• | | | |

    Wil je dat zien?

    DoorTitia Liese

    De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder manifesteert zich in veel gevallen op alle levensgebieden van Verlaat Verdriet-ers. Dus in

    Relaties

    Gezondheid

    • Geestelijk
      • Veel Verlaat Verdriet-ers ondervinden psychische – geestelijke – problemen als gevolg van de vroege dood van hun ouder. Je leest daarover meer in Kernthema’s en kenmerken. Verlaat Verdriet-ers zijn nogal eens gevoelig voor depressies, verslavingen en suïcide-gedachten.
    • Lichamelijk
      • Veel Verlaat Verdriet-ers ondervinden fysieke problemen, bijvoorbeeld in de vorm van pijnklachten. Veel van hen zijn gevoelig voor ‘vage klachten’. Verlaat Verdriet-ers zijn nogal eens gevoelig voor diverse vormen van verslavingen, met name voor verslavingen die direct fysiek effect hebben. Zoals alcohol en drugs.
    • Geestelijk & lichamelijk
      • Een lichaam – een systeem – dat gewend is ‘in de overleefstand te schieten’ zodra zich gevoelens van onveiligheid en/of machteloosheid aandienen, raakt gemakkelijk in die overleefstand overbelast (of raakt overbelast door fysieke signalen te negeren en maar door te gaan). Verlaat Verdriet-ers zijn als gevolg daarvan gevoelig voor burn-out. Ongeacht de opvatting dat burn-out uitsluitend werk-gerelateerde problematiek zou zijn.

    Werk

    Ook in werk manifesteren zich vaak en veel gevolgen van jong ouderverlies.

    Wil je dat zien?

    Een kind dat een ouder verliest, verliest veel meer dan alleen die ouder. Het verliest ook de vertrouwde en veilige infrastructuur van het gezin. Vanaf dat moment zit het verlies voor het kind overal in: in het gezin, in de relaties, in de familie, in de dagelijkse gang van zaken. Ook al lijkt het leven gewoon door te gaan, en ook al lijkt het kind gewoon door te gaan: niets is meer zoals het was. De dood van de ouder heeft alles veranderd. Op alle levensgebieden. Het kind moest – zo goed en zo kwaad als dat ging – zich aanpassen en doorgaan met leven. De retorische vraag: je kunt toch niet alles in je leven ‘daar’ aan op hangen kan dus eigenlijk volmondig worden beantwoord met JA. Alles in je leven kun je daar aan ophangen. De vraag is alleen: wil je dat zien?

    Erkennen

    Een succesvol verlaat rouw- en veranderproces staat of valt met die erkenning: de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder manifesteert zich op alle levensgebieden.

    Verwerken & helen

    Erkennen is een voorwaarde om een verlaat rouwproces aan te kunnen gaan. Na de erkenning Ja, alles in je leven kun je ophangen aan de vroege dood van je ouder volgt de vraag: echt alles? Wat dan wel en wat dan niet? En: wil je dat dat zo blijft? Of wil je daar verandering in brengen door het proces van verwerken & helen aan te gaan?

  • | |

    Herinneringsboek

    DoorTitia Liese

    Bericht van Inge

    Wil je ook je verhaal delen?

    Nadat ik de vriendinnen van mijn moeder weer had gezien en gesproken, kreeg ik van hun diverse foto’s. Foto’s van mijn moeder toen ze jonger was en foto’s van de tijd dat ik al geboren was. Tevens was ik bij mijn vader thuis door de bak met dia’s heen gegaan, ik zocht naar dia’s met mijn moeder en naar dia’s van mijn moeder samen met mij.

    Van deze dia’s heb ik bij de fotograaf een afdruk laten maken. Elke keer als ik met een stapeltje dia’s naar de fotograaf ging, was ik blij als ik ze een week later weer kon ophalen, alsof ik steeds een heel kostbaar bezit weg bracht en blij was dat ik het weer terug had. Uiteindelijk had ik heel wat foto’s. En ik moet eerlijk zeggen dat ik dat helemaal niet had verwacht. Ik stopte ze in een mapje en dat was het dan. Tenminste: dat dacht ik. Maar ik was nog helemaal niet klaar met de foto’s. Elke keer als ik dat mapje zag dacht ik: wat kan ik daar toch eens mee doen? Alsof ik er voor mijn gevoel nog iets mee moest, maar de vorm er nog niet precies aan kon geven. En achteraf bleek dat ik er zeker nog wel wat mee moest.

    Ik kocht een fotoboek. Ging met alle foto’s, fotoboek, schaar en lijm aan een tafel zitten en……. Nee hoor, ik kon er niet aan beginnen. Ik wist ook niet zo goed hoe ik dan moest beginnen en waar ik moest beginnen. Waarschijnlijk bij haar geboorte? Maar stel dat ik later nog foto’s van die periode tegen zou komen, dan zou het niet compleet zijn. Meerdere malen heb ik zo aan tafel gezeten, met wel de intentie om er iets mee te doen, maar niet de inspiratie om er ook iets mee te kunnen. Ik liet het een tijdje rusten, totdat ik van onze vakantie van Noorwegen een fotoboek maakte met behulp van een scrapboek. Een scrapboek is een boek waar plastic hoezen inzitten die je in het boek van plek kan laten verwisselen. In de plastic hoezen kun je kartonnen bladen schuiven en er ook weer uit kan halen. Het is een ongeveer hetzelfde idee als insteek hoezen voor in een multomap. Toen het boek van de vakantie in Noorwegen af was, ben ik gelijk aan mijn moeders boek begonnen.

    Nu had ik niet het dilemma waar ik moest beginnen, ik begon gewoon ergens en kon later altijd nog dingen ervoor of er achter toevoegen. Ik begon bij het huwelijk van mijn vader en moeder. Twee jonge mensen die er prachtig stralend uitzagen. Mijn moeder in een mooie witte jurk, mijn vader in een mooi pak met een hoge hoed. Het was bijzonder om te voelen dat ik hun blijheid overnam.

    Zo begon ik met het plakken van de foto’s. Soms met een mooi randje van een ander kleurtje karton er omheen, soms met een liedje, gedichtje of plaatje erbij. Steeds wat ik dacht wat erbij hoorde. Elke keer als ik een gedeelte klaar had, kreeg ik de drang om het aan mijn moeder te laten zien. Dat was raar om te ervaren. Steeds bedacht ik me, o nee dat kan natuurlijk niet, net alsof ik af en toe even wakker geschud moest worden. Alsof ik er steeds bewust van moest worden dat ze er niet meer was. Alsof er altijd nog een soort van kleine hoop was. Maar juist dat was verwerken denk ik achteraf.

    Soms legde ik het een tijdje in de kast. Dan was ik er weer even genoeg mee bezig geweest. Maar toch trok het elke keer weer om het op te pakken. Het boek werd steeds voller en er begon een heel levensverhaal van mijn moeder in het boek te komen. Haar geboorte, haar pubertijd, de relatie met mijn vader, de geboortes van mijn broer en mij, de families daar omheen en foto’s van haar vakanties. Tot de laatste paar bladzijden. Het was een mooi boek geworden, maar ook haar ziekte en overlijden hoorde bij haar leven.

    Ik had een paar foto’s van mijn moeder van toen ze ziek was. Ze zat in de tuin met een pruik op haar hoofd. Mijn vader hing de was voor haar op en op de tafel waar ze aan zat stonden alle spullen die ze nodig had. Niet meer in staat om die zelf te halen, omdat ze niet meer kon lopen. Ja, ook die foto’s hoorde in het boek thuis. En ook de rouwkaart en het bedank-kaartje plakte ik erbij. En op de één na laatste pagina plakte ik een foto van mijn moeder en mij bij mijn diploma uitreiking. Dat was mijn laatste foto met haar. En een foto van mijn moeder en mijn tante en ik tussen hen in. Mijn tante waar ik op het moment dat ik het fotoboek maakte heel veel steun bij vond. Op de allerlaatste pagina plakte ik een brief die ik een paar jaar later aan mijn moeder schreef: Brief aan mijn hart.

    Toen was het boek aardig compleet. Ik pakte het regelmatig even om erin te kijken. In eerste instantie voelde ik niet zoveel bij de foto’s. Ik zag mijn moeder en mijzelf, maar voelde niet echt van binnen dat het ook echt bij mij hoorde. Net alsof ik mijn gevoel niet helemaal goed kon plaatsen tussen de foto’s en mijzelf. Maar naar mate ik verder in proces kwam, kwam er steeds meer ruimte voor de foto’s. Kon ik zien hoe haar leven was en kreeg haar hele leven door de foto’s een gezicht. Mijn gevoel kwam weer terug in de foto’s. Het boek is echt van mijn moeder en mij. Ons onderonsje noem ik het ook wel eens. Zo kon ik nog even rondneuzen in haar leven. En haar leven via de foto’s in beeld brengen. Soms voeg ik nog wel iets toe aan het boek. Iets eruit halen, kan ik bijna niet.

    Het was echt fijn om het boek te maken. Fijn om op die manier met mijn moeder bezig te zijn. Het was mooi dat ik de tijd daarvoor genomen heb. Maar ook fijn dat ik mezelf de gelegenheid gaf om het op zijn tijd ook even weg te leggen. Door het boek is mijn moeder weer een stukje dichterbij mijn komen te staan. Ze is een soort van terug in mijzelf.

    Inge (38), 16 jaar toen ze haar moeder verloor

  • |

    Gebonden & verbonden

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet-ers hebben in veel gevallen wel geconstateerd dat de overgebleven ouder voor een deel met de overleden ouder mee is gestorven.‘Mijn vader/mijn moeder leefde als een geamputeerd mens verder’.

    Dat ze zelf ook voor een deel met de ouder zijn mee gestorven, realiseren ze zich vaak veel minder goed. Ook een deel van hun Zelf raakten ze in veel gevallen kwijt – ook wel zielsverlies genoemd. Ze raakten afgescheiden – niet alleen van hun ouder, maar ook van zichzelf.

    In plaats van verbonden te zijn met hun ouder via vanzelfsprekendheid, zorg en liefde raakten ze gebonden aan de ouder via gevoelens van pijn, verdriet en boosheid, die ze zo ver mogelijk weg stopten. In veel gevallen raakten ze gebonden aan de ouder via angst: als ik maar niet erfelijk ben belast.

    Hoe verder de ouder in de loop van hun leven uit hun leven verdween, hoe kleiner de verbondenheid werd, en hoe groter – in veel gevallen – de gebondenheid werd. Zeker in gevallen waarin sprake zou kunnen zijn van erfelijke belasting – bijvoorbeeld voor depressie of voor suïcide-gevoelens. Angst kwam in de plaats van liefde. Via de angst raakten ze gebonden aan hun ouder, in plaats van via liefde verbonden te zijn.

    Als deze angst zich voordoet bij jou, onderzoek dan eens je bereidheid om deze angst onder ogen te zien. Onderzoek ook je bereidheid om je opnieuw – in liefde – aan je overleden ouder te verbinden. Het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek (hoofdstuk 7: Je overleden ouder en Hoofdstuk 8 Je overleden ouder en jij) ondersteunt je in deze zoektocht.

  • |

    Herinneren. Herdenken. Eren.

    DoorTitia Liese

    In mijn blog van 5 januari 2013 Herinnering & bedding schreef ik over het maken en/of samenstellen van een Herinneringsboek. In deze blog van 8 januari 2013 kom ik daar nog graag even op terug. Want ook bij – over liever gezegd voorafgaand aan – het maken van een herinneringsboek kun je de nodige complicaties tegenkomen.

    Herinneren. Wat is dat? Wat doe je met her-inneren?
    Wat je onder meer doet met her-inneren is het her (opnieuw) inneren (te binnen brengen) van iets wat in een ver of een nabij verleden plaats heeft gevonden. Herinneren is weer te binnen brengen.Terugbrengen in je bewustzijn. Terughalen. Thuisbrengen. Denken aan. Te binnen schieten.

    Herinneren

    Hoe maak je een herinneringsboek aan je overleden ouder als je geen – of zo goed als geen – eigen herinneringen hebt? Als je eigenlijk geen beeld hebt van je overleden ouder – ook geen innerlijk beeld?
    Dan zul je op zoek moeten gaan naar mensen die je overleden ouder hebben gekend en die wel herinneringen hebben aan haar/hem. Je zult de herinneringen van andere mensen op moeten zoeken en je eigen maken. De herinneringen die zij met je kunnen delen deel van jou laten worden. Op zoek gaan naar mogelijk documentatiemateriaal dat er nog van je overleden ouder is. Foto’s. Films. Video’s. Cassettebandjes. Of het handschrift van je overleden ouder in een poëzie-album.

    Maar wat als je bang bent je eigen herinneringen – jouw eigen band met je overleden ouder – te verliezen? Bijvoorbeeld omdat de herinneringen van de mensen die hun herinneringen met jou delen duidelijk maken dat jouw eigen herinneringen niet kunnen kloppen? Raak je dan je – zorgvuldig – bewaarde band met je overleden ouder kwijt? Verdwijnt je lang geleden overleden ouder dan voorgoed uit je leven?

    Herdenken

    Een herinneringsboek kan ook de vorm krijgen van een herdenkingsboek. Een boek om je ouder te gedenken. Om te vieren dat juist jij de dochter/de zoon bent van juist die ene vrouw/die ene man. Een boek, waarin je herinneringen die je zelf aan je ouder hebt, verzamelt en bundelt tot een geheel. Een boek ook, dat een aanzet kan geven tot een vorm – en ritueel zo je wilt – om jaarlijks je ouder te gedenken. Bijvoorbeeld op haar/zijn geboortedag.

    Eren

    Een herinnerings- of herdenkingsboek is ook een manier om je overleden ouder te eren. Dat kan complicaties met zich meebrengen. Want hoe eer je iemand die ver uit je leven is verdwenen? Die eigenlijk alleen nog maar de spreekwoordelijke foto op de spreekwoordelijke schoorsteen is? Hoe eer je iemand die je nauwelijks hebt gekend? Hoe eer je iemand die overleed in je puberteit en aan wie je nauwelijks goed te noemen herinneringen hebt? Hoe eer je een ouder die zelf een einde maakte aan haar/zijn leven? Op wie je eigenlijk nog altijd boos bent omdat haar/zijn vroege – zelfgekozen – dood jouw leven zo zwaar en moeilijk heeft gemaakt? Van wier/wiens dood je nog dagelijks de nadelige invloeden ervaart, ook al ben je inmiddels al lang volwassen en wellicht allang ouder dan je ouder ooit geworden is? Hoe eer je iemand voor wie je diep van binnen geen respect op kunt brengen?

    Vorige week kreeg ik een e-mail van iemand die aan het werk was gegaan met een herinneringsboek aan haar vader. Haar vader overleed door zelfdoding, toen ze amper drie jaar was. Het boek is klaar. Ik heb het verstuurd. Als het goed is, komt het binnen een week terug. Ik ben zo benieuwd. Eigenlijk geloof ik dat het meer een boek is geworden over mijzelf, dan over mijn vader. En kleine week later krijg ik opnieuw een e-mail: Het boek is terug. Het is prachtig geworden. En weet je: het gaat eigenlijk helemaal over mij. Ik ben zo trots!