• | | |

    Gestolen herinneringen: Volkskrant 27 januari 2014

    DoorTitia Liese

    Gestolen herinneringen

    Ik gun dit alle nabestaanden’ zegt de 82-jarige Edouard de Jongh, als hij thuis in Brussel de vulpen in ontvangst neemt van de vader die hij nooit heeft gekend. Verzetsman Alphonse de Jongh werd opgepakt in 1941. Na zijn deportatie ontbrak van hem ieder spoor. Edouard zocht zijn leven lang naar informatie. Hij haalt de vulpen uit het envelopje, kijkt er lang naar. En zegt dan: ‘Dit beschouw ik na tachtig jaar als een cadeautje van mijn vader.’

    In de Volkskrant van dit weekend, 27 januari 2024, lees ik een groot artikel over herinneringen van mannen en vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen in Neuengamme. Neuengamme was een groot concentratiekamp, gelegen in de buurt van Hamburg. Verzetsmensen werden gedeporteerd naar dit kamp. Maar ook bijvoorbeeld de mannen die willekeurig werden opgepakt bij de razzia in Putten op 1 oktober 1944, als vergelding voor een omgebrachte hoge Duitse officier.

    Afgelopen herfst deed een Verlaat Verdriet-ster mee aan de Verlaat Verdriet-workshop. Nu 80 jaar, 16 maanden toen haar vader werd opgepakt na verraden te zijn door een collega. Gedeporteerd naar Neuengamme, en daar gestorven door mishandeling, ondervoeding en uitputting. Ik ben getuige van haar grote verlangen om meer te weten te komen van haar vader. Over haar vader. Haar toewijding gedurende de workshop. Haar inspanningen na de workshop om in brieven aan haar vader haar vader dichterbij te brengen. Zich weer verbonden te kunnen voelen met de vader die ze nauwelijks heeft gekend.

    Nabestaanden

    Het artikel in de Volkskrant is een groot artikel. Een beschrijving van de inspanningen die zijn geleverd om bezittingen die gevangenen in moesten leveren, maar die daar indertijd nauwkeurig zijn geadministreerd, te bezorgen aan nabestaanden voor zover nog te vinden. Een ring. Een foto. Of een portemonnee.
    Ik lees wat het met nabestaanden doet om 80 jaar na dato een teken te krijgen van het bestaan van iemand die heeft geleefd. Die betekenis heeft gehad. Van wie de vroege dood levenslang invloed heeft gehad op de levens van de mensen die na hun zijn gekomen.

    Delen

    Als gewoonlijk kan ik niet de link naar dit artikel met je delen. Maar als het je interesseert, probeer dan het artikel te pakken te krijgen.
    Wat ik hier wel met je kan delen is het bewijs van de hardnekkige misvatting dat je een ingrijpend verlies moet verwerken, achter je moet laten en door moet gaan met je leven. Een zo ingrijpend verlies is een verlies voor altijd. Een verlies dat levenslang invloed heeft.

    ‘Gisteren is de portemonnee van mij grootvader aangekomen. Het is een onooglijk en lelijk ding, maar wel een van de laatste dingen die hij in handen heeft gehad. Het krijgt een ereplaats in mijn huiskamer.’

    Ontmoeting

    Wat ik ook voor jou, als Verlaat Verdriet-er, kan doen is je uitnodigen voor ons symposium voor Verlaat Verdriet-ers waar je kunt delen met ervaringsgenoten: Ontmoeting met Ap Dijksterhuis , op zaterdag 2 maart 2024.

    Lees meer

  • | | |

    Wat is het toch fijn om eigen-wijs te zijn!

    DoorTitia Liese

    Herken je het fenomeen van jezelf? De eerste zelfstandige gedachte die je ooit had? Waarvan je je toen waarschijnlijk niet bewust was hoeveel invloed die gedachte zou hebben op jou, en op jouw leven? Hoe die gedachte jouw leven zou kleuren? Vorm zou geven? Inhoud?
    Een invloedrijke gedachte waar je je pas veel later bewust van zou worden. Maar die er wel was. Die eerste gedachte die je niet was voorgezegd door je ouders. Die je niemand napraatte. Maar die zich gevormd had. In jou. Op weg naar zelfstandigheid. Eigen-wijs.

    Oordelen over ‘oud’

    De gedachte die ik ooit ergens in mijn jeugd – waarschijnlijk in mijn middelbare schooltijd – heb gehad, was de gedachte dat het ongelofelijk dom is om negatieve oordelen te hebben over ‘oud’. Je kent ze vast wel, die haast pervers masochistische verzuchtingen. ‘Tsjaaaa – de leeftijd…… Ja, ouderdom komt met gebreken…...’ Ja, ja: we worden oud……’ ‘Tsjaaaa, je bent geen 25 meer‘…  Negatieve gedachte, of eigenlijk: oordelen over ‘oud-zijn’.

    Maar…. zo dacht ik toen vroeger, hoe moet dat dan als je veertig bent ? Moet je dan zelfmoord plegen omdat je zeker weet dat het nooit meer wat kan worden met je? Dat het dan alleen nog maar berg-afwaarts kan gaan? Alleen maar omdat je ‘oud’ bent?

    Schatten

    In mijn eigen verlate rouwproces heb ik vaker van deze mooie schatten op kunnen duiken, door me bewuster bezig te houden met ’toen’. Schatten die me dierbaar zijn. Zoals deze eerste zelfstandige gedachte die mijn leven mee vorm heeft gegeven. Die me altijd ruimte heeft gegeven. ‘Er kan nog van alles gebeuren. Het is altijd tijd voor een nieuw begin. Er is altijd tijd en ruimte voor nieuwe ideeën. Voor nieuwe plannen‘.

    Ik zal je zeggen: nu ik 70+ ben heb ik nog altijd veel plezier van deze eerste zelfstandige gedachte die een overtuiging werd. Die mijn leven mee vorm heeft gegeven. Kleur. Inhoud.
    Wat is het toch fijn om eigen-wijs te zijn!

    En dan vraag ik me af: hoe zit dat bij jou? Welke schatten duik jij op? Welke eerste zelfstandige gedachte van jezelf herinner jij je? Wat schiet jou als eerste te binnen?

  • | | |

    Het wonder: J.M.A. Biesheuvel

    DoorTitia Liese

    Vader, je bent nu dood, maar deze geschiedenis herinner je je nog wel: Het was een wonderschone dag toen jij en ik op stap; op vakantie gingen.’

    Het wonder

    Ik lees in Zonnegloren (geschenk van de boekhandel/CPNB in het kader van Zomerlezen) het korte verhaal van Maarten Biesheuvel: Het wonder. Bij het lezen van de eerste regels van dit korte verhaal gaan mijn gedachten meteen naar Verlaat Verdriet-ers die in hun jeugd hun vader verloren. Hoe graag was je niet, net als Maarten Biesheuvel, op je 14e samen met je vader op vakantie gegaan!

    Maar vooral denk ik aan de Verlaat Verdriet-ers die hun vader verloren voor hun geboorte. Of heel kort na hun geboorte. Regelmatig komen er Verlaat Verdriet-ers naar mijn Verlaat Verdriet-workshops die hun vader niet, of nauwelijks, hebben gekend. Hun vader overleed al voor hun geboorte. Of hij overleed kort na hun geboorte. In een tijd waarin ze niet, of nauwelijks, talig waren. Voor hen waren er geen woorden voor de afwezigheid van hun vader. En meestal ook geen beelden. Op mijn vraag: ‘Hoe noemde jij je vader?’ hebben ze geen direct antwoord.

    Woorden

    Hun leven ging na het overlijden van hun vader gewoon door. Zo was hun leven. Zonder vader. Hun leven. Gewoon. Tot er iets begint te knagen.
    Wat is missen, als je missen niet kunt definiëren? Als je een gevoel van leegte ervaart in je leven? Van gemis? Van verlangen? Je voelt iets, maar je kunt er geen woorden aan geven. En dan, ineens, geeft iemand woorden aan wat jij geen woorden kunt geven. In een simpele zin als: ‘Vader, je bent nu dood, maar deze geschiedenis herinner je je nog wel: Het was een wonderschone dag toen jij en ik op stap; op vakantie gingen.’  Ineens weet je: dit heb ik nooit gehad. Dit zegt iets over het gemis dat ik altijd in me voel. De leegte. Het verlangen.

  • |

    De kerstengel en mijn moeder

    DoorTitia Liese

    De kerstengel en mijn moeder

    ‘De kerstengel en mijn moeder’ gaat vooral over herinneren en herinneringen.
    Uit mijn eigen ervaring weet ik hoe ingewikkeld het thema ‘herinneren’ en ‘herinneringen’ voor Verlaat Verdriet-ers kan zijn.
    Wat is waar?
    Wat is niet waar?
    Klopt het wat ik denk?
    Klopt wat ik denk met wat ik voel?
    Wat heb ik van horen zeggen?
    Welke herinnering is van mijzelf? Welke niet?

    Mijn moeder 

    December 1957. Een paar dagen voor Kerstmis. Op twaalf december ben ik acht jaar geworden.
    Mijn moeder is al jaren ernstig ziek. (Hoe ziek? Ik weet het niet. Ik kan me niet herinneren dat het me in woorden is verteld.) Ze leeft nu in de laatste dagen van haar leven (Ik ben me daarvan niet bewust. Wie wel? Wie wil/kan dat onder ogen zien? Mijn beide ouders doen er alles aan het leven voor ons, de kinderen, zoveel mogelijk gewoon door te laten gaan.)

    Kerstboom

    Samen met mijn vader en mijn drie jaar jongere broertje (Denk ik. Was mijn moeder daar bij?) tuig ik de kerstboom op. We hebben een mooie kerstengel gekregen om in de boom te hangen. Van glas (Natuurlijk. In die tijd geen plastic of andere materialen.) Gekleurd. Met mooie vleugels.
    Ik laat de kerstengel uit mijn handen vallen.
    Kapot. In duizend kleine stukjes.Ik ben ontroostbaar. (Dat moet zo zijn geweest, gezien het vervolg van het verhaal.)

    Kerstengel

    Iemand, (Mijn vader? Mijn moeder?) lost de ramp op door mij een klein popje uit mijn poppenverzameling te laten halen.
    Mijn moeder kleedt dit popje aan (Was ze er toch bij? Waar? In de kamer? In bed?) Jurkje van gaas (Natuurlijk. Alle engelen hebben jurken van gaas. Dat wist ik al.) Luierbroekje (Vast de enige engel ooit met een luierbroekje.) Een klein blauw kroontje op haar hoofd. Geknipt uit een aluminium dop van een karnemelkfles (Dat moet van een karnemelkfles zijn geweest.) en vastgeplakt met Velpon (Natuurlijk vastgeplakt met Velpon. Alle belangrijke dingen werden in die tijd vastgeplakt met Velpon.) In de loop van de jaren is dat kroontje van haar hoofd gevallen. De Velpon zit nog op haar kopje.

    Geen moeder meer

    De vleugels van de stukgevallen engel plakt mijn vader aan het ruggetje vast met zegellak (Komt de interessante staaf zegellak weer eens tevoorschijn. Daar moet vuur bij komen om de lak te laten smelten. Deze indrukwekkende handeling vergoedt wel wat van mijn verdriet, naar ik vermoed. Want als de zegellak tevoorschijn komt is er echt iets belangrijks aan de hand.)
    Vanaf dat moment weet ik het absoluut zeker: engelen zijn meisjes (vanaf drie dagen later heb ik geen moeder meer om me te vertellen dat engelen doorgaans geen meisjes zijn.)

    Liefde en zorg 

    Ik heb de engel in de boom gehangen (Genoeg getroost? Ik weet het niet.) Wel weet ik dat deze engel sinds 1957 een leven lang met mij is meegegaan. Ook al zijn er grote gaten in mijn gevoels-herinneringen aan toen.
    Wat ik in deze kleine engel heb meegenomen is liefde en zorg van mijn beide ouders.

    Gat in je ziel

    Uit: Gat in je ziel. Helen door schrijven
    80 blogs van Titia Liese over bekende, minder bekende en onbekende Verlaat Verdriet-thema’s.
    Opnieuw bewerkt voor web op 20 december 2018. 

    Direct bestellen

    Gat in je ziel.