• | | |

    Waarover rouw je als Verlaat Verdriet-er?

    DoorTitia Liese

    ‘Voor mijn verdriet was geen ruimte’ zegt een Verlaat Verdriet-er
    ‘Je hebt als kind niet kunnen rouwen’ zegt een hulpverlener.

    Meer, veel meer

    Verlaat Verdriet is meer, veel meer dan alleen de tijd en het moment van overlijden van je ouder(s). Verlaat Verdriet gaat over meer, veel meer. Dat maakt Verlaat Verdriet en verlate rouw zo complex, dat je er totaal de weg in kwijt kunt raken.

    Waarover kun je als Verlaat Verdriet-er rouwen?

    Je kunt bijvoorbeeld rouwen om

    • het gevoel dat je een verloren leven leeft;
    • wat je niet hebt gekregen, maar als kind wel nodig had;
    • een altijd aanwezig verlangen dat je voelt. Een verlangen dat je niet kunt benoemen, maar dat als een vraatzuchtig, onverzadigbaar knaagdier in je lijkt te leven;
    • de liefde van je overleden ouder die je bent misgelopen;
    • de steun die je nodig had om volwassen te worden;
    • nooit meer jezelf te kunnen herkennen in jouw moeder/jouw vader/jouw ouders;
    • de plek die je innam in je gezin van herkomst;
    • het vertrouwen dat je niet meer kunt hebben;
    • de chronische boosheid die altijd ergens in je sluimert;
    • het kind dat je was, en dat je niet meer kon zijn;
    • de volwassene die je nu bent, en die haar/zijn plek in het leven maar niet kan vinden;
    • verloren hoop;
    • de liefde die je voelt voor je overleden ouder;
    • verloren toekomst;
    • de pijn die zich in je manifesteert;
    • nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig te kunnen zijn na het overlijden van je ouder(s);
    • de dood van je ouder(s) en het verdriet waarvan je als kind de omvang niet kon bevatten;
    • het missen van een gezonde puberteit;
    • het verlies van je ouder en de gevolgen die dat heeft gehad voor je verdere leven .

    Meer

    Mogelijk kun je deze aanzienlijke lijst met thema’s waar je als Verlaat Verdriet-er over rouwt aanvullen met thema’s waarvan je weet dat ze bij jou spelen.

    Mogelijk heb je behoefte aan meer informatie over thema’s die kunnen spelen.
    Lees dan meer op Kernthema’s en Kenmerken
    Of kijk op YouTube naar Rouw kent geen tijd, module Het mijnenveld

  • | | |

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    DoorTitia Liese

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    Haar vaders dood, pesterijen op school: Nancy leerde thuis om dat soort nare dingen weg te stoppen. Over gevoelens werd niet gepraat. Tot haar emoties zelf een weg naar buiten vonden.
    Een Verlaat Verdriet-er stuurde me de link naar Voor mijn verdriet was geen ruimte in Psychologie Magazine.

    ‘Ik weet nog dat ik op de bank zat, ik was zeven jaar, en ineens kwamen er allemaal familieleden binnen. De spanning in de ruimte was om te snijden. Muisstil bleef ik zitten. Als ik me niet zou bewegen, zou alles hetzelfde blijven. “Weet ze het al?” vroeg mijn oma. “Ik denk het wel,” zei mijn moeder.
    Dat mijn vader dood was, is nooit tegen me gezegd. Toen ik ernaar vroeg, kreeg ik te horen dat hij een hersenbloeding had gehad. Praten over mijn gevoelens? De dag erna werd ik naar school gestuurd alsof er niets aan de hand was.
    Er is niet meer over gesproken. Alsof mijn vader er nooit was geweest. Troost of een knuffel kreeg ik niet, want “we moeten door”.’

    Praten over gevoelens

    ‘Mijn vader mag er weer zijn. Ik praat over hem en over wat er gebeurd is, eindelijk voel ik de vrijheid om te praten over mijn gevoelens. Ook met mijn moeder en zus. Ik voelde altijd vrij weinig voor hem doordat er zo veel taboe en pijn rondom zijn overlijden hing. Nu, voor het eerst in al die jaren, voel ik liefde voor hem. En de vrolijke herinneringen aan hem zijn terug: ik zie ons weer samen schaken, wandelen door de duinen, lachen om taalgrapjes en om Van Kooten en De Bie. In mijn leven is het soms nog steeds een achtbaan. Maar ik begrijp nu: hoe eng of ingewikkeld het soms ook is, je kunt niet anders dan je eraan overgeven. Inclusief alle emoties die erbij horen, en de dingen die je liever wegduwt. Want dat is de enige manier om het leven écht te leven.’

    Beter leren voelen

    Emoties negeren kan leiden tot emotionele stress, die weer allerlei mentale en fysieke kwalen tot gevolg kan hebben, zoals verslaving, extreem perfectionisme, hartaandoeningen, slapeloosheid. Dat negeren is een beschermingsmechanisme dat we vaak al in onze jeugd ontwikkeld hebben, zegt organisatiepsycholoog Marjon Bohré. ‘Als je bij pijn of een moeilijke situatie van volwassenen om je heen altijd het signaal kreeg dat huilen niet helpt en dat je flink moet zijn, dan kan het gevolg zijn dat je, eenmaal zelf volwassen, verdriet of angst ook wegstopt.’ We merken vaak pas dat we emoties verdringen als we tegen de spreekwoordelijke muur aan lopen, bijvoorbeeld doordat we een burn-out krijgen, zegt Bohré. Het is dan van belang om te leren op een andere manier met negatieve emoties om te gaan. Bohré: ‘Daarmee kun je de emotionele stress verminderen en het heeft daarnaast als effect dat je weer positieve gevoelens kunt ervaren.’ Om emoties beter te leren voelen, is het niet altijd nodig om oude emoties alsnog te beleven. Maar je moet wel vaak diep graven in de huidige. Bohré: ‘Dat begint vaak met een vaag, ongedefinieerd gevoel. Wanneer je je richt op deze vage sensatie en die aandacht geeft, wordt steeds duidelijker waar die vandaan komt. Het benoemen van het gevoel kan helpen. In mijn praktijk laat ik cliënten die moeite hebben om emoties te voelen vaak benoemen wat ze in hun lichaam voelen als ze een negatieve emotie ervaren. Daarmee versterk je het gevoel. Vervolgens kunnen ze de emotie leren accepteren: wat je voelt, is niet fout, het is gewoon zo. Als ze een emotie ten volle kunnen toelaten, volgt er vaak bevrijding en opluchting.’

    Artikel

    Psychologie Magazine

    Boek

    Nancy Olthoffs
    De achtbaantester 

    Doen

    De weg van liefde – schrijfretraite in Italië.
    Neem de tijd om te voelen.
    Krijg de tijd om te zijn.

  • | | | |

    Ik houd heel veel van geraniums

    DoorTitia Liese

    Ja, zelf houd ik heel veel van geraniums. Zeker de hartstochtelijk rode en roze kleuren van de bloemen liggen me nauw aan het hart. Waarom deze planten ooit terecht zijn gekomen in de suffe Nederlandse uitspraak ‘Achter de geraniums zitten’ is me een raadsel. Waarom je als oudere medemens voor de keuze wordt gesteld al dan niet ‘achter de geraniums’ te gaan zitten is me een nog veel groter raadsel. En waarom niet alleen (70+)-leeftijdgenoten, maar ook jongere niet-leeftijdgenoten mij er steeds weer attent op maken dat ik al een aardig eind richting ‘UITGANG’ ben opgeschoven is me helemaal een raadsel. Want ja: ook ik ken ‘pijntje hier, pijntje daar’. Maar ondertussen is mijn leven vol van nieuwe perspectieven, en avontuur.

    Een waaier van ervaringen

    Bijvoorbeeld het verschijnen van de nieuwe versie van mijn boek Teruggaan om verder te kunnen op 8 september a.s. ‘Titia, jij mag zeggen hoe je de presentatie wilt hebben’ zei de uitgever een paar weken geleden tegen me. ‘Nou, geen borrel-met-nootje-met-praatje-in-zaaltje’ zei ik terug. ‘Maar hoe wel: dat weet ik nog niet.’ Inmiddels weet ik het wel. Ik wil een serie podcasts onder de titel ‘Een waaier van ervaringen‘. Gesprekken met Verlaat Verdriet-ers die samen met mij terug zijn gegaan om verder te kunnen. Komende woensdag vindt het eerste gesprek plaats, dat op 8 september klaar moet zijn voor gebruik. Mijn plan voor een doorgaande serie podcasts staat nog in de steigers. Maar bij dezen laat ik je alvast weten: ze komen er aan!

    Geraniums

    Wat de geraniums betreft: er staan 2 potten op de tafel voor mijn raam. Ik zit er graag achter. In m’n huiskamer. Te werken aan mijn toekomstige Verlaat Verdriet-plannen.

  • | | |

    Onze zelfgenezing: blog geschreven door Bert Pekelder

    DoorTitia Liese

    Een paar dagen geleden stuurde Bert Pekelder mij de blog Unsere Selbstheilung die hij plaatste op zijn site. ‘Wil jij de blog lezen en mij laten weten wat je ervan vindt?’ vroeg Bert me aan de telefoon. Ik las de blog in het Duits, en dacht onmiddellijk: deze blog wil ik graag in het Nederlands vertalen en ook op mijn site plaatsen. Zo gedacht, zo gedaan. Ik vertaalde de blog, legde mijn Nederlandse versie ter autorisatie voor aan Bert. ‘Prachtig vertaald’ appt Bert me zojuist. ‘Kun je zo gebruiken’.

    Onze zelfgenezing

    Onze zelfgenezing lijkt een verborgen weg in een betoverde wildernis. Het is vergelijkbaar met de weg van Hans en Grietje, de odyssee van Odysseus of met de Liefde met een hoofdletter. Deze omstandigheden verdrijven ons van huis en haard. We weten niet wat we tegen zullen gaan komen. Of, en wanneer, we ooit de uitweg vinden. We weten niet waar dat zal zijn, en of de wereld die we dan tegenkomen nog hetzelfde zal zijn. Maar bovenal weten we niet wie we dan zelf zullen zijn, hoe we dan zullen zijn. En dat beangstigt ons misschien nog wel het meest van alles.

    Het onderstaande verhaal suddert al meer dan een half jaar in me. Vandaag wist ik ineens hoe ik het kan vertellen en dat doe ik hiermee.

    Pleeggezin

    Als het passend is, neem ik in de Verlaat Verdriet-workshops die ik in Duitsland geef de vrijheid om ook mijn eigen ervaringen en problemen in te brengen. Ik ben geen therapeut. Daarom mag ik dat doen, geloof ik. In de workshop van november 2021 gebeurde iets heel onverwachts. Ik vertelde over het pleeggezin waar mijn broertje (14) en ik (16) werden ondergebracht nadat mijn moeder overleed. Deze familie bleek totaal niet geschikt te zijn voor deze ‘onderneming’. Het echtpaar woonde met beide eigen kinderen in een klein rijtjeshuis, en had zelf verstopte psychische problemen. De vader was fanatiek religieus, en zo gebeurde het dat zich na ongeveer twee jaar naast psychisch geweld ook fysiek geweld voor ging doen. De gevolgen hiervan hebben mij altijd heel erg dwars gezeten. 

    Zelfstandig

    Monika, een deelneemster aan de Verlaat Verdriet-workshop die zelf twee jongens heeft geadopteerd, reageerde spontaan en zonder een blad voor de mond te nemen: ‘Oh, zo zou men dat tegenwoordig helemaal niet meer doen. Kinderen in de leeftijd die jullie hadden hebben zich al veel te ver ontwikkeld. Opnemen in een pleeggezin functioneert dan eenvoudigweg niet meer. Tegenwoordig kunnen ze zelfstandig, met begeleiding, wonen.’

    Een stortvloed aan mogelijkheden

    Dat opende voor mij een stortvloed aan mogelijkheden, gevoelens en beelden en het bood me ook een verklaring voor hoe het was gegaan bij ons. Het was te verwachten geweest. Hoe anders zou mijn leven, en dat van mijn broertje, verlopen kunnen zijn? En hoe anders hadden we ons dan ontwikkeld? Hoe hadden we dan samen onze rouw kunnen verwerken? Hoe?

    Alternatief verleden

    Kort na deze Verlaat Verdriet-workshop opende zich in mijn fantasie een alternatief verleden. Ik begon een gemeenschappelijke woning in te richten voor mij en mijn broertje Oscar. Ik stelde me dat huis voor. Stelde me voor hoe veilig we daar hadden kunnen zijn. Hoe we daar samen vrij zouden kunnen zijn. Daar met elkaar spraken. Hoe ik Oscar vertelde dat we het samen zouden redden, en ik er altijd voor hem zou zijn. En hij voor mij.

    Volwassen persoon

    Ik begon, als volwassen persoon, met ons beiden te praten. Me om ons beiden te bekommeren. Het verleden werd bevrijd uit een verstarring, veranderde. En daarmee veranderde ikzelf ook.

    In beweging komen

    Daar komt bij dat ik, sinds vier maanden, voor het eerst weer alleen woon. Het was me meteen duidelijk dat mijn innerlijke proces zich in de werkelijkheid manifesteerde. Ik begon me om mezelf te bekommeren, waarmee ik in mijn visioen al was begonnen. Ik voelde in mijn lijf hoe oude verstarring in beweging kwam. En dat gebeurt nog steeds.

    Peter Levine

    Alle soorten van gevoelens dienen zich daarbij met grote heftigheid aan. Ineens ben ik geen observerende buitenstaander meer van mijn visioen, maar bevrijd ik me werkelijk in het donkere woud. Ik probeer mijn weg daar in te vinden en dat doet in golven verschrikkelijk pijn. Een wervelstorm rukt bomen uit. Alles wervelt op. Peter Levine schrijft in zijn boek De tijger ontwaakt hoe belangrijk het is je lijf van binnenuit te voelen en dat helpt echt. Ik jog en zwem meer dan ooit tevoren.

    Niet alleen, wel zelf

    Langzamerhand verschuift mijn focus op mijn verleden, op waar ik vandaan kom, naar binnen in het woud en naar de stappen die ik in het nu op deze weg zet. Stap voor stap. Vaak is het eigenlijk eerder een woestenij. Een bergtop. Drijfzand. Een fakir-bed. Een schip dat omringd wordt door Sirenen. Ik ben niet alleen, maar deze weg moet ik wel zelf gaan.

    Mijn eigen Zelf

    Ik word me er pijnlijk van bewust hoe onsamenhangend en onvolledig mijn innerlijke Zelf is. Hoezeer ik het tot nu toe bij anderen heb gezocht. Hoezeer ik op andere mensen heb gebouwd om deze onvolledigheid te compenseren. En vandaag werd het me ineens duidelijk: deze woning die ik voor mij en mijn broer had ingericht, dat ben ik zelf. Dat is eigenlijk mijn eigen Zelf, dat geheeld en volledig wil worden. Ikzelf ben dat huis. Ik ben die wildernis. Ik ben heel benieuwd wat het volgende zal zijn wat ik tegen ga komen.

    LEES MEER