘Ik kan het niet.’ ‘Was ik maar nooit geboren.’

    Schaduwpatronen

    Zelfondermijnende overtuigingen heb ik in Verlaat Verdriet-verband schaduwpatronen genoemd. Schaduwpatronen zijn ontstaan in de schaduwkant – in de eenzaamheid – van je kindbestaan. Daar waar je, als gevolg van de vroege dood van je ouder, tekort kwam aan zorg, aandacht, liefde, educatie en cultuur. Waardoor je je onvoldoende op een gezonde en evenwichtige manier hebt kunnen ontwikkelen. Je ontwikkelde als gevolg daarvan een ‘negatieve identiteit’. Een identiteit die je nog steeds in de schaduwkant van het leven houdt. Die een onderstroom heeft van: NEE. En: NIET. Deze schaduwpatronen zijn met je meegegroeid naar de volwassene die je nu bent en ze hebben nog steeds (grote) invloed op de manier waarop je handelt. Maar nogmaals: het zijn geen overlevingspatronen. Ze hebben nooit tot doel gehad je te helpen met overleven. Ze hebben je nooit geholpen met overleven. Ze helpen je nog steeds niet met overleven. En ze helpen je al helemaal niet met leven. Integendeel. Ze hebben je vertrouwen en je zelfvertrouwen ondermijnd, en dat doen ze nog steeds. Twijfel, scepsis, schaamte, schuld, wrok en ongeloof zijn deel uit gaan van de manier waarop je naar jezelf, naar andere mensen en naar het leven kijkt. Schaduwpatronen kosten je ongelofelijk veel energie en leveren je uitsluitend negatieve energie op.

    In het licht zetten

    Zoals alle schaduwpatronen zijn ook deze schaduwpatronen beweeglijk en verdwijnen ze door ze in het licht te zetten. Ze hebben de eigenschap je angst te bezorgen. Grote en diepgevoelde angsten. Verleid jezelf. Zoek hulp. Overwin je angsten. Zet de schaduwpatronen die je hebt ontwikkeld in het licht en ervaar hoe je stappen zet in het proces van overleven naar leven!

  • Wat beweegt een Verlaat Verdriet-er

    DoorTitia Liese

    Tekst maken voor een folder….
    Soms sta ik ’s ochtends op en dan weet ik meteen: dat! 
    Of ik ga een eind fietsen en spring tien keer van m’n fiets om weer een zin te noteren.
    Als de folder dan klaar is, ben ik tevreden over wat ik heb geschreven – want zolang ga ik wel door: tot ik tevreden ben.

    Dan moet de tekst een week of zes onaangeroerd blijven liggen, tot ik de moed heb de folder weer ter hand te nemen. En nee: dan blijk ik helemaal niet tevreden te zijn over de folder. En ja: dan weet ik dat ik opnieuw met de tekst aan het werk moet. Maar de tekst helemaal deleten: dat krijg ik toch niet altijd over m’n hart.
    En zo kwam onderstaande tekst tot stand en zo is onderstaande tekst hier terecht gekomen.

    Wat beweegt een Verlaat Verdriet-er

    Een Verlaat Verdriet-er zoekt hulp omdat zij/hij onder meer

    • steeds weer vastloopt
    • relatieproblemen heeft
    • verslavingsproblematiek heeft ontwikkeld
    • angstaanvallen ervaart
    • zich gerealiseerd heeft dat de oorsprong van haar/zijn recente problematiek ligt in het vroege verlies van de ouder
    • een burn-out heeft
    • klachten heeft van depressieve aard
    • moeite heeft met ouderschap
    • suïcide-gedachten heeft
    • fysieke klachten heeft waarvoor geen medische oorzaak wordt gevonden.

    Wat hindert een Verlaat Verdriet-er

    Een Verlaat Verdriet-er wordt onder meer gehinderd door

    • een basaal gevoel van eenzaamheid
    • een fundamenteel gebrek aan zelfvertrouwen
    • verliesangst
    • gevoelens van machteloosheid
    • angst voor de toekomst
    • de gewoonte zich aan te passen
    • controledwang
    • een gering gevoel van eigenwaarde
    • twijfel aan het eigen bestaansrecht
    • gevoelens van afgescheiden zijn
    • scheiding tussen gevoel en verstand
    • een ongestructureerde kijk op haar/zijn eigen verleden
    • gebrek aan kennis van kernthema’s van Verlaat Verdriet en verlate rouw.

    Wat helpt een Verlaat Verdriet-er

    Een Verlaat Verdriet-er kan hulp toelaten door

    • erkenning van de omvang van de gevolgen van het vroege verlies van haar/zijn ouder door de hulpverlener
    • erkenning van haar/zijn specifieke jeugdervaringen door de hulpverlener
    • het vermogen van de hulpverlener tegelijkertijd zowel de volwassene van nu als het kind van toen recht te doen
    • kennis van de kernthema’s van Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet
    • kennis van de gevolgen van jong ouderverlies bij de hulpverlener
    • inzicht van de hulpverlener in de specifieke dynamiek van verlate rouw bij Verlaat Verdriet
    • begrip van de hulpverlener voor de behoefte aan tijdelijke afhankelijkheid van de Verlaat Verdriet-er
    • ervaren steun in haar/zijn verlate rouwproces
    • via de hulpverlener aangereikte, veilige tools om verder te kunnen.

    Wat bezielt een Verlaat Verdriet-er

    Een Verlaat Verdriet-er ontleent bezieling voor haar/zijn verlate rouwproces aan

    • het verlangen de weg terug te vinden naar haar/zijn oorspronkelijke zelf
    • goede en betrouwbare hulp van een geïnteresseerde en betrokken hulpverlener met kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet.