• | |

    Nieuws over TERUGGAAN OM VERDER TE KUNNEN

    DoorTitia Liese

    Teruggaan om verder te kunnen

    Regelmatig word ik benaderd door mensen die graag Teruggaan om verder te kunnen willen bestellen. Voor zichzelf, of om weg te geven. Vorige week ontving ik de najaars-brochure 2022 van uitgeverij Gopher. Uitgeverij Gopher heeft zich ten doel gesteld een substantiële bijdrage te leveren aan het verduurzamen van mijn Verlaat Verdriet-werk door het uitgeven van mijn boeken. Nu en in de toekomst.
    Met veel plezier deel ik de tekst met je over Teruggaan om verder te kunnen in de brochure  van Uitgeverij Gopher.

    Verschijningsdatum

    De verschijningsdatum voor Teruggaan om verder te kunnen is gesteld op 22 oktober 2022. Ik houd je graag op de hoogte van de presentatie van het boek.

    Brochure Gopher

    Hoe het vroege verlies van een ouder levenslang invloed op een mens kan hebben.

    Kinderen horen hun ouder(s) niet te verliezen. Ze hebben hun ouder(s) nodig. Een kind dat een ouder verliest, verliest veel meer dan de ouder alleen. Het verliest ook geborgenheid. Continuïteit. Vertrouwen. Het verlies van een ouder door de dood tast het leven van kinderen aan tot in het diepst van hun bestaan. Tot ver in hun volwassenheid ervaren veel Verlaat Verdriet-ers de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder. Bijvoorbeeld in hun zelfvertrouwen. In hun gevoel van eigenwaarde en bestaansrecht. Hun vertrouwen in andere mensen. Hun vertrouwen in het leven.  In intimiteit. Bindingsangst en verlatingsangst. In verliesangst.

    Verlate rouw bij verlaat verdriet

    De gevolgen van jong ouderverlies vormen voor veel mensen en in brede lagen van de bevolking een nog onbekende, en als gevolg daarvan, niet erkende problematiek. Maar: de gevolgen van jong ouderverlies zijn echt. En ze worden ook als echt ervaren. Ontheemd in mijn eigen leven. Zo hebben veel Verlaat Verdriet-ers zich gevoeld na het verlies van hun ouder. Wie ben je geworden ondanks de dood van je ouder en alle gevolgen van het overlijden voor je kinderleven? Wie ben je geworden dankzij het verlies van je ouder? Hoe vul je de leegte? Ontdek je wat je wilt, wanneer je aanpassen als een kameleon een hoofdthema in je leven is geworden? Hoe ga je om met de angst en de paniek in je? Wat betekent de overgevoeligheid voor stress voor je dagelijkse leven?

    Bibliotherapie

    Verdriet kruipt waar het niet gaan kan. De angst, het verdriet, de eenzaamheid, de pijn en de boosheid hebben zich bij veel mensen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – verloren door overlijden in hun diepste wezen genesteld. Lezen over Verlaat Verdriet brengt Verlaat Verdriet-ers al veel opluchting. Het wordt dan duidelijker waar Verlaat Verdriet en verlate rouw bij verlaat verdriet over gaan. Gevoelens en gedrag worden beter begrepen.

    Titia Liese

    ‘Titia Liese was acht jaar toen haar moeder overleed. Al sinds zij rond mijn veertigste door de nood gedwongen haar eigen verlate rouwproces aan ben gegaan, is zij gefascineerd door de levenslange invloed van jong ouderverlies. Niet alleen gefascineerd door de complexe problematiek van deze levenslange invloed, maar ook door de grote krachten die vrijkomen als je de moed opbrengt het proces aan te gaan. Zo gefascineerd en geïnspireerd dat Verlaat Verdriet en verlate rouw haar (levens)werk zijn geworden.

  • | | | |

    Verscheurdheid: blog van Bert Pekelder

    DoorTitia Liese

    Verscheurdheid, versplintering, breekbaarheid, kwetsbaarheid

    Pas bij het lezen op jezelf. Als er teveel in je loskomt, ga dan later verder. Het verdient aanbeveling deze reis naar binnen samen te doen met een goede trauma-therapeut.

    Woorden

    Woorden kunnen een bijzondere kracht in zich hebben. Als ze op het juiste moment, op de juiste plek gebruikt worden. Dan kunnen ze haast magisch werken. Vandaag wil ik graag schrijven over woorden die bij mij op dit moment zo’n sterkte werking hebben: verscheurdheid, versplintering, breekbaarheid, kwetsbaarheid. Dat begon bij mij met een tekst uit het boek Endlich frei van Josef Giger-Butler (je vindt de tekst aan het einde van deze blog).

    Tegenstellingen

    Ik heb in mijn leven veel strijd geleverd met onoplosbare tegenstellingen. Leven betekent voor mij voortdurende dilemma’s. Strijd tussen gevoel en denken, lichaam en geest, controle en passie, verplichting en vrijheid, geborgenheid en losmaken, openheid en grenzen, hoop en wanhoop, verstarring en levendigheid, moed en angst, droom en werkelijkheid, nabijheid en afstand. Misschien bedenk je zelf vergelijkbare tegengestelde woord-paren.

    Dilemma’s

    Ik spreek hier niet over de kleine en ook grote ‘dilemma’s’ die iedereen zo nu en dan moet overwinnen. Het gaat hier om een doorgaande lijn sinds onze kindertijd. De thema’s die zich aandienen mogen in de loop van de tijd variëren, maar het gevoel van innerlijke verscheuring is altijd aanwezig. Deze innerlijke strijd kost ongelofelijk veel levensenergie en levensvreugde.

    Peter E. Levine schrijft:

    ……. Ondanks de innerlijke versplintering, die een trauma veroorzaakt……..

    Versplintering

    Versplintering is het uit elkaar vallen in veel kleine deeltjes. Het is dat gevoel van ontreddering. Het is de strijd met al deze tegenstellingen in ons. Waarom deze versplintering? Deze innerlijke verscheurdheid? Josef Gigler-Butler beschrijft hoe wij in onze kindertijd gevormd worden. Als in onze kindertijd sprake is van kwetsbaarheid, dan gaat deze kwetsbaarheid deel uitmaken van je identiteit, met alle overlevingspatronen die daaruit zijn ontstaan. Hoewel hij niet expliciet spreekt over jong ouderverlies, zal je toch veel thema’s uit verlate rouw herkennen.

    Josef Gigler-Butler: Endlich frei

    Breekbaarheid betekent:

    Gebroken

    Iets wat heel was is gebroken of verbroken. De onderlinge samenhang, het geheel, het alomvattende: het kan nooit meer worden wat het voordien was. Zoals een mooi glas heeft het scheuren gekregen die, al kit je ze nog zo zorgvuldig aan elkaar, blijvend zijn. Ze zijn een herinnering aan het voorval en laten zien dat hier een breekbaarheid zit die altijd op zal vallen. Er is iets kapot gegaan, misschien de onschuld, het schone, de harmonie, het ideaal.

    Basisvertrouwen

    Dat ook het vanzelfsprekende, het basisvertrouwen, de bassiveiligheid die er voor die tijd waren kapot zijn. Dat wat kapot is gemaakt kan je misschien overschilderen, maar je kunt het nooit meer maken zoals het was. Van een verstoorde vanzelfsprekendheid kan nooit meer een nieuwe vanzelfsprekendheid gemaakt worden. De breuk heeft aangetoond dat er nooit meer sprake kan zijn van vanzelfsprekendheid.

    Continuïteit

    Dat er een breuk ontstaat in continuïteit, in de tijd. Wat er vroeger was, is er niet meer. Er is iets nieuws het leven binnengekomen waardoor alles is veranderd.

    Kwetsbaar

    Dat het gebouw scheuren heeft, niet meer overal dicht is. Niet meer zo betrouwbaar, niet meer zo duidelijk afgescheiden van buiten. Dat buiten binnen kan dringen, vooral als je het niet verwacht. De lucht die je inademt is ruwer geworden en kouder. Alles is ongewis geworden. Afhankelijk van invloeden van buitenaf. Eerder was je in contact met jezelf, onafhankelijk en sterk. Nu ben je kwetsbaar. De wereld buiten je heeft een grotere invloed dan vroeger. Iets bedreigends heeft bezit van je genomen.

    Fundament

    Dat langzaam en onmerkbaar, stilletjes en onhoorbaar iets is veranderd. Zonder dat je het kunt begrijpen of benoemen is het leven veranderd, zijn houvast en fundament aangetast. Hoewel alles verder gaat alsof er niets is gebeurd.

    Vertrouwen

    Wie op een wankele bodem staat heeft geen werkelijke houvast, staat niet stevig en kan niet werkelijk rechtop staan. Een onstabiele bodem is een onzekere en wiebelige ondergrond waardoor je niet stevig op de grond kunt staan, niet een eigen standpunt in durft te nemen, geen weerstand durft te bieden. Een kind dat zijn omgeving ervaart als onberekenbaar en onveilig kan geen vertrouwen in het leven ontwikkelen voor zichzelf en in zichzelf. Voelt zich alleen, en op zichzelf teruggeworpen.

    Mildheid

    Als je er in slaagt, al is het maar voor een kort moment, je betrokkenheid van deze losstaande ‘dilemma’s’ af te halen en er iets meer afstand van te nemen, dan kan er iets wonderbaarlijks gebeuren. Je kan met je hart deze verscheurdheid als allesomvattende toestand van je ziel waarnemen. Daaruit kan een grote mildheid, een barmhartigheid voor jezelf ontstaan. Het is niet jouw onvermogen dat je die dingen niet samen kunt brengen. Je bent niet iemand die verzaakt. Je bent niet dom of zwak. Het heeft een oorzaak waarom je bent zoals je bent. Deze barmhartigheid naar jezelf is het begin van zelfheling. Dit proces werkt als een pendel. Je beweegt steeds heen en weer tussen grote kwetsbaarheid en diepe liefde voor jezelf. Dat is oké. Dat mag.

    Geautoriseerde vertaling: Titia Liese

    LEES MEER

  • | | |

    Waarover rouw je als Verlaat Verdriet-er?

    DoorTitia Liese

    ‘Voor mijn verdriet was geen ruimte’ zegt een Verlaat Verdriet-er
    ‘Je hebt als kind niet kunnen rouwen’ zegt een hulpverlener.

    Meer, veel meer

    Verlaat Verdriet is meer, veel meer dan alleen de tijd en het moment van overlijden van je ouder(s). Verlaat Verdriet gaat over meer, veel meer. Dat maakt Verlaat Verdriet en verlate rouw zo complex, dat je er totaal de weg in kwijt kunt raken.

    Waarover kun je als Verlaat Verdriet-er rouwen?

    Je kunt bijvoorbeeld rouwen om

    • het gevoel dat je een verloren leven leeft;
    • wat je niet hebt gekregen, maar als kind wel nodig had;
    • een altijd aanwezig verlangen dat je voelt. Een verlangen dat je niet kunt benoemen, maar dat als een vraatzuchtig, onverzadigbaar knaagdier in je lijkt te leven;
    • de liefde van je overleden ouder die je bent misgelopen;
    • de steun die je nodig had om volwassen te worden;
    • nooit meer jezelf te kunnen herkennen in jouw moeder/jouw vader/jouw ouders;
    • de plek die je innam in je gezin van herkomst;
    • het vertrouwen dat je niet meer kunt hebben;
    • de chronische boosheid die altijd ergens in je sluimert;
    • het kind dat je was, en dat je niet meer kon zijn;
    • de volwassene die je nu bent, en die haar/zijn plek in het leven maar niet kan vinden;
    • verloren hoop;
    • de liefde die je voelt voor je overleden ouder;
    • verloren toekomst;
    • de pijn die zich in je manifesteert;
    • nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig te kunnen zijn na het overlijden van je ouder(s);
    • de dood van je ouder(s) en het verdriet waarvan je als kind de omvang niet kon bevatten;
    • het missen van een gezonde puberteit;
    • het verlies van je ouder en de gevolgen die dat heeft gehad voor je verdere leven .

    Meer

    Mogelijk kun je deze aanzienlijke lijst met thema’s waar je als Verlaat Verdriet-er over rouwt aanvullen met thema’s waarvan je weet dat ze bij jou spelen.

    Mogelijk heb je behoefte aan meer informatie over thema’s die kunnen spelen.
    Lees dan meer op Kernthema’s en Kenmerken
    Of kijk op YouTube naar Rouw kent geen tijd, module Het mijnenveld

  • | | |

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    DoorTitia Liese

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    Haar vaders dood, pesterijen op school: Nancy leerde thuis om dat soort nare dingen weg te stoppen. Over gevoelens werd niet gepraat. Tot haar emoties zelf een weg naar buiten vonden.
    Een Verlaat Verdriet-er stuurde me de link naar Voor mijn verdriet was geen ruimte in Psychologie Magazine.

    ‘Ik weet nog dat ik op de bank zat, ik was zeven jaar, en ineens kwamen er allemaal familieleden binnen. De spanning in de ruimte was om te snijden. Muisstil bleef ik zitten. Als ik me niet zou bewegen, zou alles hetzelfde blijven. “Weet ze het al?” vroeg mijn oma. “Ik denk het wel,” zei mijn moeder.
    Dat mijn vader dood was, is nooit tegen me gezegd. Toen ik ernaar vroeg, kreeg ik te horen dat hij een hersenbloeding had gehad. Praten over mijn gevoelens? De dag erna werd ik naar school gestuurd alsof er niets aan de hand was.
    Er is niet meer over gesproken. Alsof mijn vader er nooit was geweest. Troost of een knuffel kreeg ik niet, want “we moeten door”.’

    Praten over gevoelens

    ‘Mijn vader mag er weer zijn. Ik praat over hem en over wat er gebeurd is, eindelijk voel ik de vrijheid om te praten over mijn gevoelens. Ook met mijn moeder en zus. Ik voelde altijd vrij weinig voor hem doordat er zo veel taboe en pijn rondom zijn overlijden hing. Nu, voor het eerst in al die jaren, voel ik liefde voor hem. En de vrolijke herinneringen aan hem zijn terug: ik zie ons weer samen schaken, wandelen door de duinen, lachen om taalgrapjes en om Van Kooten en De Bie. In mijn leven is het soms nog steeds een achtbaan. Maar ik begrijp nu: hoe eng of ingewikkeld het soms ook is, je kunt niet anders dan je eraan overgeven. Inclusief alle emoties die erbij horen, en de dingen die je liever wegduwt. Want dat is de enige manier om het leven écht te leven.’

    Beter leren voelen

    Emoties negeren kan leiden tot emotionele stress, die weer allerlei mentale en fysieke kwalen tot gevolg kan hebben, zoals verslaving, extreem perfectionisme, hartaandoeningen, slapeloosheid. Dat negeren is een beschermingsmechanisme dat we vaak al in onze jeugd ontwikkeld hebben, zegt organisatiepsycholoog Marjon Bohré. ‘Als je bij pijn of een moeilijke situatie van volwassenen om je heen altijd het signaal kreeg dat huilen niet helpt en dat je flink moet zijn, dan kan het gevolg zijn dat je, eenmaal zelf volwassen, verdriet of angst ook wegstopt.’ We merken vaak pas dat we emoties verdringen als we tegen de spreekwoordelijke muur aan lopen, bijvoorbeeld doordat we een burn-out krijgen, zegt Bohré. Het is dan van belang om te leren op een andere manier met negatieve emoties om te gaan. Bohré: ‘Daarmee kun je de emotionele stress verminderen en het heeft daarnaast als effect dat je weer positieve gevoelens kunt ervaren.’ Om emoties beter te leren voelen, is het niet altijd nodig om oude emoties alsnog te beleven. Maar je moet wel vaak diep graven in de huidige. Bohré: ‘Dat begint vaak met een vaag, ongedefinieerd gevoel. Wanneer je je richt op deze vage sensatie en die aandacht geeft, wordt steeds duidelijker waar die vandaan komt. Het benoemen van het gevoel kan helpen. In mijn praktijk laat ik cliënten die moeite hebben om emoties te voelen vaak benoemen wat ze in hun lichaam voelen als ze een negatieve emotie ervaren. Daarmee versterk je het gevoel. Vervolgens kunnen ze de emotie leren accepteren: wat je voelt, is niet fout, het is gewoon zo. Als ze een emotie ten volle kunnen toelaten, volgt er vaak bevrijding en opluchting.’

    Artikel

    Psychologie Magazine

    Boek

    Nancy Olthoffs
    De achtbaantester 

    Doen

    De weg van liefde – schrijfretraite in Italië.
    Neem de tijd om te voelen.
    Krijg de tijd om te zijn.