• | | |

    Sanne van Rij: De dood van mijn moeder

    DoorTitia Liese

    Journaliste Sandra van Rij in De Correspondent

    Nee, de dood van mijn moeder heeft me niet ‘sterker’ gemaakt

    Ik ben vijftien jaar oud als ik met trillende handen een verfrommeld briefje uit mijn zak vis. Ik sta achter de microfoon in een bomvolle kerk, naast me staat de kist met mijn moeder. Kijk maar één keer vluchtig de zaal in, omdat ik bang ben dat ik het anders niet meer durf: voorlezen wat ik over haar geschreven heb.
    Ik adem diep in, en doe het dan toch, met mijn ogen stoïcijns op m’n kladpapiertje gericht. Naderhand sta ik met een stuk taart in de buurtkroeg. Ik geef handjes en knuffels, sommige mensen vertellen honderduit over hun band met mijn moeder. Er is ook iemand die met betraande ogen mijn handen vastpakt, een paar keer in mijn vingers knijpt terwijl ze me toespreekt. ‘Toen ik jou achter die microfoon zag staan…’ Ze pauzeert even, kijkt me glimlachend aan. ‘Je bent hier nu al sterker door geworden, lieverd. Jij wordt een hele grote, dat weet ik zeker.’

    Misschien moest dit wel gebeuren

    Ik zat in de vierde klas van de middelbare school toen ik mijn moeder aan zelfdoding verloor.Dat was een traumatische ervaring: ik wist dat ze al jaren ernstig depressief was, maar had nooit verwacht dat ze een einde aan haar leven zou maken.
    Toen mijn broertje twee jaar geleden psychotisch werd, had dat een vergelijkbare impact op me. Ik was bang dat hij er niet bovenop zou komen, hem hetzelfde lot als mijn moeder zou wachten. Hij werd opgenomen in dezelfde kliniek als zij, waardoor tijdens de bezoekuren de wond langzaam werd opengekrabd. Dan zag ik mijn moeder weer in de gemeenschappelijke, spierwitte woonkamer zitten: lurkend aan een sigaret, haar wangen nog nat van de tranen. Toch ging het, ondanks de psychose van mijn broertje, ‘goed’ met me, zoals het dat na de dood van mijn moeder ook was gegaan. Ik fietste de afgelopen tien jaar door mijn middelbare school en vervolgopleiding heen, maakte nieuwe vrienden, had altijd genoeg werk. Soms zeiden mensen dat ze dat knap van me vonden, nog vaker viel het woord sterk. Iemand zei ooit: ‘Misschien moesten deze dingen wel gebeuren om je te brengen tot waar je nu bent. Jij bent veel volwassener dan ik.’ Zulke reacties zijn lief bedoeld, maar onderstrepen hetzelfde, onvolledige, idee. Dat mijn trauma me meer succes heeft opgeleverd dan ik zonder dat trauma gehad zou hebben. Dat is een mooi verhaal, maar doet geen recht aan de werkelijkheid. Mijn trauma heeft me op veel vlakken óók kwetsbaarder gemaakt, en lang niet altijd sterker. 

    Lees meer

    Sandra van Rij
    Nee, de dood van mijn moeder heeft mij niet sterker gemaakt.
    27 juli 2022

    De Correspondent

  • | |

    Als het over apen gaat…..

    DoorTitia Liese

    Zondagochtend vroeg. Ik heb m’n fiets gepakt. Nu het nog koel is en stil ga ik een eind fietsen. Amper ben ik een kilometer het bos in gefietst. Dan staan een reeën-moeder en haar reeën-kind midden op het fietspad. De reeën-moeder houdt me nauwlettend in de gaten. Haar kind kijkt onbevangen om zich heen. Als ik te dicht nader loopt de moeder het bos in. Haar kind blijft nog even staan. Nieuwsgierig. Dan loop het naar z’n moeder toe. Wat heeft een reeën-kind z’n moeder hard nodig om te leren over de gevaren van het reeën-leven!

    Als het over apen gaat

    Ik denk aan een Verlaat Verdriet-workshop van lang geleden. Een jonge deelnemer heeft ons een parabel voorgelezen over een apen-kind dat zijn moeder is verloren. Nadat het dagenlang ontredderd z’n moeder heeft lopen zoeken zakt het treurend neer op de oever van een beek. Het apen-kind sterft van verdriet. Tranen met tuiten bij de andere deelnemers. De jonge Verlaat Verdriet-er kijkt de groep rond en zegt mismoedig: ‘Ja, als het over apen gaat begrijpt iedereen wel dat een kind z’n moeder nodig heeft.’

    Chimpansee-wezen

    Gisteravond las ik verder in het boek van primatoloog Frans de Waal: De bonobo en de tien geboden. Ik las over chimpansee-groepen waarin volwassen chimpansees de volledige zorg op zich nemen voor wees geworden chimpansee-kinderen. Niet alleen chimpansee-vrouwen, maar evengoed chimpansee-mannen adopteren jonge wezen en zorgen voor ze.

    Wat  hebben wij mensen toch vaak merkwaardige opvattingen over menswaardig en beestachtig.

    Meer lezen

    Frans de Waal: De Bonobo en de tien geboden

  • | | | |

    Ik houd heel veel van geraniums

    DoorTitia Liese

    Ja, zelf houd ik heel veel van geraniums. Zeker de hartstochtelijk rode en roze kleuren van de bloemen liggen me nauw aan het hart. Waarom deze planten ooit terecht zijn gekomen in de suffe Nederlandse uitspraak ‘Achter de geraniums zitten’ is me een raadsel. Waarom je als oudere medemens voor de keuze wordt gesteld al dan niet ‘achter de geraniums’ te gaan zitten is me een nog veel groter raadsel. En waarom niet alleen (70+)-leeftijdgenoten, maar ook jongere niet-leeftijdgenoten mij er steeds weer attent op maken dat ik al een aardig eind richting ‘UITGANG’ ben opgeschoven is me helemaal een raadsel. Want ja: ook ik ken ‘pijntje hier, pijntje daar’. Maar ondertussen is mijn leven vol van nieuwe perspectieven, en avontuur.

    Een waaier van ervaringen

    Bijvoorbeeld het verschijnen van de nieuwe versie van mijn boek Teruggaan om verder te kunnen op 8 september a.s. ‘Titia, jij mag zeggen hoe je de presentatie wilt hebben’ zei de uitgever een paar weken geleden tegen me. ‘Nou, geen borrel-met-nootje-met-praatje-in-zaaltje’ zei ik terug. ‘Maar hoe wel: dat weet ik nog niet.’ Inmiddels weet ik het wel. Ik wil een serie podcasts onder de titel ‘Een waaier van ervaringen‘. Gesprekken met Verlaat Verdriet-ers die samen met mij terug zijn gegaan om verder te kunnen. Komende woensdag vindt het eerste gesprek plaats, dat op 8 september klaar moet zijn voor gebruik. Mijn plan voor een doorgaande serie podcasts staat nog in de steigers. Maar bij dezen laat ik je alvast weten: ze komen er aan!

    Geraniums

    Wat de geraniums betreft: er staan 2 potten op de tafel voor mijn raam. Ik zit er graag achter. In m’n huiskamer. Te werken aan mijn toekomstige Verlaat Verdriet-plannen.

  • | |

    Jong ouderverlies in perspectief van een vader

    DoorTitia Liese

    Het perspectief van een vader

    In Volkskrant Magazine van deze week (16 juli 2022) een interview met Wim Hof (The Ice Man). In het interview vertelt Hof dat hij zijn eerste vrouw verloor als gevolg van zelfdoding, en hij achterbleef met vier jonge kinderen.

    ……………………

    Heb u ooit gedacht: mijn leven is mislukt?

    ‘Ik heb altijd het geloof in mijzelf behouden, en ik ben trots op mijn levensloop. Al moet ik eerlijk zeggen dat de vertwijfeling soms toesloeg, maar dat lijkt me ook logisch. Mijn grote liefde, mijn eerste vrouw, is van acht verdiepingen naar beneden gesprongen. Wie raakt daar niet vertwijfeld door? Dus die klap had ik te pakken, en daarmee was ik een jonge, alleenstaande vader. Ik had haar ontmoet in een kraakpand in Amsterdam, zij was Spaanse. Vijftien jaar zijn we samen geweest, Olaya en ik, we kregen vier kinderen. Maar op een gegeven moment begon de neergang van haar psychische zijn, en ik keek hulpeloos toe. Ze was depressief, manisch-depressief en schizofreen. Ze had zeven of acht persoonlijkheden. Op een gegeven moment was ze niet meer in staat voor de kinderen te zorgen, daar kwam het op neer. Maar ik dacht: als ze er maar is, want ik ben in relaties altijd loyaal. Als ik maar had geweten wat ik nu weet, dan had ik haar kunnen helpen.’

    ……………………

    ……………………

    Goede jeugd
    Het contact met zijn vier oudste kinderen werd hersteld toen Hof, nadat hij door zijn tweede vrouw op straat werd gezet, bij zijn oudste dochter aanklopte voor onderdak ‘Ik had haar tien jaar niet gezien, maar ze ontving me gewoon. Ik heb ook nooit iets naars gedaan, richting mijn kinderen. Ze hebben eigenlijk een goede jeugd gehad. De emotionele basis is supersterk. Vandaar is het langzaam maar zeker goedgekomen, ook met mijn andere oudere kinderen.’

    …………………..

    Volkskrant Magazine

    Het integrale interview van Sara Berkeljon met Wim Hof staat in Volkskrant Magazine van 16 juli 2021 (n.b.: dit interview is voor niet-abonné’s niet beschikbaar op de website van de Volkskrant.)