• | | |

    Kinderen horen erbij

    DoorTitia Liese

    Kinderen horen erbij’ verklaarde mijn orthodox-christelijke buurvrouw stellig. Ik vroeg jaren geleden aan haar waarom ook de allerjongste kinderen 2-maal per zondag meegaan naar de kerk.

    Uitvaart

    ‘Kinderen horen erbij.’ Ik heb het in mijn oren geknoopt. Denk er nog regelmatig aan als ik weer lees of hoor over wat Verlaat Verdriet-ers vertellen over ervaringen in hun kindertijd met de uitvaart van hun ouder. Zeker als het gaat om oudere Verlaat Verdriet-ers, die wel of juist niet aanwezig waren bij de uitvaart. Die soms wel, soms niet, de keuze kregen. Al dan niet mee gaan.

    Essentie

    Tegenwoordig gaat dat anders. Kinderen worden betrokken bij de uitvaart van hun ouder. Ze maken iets. Mogen de kist beschilderen. Geven een tekening mee. Mogen iets zeggen. Allemaal vormen die betrokkenheid tonen.
    Maar de essentie is denk ik toch vooral zoals mijn buurvrouw het indertijd benoemde: ‘Kinderen horen erbij.’

    Ik had hier moeten zijn

    ‘Ik hoop dat ik de kinderen een trauma heb bespaard.’ Zo motiveerde mijn vader lang geleden zijn besluit om ons niet mee te nemen naar de crematieplechtigheid voor mijn moeder.
    Dertig jaar later bezocht ik het crematorium waar mijn moeder indertijd werd gecremeerd. Minutenlang heb ik buiten voor de deur van de ingang heen en weer gelopen. Heen en weer. Heen en weer. Geëmotioneerd. Gevoeld: ‘Ik had hier moeten zijn. Toen. Ik had deel moeten zijn van alle verdriet dat hier was om de dood van mijn moeder. Om haar afscheid.’

    Kinderen horen erbij

    ‘Kinderen horen erbij’ zei mijn orthodox-christelijke buurvrouw jaren later tegen me.
    Ik wist precies wat ze bedoelde.

  • | |

    Je opnieuw verbinden – een Herinneringsboek maken

    DoorTitia Liese

    In mijn blog van 11 mei 2021 Angst mijn vader voorgoed te verliezen schrijf ik over je – opnieuw – verbinden met een naaste die is overleden.

    Opnieuw verbinden

    Een waardevol – zo niet essentieel – deel van een verlaat rouwproces om je overleden ouder(s) is de uitnodiging je te verbinden met de ouder die je zo vroeg hebt verloren. Opnieuw. En nu als volwassene.
    Wie was de man die jouw vader is.
    Wie was de vrouw die jouw moeder is

    Op zoek gaan

    Op zoek gaan naar wie de man was die – voor altijd – jouw vader is.
    Op zoek gaan naar wie de vrouw was die – voor altijd – jouw moeder is.
    De man die veel meer was dan alleen jouw vader. Die ook zoon was. Broer. Oom. Vriend. Buurman. Collega.
    De vrouw die veel meer was dan alleen jouw moeder. Die ook dochter was. Zus. Tante. Vriendin. Buurvrouw. Collega.

    Bijzonder

    Jouw vader. De man die heel bijzonder was. Namelijk jouw vader. Maar tegelijkertijd ook heel gewoon. Namelijk mens.
    Jouw moeder. De vrouw die heel bijzonder was. Namelijk jouw moeder. Maar tegelijkertijd ook heel gewoon. Namelijk mens.

    Leven

    Door je opnieuw te verbinden met de ouder die heeft geleefd, verbind je je weer met het leven. In plaats van – via je overleden ouder(s) – verbonden te zijn aan de dood.

    Herinneringsboek Moeder / Herinneringsboek Vader

    Het maken van een Herinneringsboek helpt je om het beeld van je ouder(s) compleet te maken.
    Ontdekken wie de man was die jouw vader is.
    Ontdekken wie de vrouw was die jouw moeder is.

    Haar/zijn verhaal structureren.
    Realiteit maken.

    Herinneringsboek Moeder
    Herinneringsboek Vader

  • | | |

    Eerder gezin: extra complicerende factoren bij Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    DE LEVENSLANGE INVLOED VAN HET VROEGE VERLIES VAN EEN OUDER

    Extra complicerende factoren

    In de verlieservaringen van veel Verlaat Verdriet-ers doen zich tal van extra complicaties voor. Complicaties die ik in de komende weken in willekeurige volgorde voor je wil benoemen. Mogelijk doen zich ook bij jou complicaties voor en brengt alleen al het benoemen je nieuwe realisaties. En daarmee nieuwe perspectieven.

    Eerder gezin

    ‘Mijn vader had al een gezin gehad voordat hij mij kreeg met mijn moeder. Hij was 72 jaar toen hij overleed. Ik was 6 jaar. Mijn moeder en ik bleven alleen over. Mijn drie halfbroers zijn ‘een generatie’ ouder dan ik. Maar ze zijn toch ook mijn broers. Ook al heb ik ze pas leren kennen toen ik allang volwassen was.
    Vrouw, 57 jaar, 6 jaar toen ze haar vader verloor.
    Haar vader werd 72 jaar

    Gaat dit thema ook op voor jou? Stel jezelf dan eens de volgende vragen:

    • Wat is er bij mij gebeurd?
    • Wat betekende dat voor mij?
    • Welke gevolgen heeft dat voor mij gehad?
    • Wat betekent dat voor mij in mijn leven van nu?
    • Wat ga ik daarmee doen?

    Verlaat Verdriet

    De impact van het vroege verlies van een ouder is in veel gevallen groot en omvangrijk voor het kind dat dit onomkeerbare verlies overkomt. Sporen van dit levens-veranderende verlies gaan een leven-lang mee en kunnen in je volwassenheid nog altijd vorm geven aan je leven.

    Verlate rouw

    Een verlaat rouwproces is een gecompliceerd proces. Voor veel Verlaat Verdriet-ers een  tocht door een mijnenveld.

    • Je moet teruggaan in de tijd;
    • Gedurende deze tocht stuit je op tal van mijnen (verstrikkingen);
    • Angst voor verandering speelt je parten;
    • Overlevingspatronen steken de kop op;
    • Je moet terug naar een plek waar je voor geen prijs naar terug wilt: het verliesmoment;
    • Je moet terug naar de gevolgen die dit vroege verlies voor je heeft gehad;
    • Intussen eist het leven van alle dag tijd en aandacht van je op.

    Tips

  • | |

    Angst mijn vader voorgoed te verliezen

    DoorTitia Liese

    ‘Eindelijk durf ik het onder ogen te zien.’
    Aan het einde van de workshop kijkt een van de deelnemers ons wat onzeker aan. Of eigenlijk moet ik zeggen: wat onwennig aan.
    ‘Nu durf ik het eindelijk onder ogen te zien. Al die therapieën die ik in mijn leven heb gevolgd. (En dat waren er heel wat). Aldoor weer. Met volle inzet. Maar nu weet ik: eigenlijk altijd met de bedoeling niet te hoeven doen wat ik moest doen. De dood van mijn vader onder ogen zien. Zijn dood accepteren. Te voelen wat ik moest voelen.
    Nu begrijp ik eindelijk waarom ik dat deed. Altijd ben ik bang geweest mijn vader voorgoed te verliezen. Altijd ben ik bang geweest dat ik hem dan voorgoed kwijt zou raken.’

    Om de hete brij heen draaien

    Zelf herken ik wat deze Verlaat Verdriet-er zegt. Ook in mijn eigen verlate rouwproces kwam het moment waarop ik me dat realiseerde. ‘Al die therapieën die ik in de afgelopen jaren heb gevolgd, hebben er vooral voor gezorgd dat ik eindeloos om de hete brij heen kon blijven draaien. Te voelen wat ik moest voelen. De angst mijn moeder voorgoed kwijt te raken als ik haar dood zou accepteren.’

    Lezen

    Jaren geleden las ik het boek Uit de tijd vallen van de Israëlische schrijver David Grossman. David Grossman verloor zijn zoon Uri in een van de Israëlische oorlogen. Hij weigerde het rouwproces om zijn zoon aan te gaan. Het verlies van zijn zoon te accepteren. Uit angst zijn zoon voorgoed kwijt te raken.

    Opnieuw verbonden

    Totdat deze vader volkomen vast liep. Niet anders meer kon dan te gaan rouwen om het verlies van zijn zoon.

    Hij raakte zijn zoon niet voorgoed kwijt.
    Integendeel.
    Hij verbond zich opnieuw met zijn zoon.
    Met de zoon die heeft geleefd.