• | | | |

    Over stiefloeders en stiefmoeders: tips voor hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Over stiefloeders en stiefmoeders

    Ga er maar aan staan! Je bent jong – of misschien niet meer piepjong – en je trouwt met een weduwnaar met kinderen. Enig idee waar je aan begint? Het is je bedoeling deel uit te gaan maken van een gezin dat al gevormd is. Dat al een eigen gezinscultuur heeft. Met normen en waarden die bij het gezin horen. Een eigen stijl van opvoeden. Kun je het ooit goed doen als nieuwe partner? Als stiefmoeder? Als moeder? Word je geaccepteerd door de kinderen die er al zijn? Word je afgewezen? Houdt de moeder die is overleden nog een eigen plaats in het gezin? Verdwijnt de overleden moeder uit het gezin?

    Tips voor hulpverleners

    • Wie heeft voor jou gezorgd na het overlijden van je moeder?
    • Hoe noemde je de tweede vrouw van je vader?
      • Wat betekende dat voor jou?
      • Wat gebeurde er met jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Behield je overleden moeder een plaats in het nieuwe gezin?
      • Op welke manier gebeurde dat?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Had de tweede vrouw van je vader kinderen toen ze in jullie gezin kwam?
      • Wat betekende dat voor de samenstelling van jullie gezin?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Wat betekende het voor jou als er zichtbare intimiteiten waren tussen je vader en zijn nieuwe vrouw?
    • Kreeg je vader nieuwe kinderen met zijn tweede vrouw?
      • Wat betekende dat voor de samenstelling van het gezin?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Hoe heeft de relatie met je vader zich ontwikkeld?
      • Wat betekende dat in je jeugd voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Hoe heeft je relatie met de tweede vrouw van je vader zich ontwikkeld?
      • Wat betekende dat in je jeugd voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Als je vader geen relatie is aangegaan met een nieuwe vrouw: wat betekende dat voor jullie gezin?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?

    Over stiefloeders en stiefmoeders

    In de loop van de jaren heb ik heel wat benamingen gehoord. Stiefmoeder. Stiefloeder. Stiefmonster. Stiefheks. Maar ook Verlaat Verdriet-ers die liefdevol spreken over ‘moeder’ of over ‘stiefmoeder’. Of in sommige gevallen over ‘stiefje’.

    Tips voor hulpverleners

    Vragen om aan Verlaat Verdriet-ers te stellen

    • Welke van de benamingen past bij jouw situatie?
    • Wat betekende dat in je jeugd voor jou?
    • Wat betekent dat nu voor jou?

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. Zaterdag 5 april 2025. Lees meer en aanmelden: Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Boeken van Titia Liese

    #stiefmoeder #verlaatverdriet #verlaterouw #zonder moeder #kenniscentrumverlaatverdriet #teruggaanomverdertekunnen #verlaatverdrietsymposium #hulpverleners

  • | |

    Het stiefmonster

    DoorTitia Liese

    Het stiefmonster

    ‘Ik ben 53 jaar. Toen ik 1,5 was overleed mijn moeder. Mijn vader had al snel een nieuwe vrouw. Zij wilde geen kinderen, maar was hevig verliefd op mijn vader. Mij moest ze op de koop toenemen. Ik heb haar altijd het stiefmonster genoemd. Ik wil graag meedoen aan de workshop.’

    Enige jaren geleden werd ik, een paar dagen voor de start van een Verlaat Verdriet-workshop, gebeld. Ik werkte toen nog op lokatie, in groepen van rond de 12 deelnemers. Er was nog plaats. ‘Je bent welkom’, zei ik tegen haar.

    Welkom

    ‘Ik moet je nog wel iets vertellen’, zei ze vervolgens. ‘Vorige week heb ik een zelfmoordpoging gedaan. Het was de bedoeling dat die zou slagen.’
    Na deze mededeling aarzelde ik. Kan dat? Kan iemand zo kort nadat ze haar leven wilde beëeindigen meedoen aan een groep? Kan dat voor de groep? Ik moest een besluit nemen. Waar zou deze vrouw anders terecht kunnen met haar Verlaat Verdriet-thema’s? Ik besloot dat ze mee kon doen. ‘Je bent welkom’.

    Nieuwe familie

    Een paar dagen later start de workshop. Ze is gekomen. Een prachtige vrouw, die zichtbaar in welstand leeft. Gebracht door een prachtige man. Haar man. De vader van haar 3 kinderen.
    We werken die dagen in een hele bijzondere groep. Een groep die haar totaal opneemt. Waarin ze welkom is. Waar ze helemaal deel van uitmaakt. ‘Jullie zijn mijn nieuwe familie. Zo voel ik het en wat ben ik daar gelukkig mee.’
    De groep komt na de workshop nog een paar keer bij elkaar. Toch komt een aantal jaren later het bericht dat ze is overleden. Alsnog. Door zelfdoding.

    Stief(-)

    Vaak heb ik nog gedacht aan de naam die deze Verlaat Verdriet-er de tweede vrouw van haar vader gaf.
    Stiefmonster.
    Andere namen voor stiefmoeders kende ik al.
    Stiefloeder.
    De heks.
    Of, aanmerkelijk vriendelijker, Stiefje.

    Stiefmonster.
    Wat een pijn.
    Wat een verdriet.
    Wat een eenzaamheid zit opgesloten in dat woord.
    Dat woord van deze vrouw. Voor wie het leven te zwaar werd om te leven.

  • | | | | | |

    Een heel gewoon mens: een praktijkvoorbeeld

    DoorTitia Liese

    Ook stiefmoeders zijn hele gewone mensen.

    Dit is een verhaal dat begint met de ‘achterkant’ van een Verlaat Verdriet-verhaal. Maar: evengoed een voorbeeld uit de praktijk.

    ‘Ze keken me onderzoekend aan, en nog eens en nog eens. Uiteindelijk zei de moedigste van hen enigszins verbluft: Maar u ziet er heel gewoon uit.
    Aan het woord is een hele gewone vrouw. Eind veertig. De tweede vrouw van haar partner, voorheen weduwnaar met hele jonge kinderen. Stiefmoeder geworden van een meisje en een jongetje. Het meisje voegde zich in de nieuwe situatie en paste zich aan. Het jongetje verdroeg de nieuwe vrouw van zijn vader niet. Totaal niet. Toen niet en later ook niet.

    Bij toeval ontmoet de stiefmoeder een klein clubje studiegenoten van de zoon, inmiddels student-met-rugzakje. ‘Maar u ziet er heel gewoon uit’ zegt één van de studiegenoten en de anderen knikken instemmend.

    De tweede vrouw van mijn vader

    Zelf werd ik recent onzacht geconfronteerd met oude angst en pijn als gevolg van de slechte relatie die ik met mijn stiefmoeder heb gehad. ‘De tweede vrouw van mijn vader‘, zo benoem ik deze inmiddels jaren geleden overleden tweede vrouw van mijn vader. Blijkbaar zitten er nog steeds restanten van oude angst, pijn en verdriet, die opspelen als ik er (onverwacht) mee wordt geconfronteerd.

    Een heel gewone vrouw (?)

    Hoewel: heel gewone vrouw? Net als ik verloor de tweede vrouw van mijn vader op haar achtste haar moeder. Maar heel anders dan ik, had zij haar moeder nauwelijks gekend. Haar moeder werd vlak na haar geboorte opgenomen in een psychiatrische inrichting, maar stiefmoeder werd opgevoed door haar veertien jaar oudere zusje. Ik weet het ook meteen weer. Haar vond ik zielig omdat ze haar moeder zo jong was verloren. Van mezelf vond ik het helemaal niet zielig dat ik mijn moeder was verloren. Zo was dat nu eenmaal. Vorm van pech.
    wat kunnen die angst, die pijn en dat verdriet opspelen als ze onverwacht worden aangeraakt.
    En wat kan het moeilijk zijn op zo’n moment volwassen te zijn en volwassen te blijven.

    Ook uit de praktijk

    Stiefmoeders.
    Heel gewone vrouwen.
    Maar: sommige stiefmoeders zijn geen heel gewone vrouwen, ook al lijken ze dat aan de buitenkant wel te zijn.

  • | |

    Ongewenste moeder. Een praktijkvoorbeeld

    DoorTitia Liese

    ‘Mij moest ze op de koop toenemen‘. Het is de eerste zin die M. uitspreekt tijdens een telefoongesprek een paar jaar geleden. M. was twee jaar toen haar moeder overleed. Tot de dood van haar moeder had ze een heel gewoon en goed kinderleven. M. was het eerste kind van haar ouders. Ze waren gelukkig met haar. Na de dood van zijn vrouw – de moeder van M. –  vond haar vader binnen de kortste keren een nieuwe partner. Een nieuwe vrouw, die het al aanwezige tweejarige kind M. ‘erbij moest nemen’. ‘Stiefmonster‘ noemde M. de tweede vrouw van haar vader. Een ongewenste moeder. Haar vader koos vanaf haar komst voor zijn nieuwe vrouw. Altijd, in ieder geval voor het gevoel van M.

    Op het moment dat ik M. spreek is ze halverwege de vijftig jaar. M.’s leven is een aaneenschakeling van depressies geworden, ondanks het feit dat ze met haar man en kinderen in welstand leefde. Meer dan eens deed ze een poging zichzelf het leven te benemen.

    Adoptie bezien we vrijwel altijd vanuit het perspectief van de volwassene: de volwassene adopteert het kind. In mijn Verlaat Verdriet-werk heb ik geleerd het andere perspectief ten minste te benoemen: een adoptie slaagt als het kind – hoe jong het ook is – de ouder adopteert. Hoe anders dan een adoptie-proces verloopt een acceptatie-proces van een nieuwe partner, als een ouder is overleden. Bij adoptie zijn twee volwassen mensen voornemens een kind in hun leven op te nemen. Ze gaan voor het kind. Hebben er alles voor over om een kind een plaats te geven in hun leven. Het kind een goede toekomst te bieden, die de eigen ouders het kind niet kunnen bieden. Na de dood van een ouder is er een gat gevallen in een jong gezin, dat vaak wordt opgevuld met een nieuwe partner.
    De kinderen die er al zijn? Tja: die zijn er al.

    ‘Mij moest ze op de koop toe nemen‘ M. is bij lange na niet de enige Verlaat Verdriet-er voor wie de dood van de ouder nog heel veel vervolg-ellende in petto had.

    M. heeft het tenslotte niet gered. Ze is inmiddels overleden. Haar laatste poging slaagde.
    ‘Stiefmonster‘ – een benaming die ik nooit zal vergeten.