• | |

    ‘Oma, wat is er toch met je gebeurd?’

    DoorTitia Liese

    ‘Ik kom naar de Terugkomdag volgende week, hoor. Maar eerst wil ik iets bijzonders met je delen. Vorige week sprak ik mijn kleinzoon. ‘Oma, wat is er toch met je gebeurd?’ vroeg mijn kleinzoon aan me.’

    Verlies vader

    Afgelopen week werd ik gebeld door een deelneemster van één van de workshops in oktober. Nu tachtig jaar. Zestien maanden toen ze haar vader verloor. Haar vader werd in de oorlog opgepakt wegens verzets-activiteiten. Afgevoerd naar concentratiekamp Neuengamme. Overleed daar als gevolg van ontberingen en uitputting.

    Haar moeder hertrouwde. Ze kreeg een stiefvader. ‘Mijn stiefvader was een beste man. Maar hij was niet mijn vader.’ Haar leven werd overleven. Een bewogen leven, met ups, maar ook met veel downs. De afgelopen jaren liet haar strijdvaardigheid haar steeds meer in de steek. Ze raakte in een depressie. Via vrienden werd ze er op attent gemaakt dat haar depressie wel eens te maken kon hebben met het vroege verlies van haar vader. ‘Neem contact op met Titia Liese, kreeg ze als advies. Dat deed ze. Ze belde. Maakte een afspraak voor een kennismakingsgesprek. Ze kwam. Tijdens ons kennismakingsgesprek viel het eerste kwartje. Eenmaal thuis belde ze me op. ‘Nu pas durf ik te voelen hoe boos ik diep van binnen altijd ben geweest om de dood van mijn vader.’

    Workshop Verlaat Verdriet

    Ze meldde zich meteen aan voor de workshop. Deed mee met de workshop in oktober. Steeds meer puzzelstukjes vonden hun plek. Haar vader kreeg een nieuwe, warme plaats in haar leven. Eenmaal thuis ging ze schrijven. Over haar vader. Aan haar vader. Ze kon – eindelijk – praten over haar verlaat verdriet. Met haar kinderen. Haar kleinkinderen. Met mensen in haar omgeving. Haar huisarts.
    ‘Dat is wat er met me is gebeurd.’ zegt ze aan de telefoon. ‘Natuurlijk kom ik naar de Terugkomdag. Ik heb een heleboel te vertellen. Dus graag zelfs!’

    NB

    Blog geplaatst met hartelijke instemming van de betrokken deelneemster.

    Lees meer

  • | | |

    Waar komt toch die aanname vandaan?

    DoorTitia Liese

    Waar komt toch die aanname vandaan?
    Welke onderzoeken wijzen dit uit? De aanname bij wetenschappers dat de meeste kinderen die jong een ouder verliezen dat kunnen verwerken? (in hun jeugd?).
    Wie heeft die onderzoeken gedaan? Waar? Waar zijn die onderzoeken? Wat staat daar in?

    Recent meldt onderzoeker/specialist op het gebied van kinderen, jongeren en verlies dr. Mariken Spuij het weer in het artikel in Volkskrant Magazine van 11 november 2023 ‘De meeste kinderen en jongeren die een ouder verliezen lukt het dit zelf te verwerken.’
    In het artikel in Volkskrant Magazine drie interviews. Verhalen van jonge ‘wezen’. Heftige verhalen. Van wie je, al lezend, bij een van de ‘wezen’ ontdekt dat ze helemaal geen wees is (hoe onzorgvuldig kun je zijn?). Wat overigens niet wegneemt dat het verhaal van deze ‘wees’ ook een heftig verhaal is. Maar: als één van je ouders nog leeft, ook al woont die ouder in het buitenland, dan ben je geen wees. Dan ben je een zogeheten ‘halfwees’. Dan ben je iemand die jong een ouder is verloren door overlijden. En dan ben je dus, volgens wetenschappelijk onderzoek, in staat dat verlies (in je jeugd) te verwerken.

    Waar komt toch die aanname vandaan?

    Steeds opnieuw de verbazing bij Verlaat Verdriet-ers die ik ontmoet in mijn Verlaat Verdriet-werk. In mijn workshops. Met name bij Verlaat Verdriet-ers die zelf werkzaam zijn als wetenschapper. Als onderzoeker. Docent. Als psycholoog. Als orthopedagoog.
    Waar komt toch die aanname vandaan?
    Over welke onderzoeken gaat dat?
    Wie heeft die onderzoeken gedaan?
    Waar?

    Hoe is het mogelijk dat kennelijk nooit en nergens een wetenschapper zich afvraagt: ‘Doen wij het wel goed?’ ‘Klopt het eigenlijk wel wat wij doen?’
    ‘Bevragen we ooit volwassenen die in hun jeugd een ouder hebben verloren door overlijden?’
    ‘Op welke aannames baseren we onze onderzoeken eigenlijk?’
    ‘Waar en hoe vinden we de mensen die we zouden kunnen ondervragen?’
    ‘Wat willen we dan weten?’ ‘Welke vragen zijn dan relevant?’

    Ongestelde vragen

    ‘Of kinderen die een ouder verliezen daar later nog last van kunnen hebben is een onbeantwoorde vraag.’ las ik een aantal jaren geleden in een artikel van de hand van Mariken Spuij bij de presentatie van haar proefschrift in boekvorm.
    Bij wetenschappers: ja, kennelijk.
    Maar zou het kunnen zijn dat die stelling meer te maken heeft met ongestelde vragen dan met onbeantwoorde vragen?
    Wij: volwassen ‘ervaringsdeskundigen’ hebben namelijk een heleboel antwoorden als de juiste vragen worden gesteld.

    Lees meer

    Onderzoeken die Mariken Spuij recent aan mij heeft doorgegeven

    ‘Er wordt geluisterd en er is recent mooi onderzoek gedaan (retrospectief dat wel…). Waarbij ik opmerk dat er tegenwoordig grote cohorten kinderen gevolgd worden (niet specifiek gericht op verlies) dus wellicht kunnen we over 20,30,50 etc jaar veel beter dingen zeggen. Het zal echter altijd genuanceerd zijn en blijven. De mens en zijn context zijn immers complex.’

    ‘Ik wijs je graag op recente publicaties. Stapje voor stapje komt er meer data. Maar nogmaals retrospectief… en niet prospectief…’

    Je vroeg naar de bronnen waar de journaliste zich op baseert. Zij baseert zich echter op iets anders van Bonnano. Ik heb het even voor je nagevraagd.

    https://www.researchgate.net/publication/5607614_The_Human_Capacity_to_Thrive_in_the_Face_of_Potential_Trauma

    Mijn dank aan Mariken Spuij!

    Rouw bij kinderen en jongeren 

  • | | |

    Papa, can you hear me?

    DoorTitia Liese

    Barbra Streisand heeft een autobiografie uitgegeven over haar leven las ik een paar dagen geleden. Altijd weer als ik lees over haar denk ik aan haar lied uit Yentl: Papa, can you hear me. Ik deel haar lied hier graag nog eens met jullie.

    Barbra Streisand was nog geen jaar toen ze haar vader verloor.

    Papa, Can You Hear Me

    God our havenly father,
    oh God and my father
    who is also in heaven

    May the light
    of this flickerin candle
    Illuminate the night the way
    your spirit illuminates my soul.

    Papa can you hear me?
    papa can you see me?
    papa can you find me in the night?

    Papa are you near me?
    papa can you hear me?
    papa can you help me not be frightened?

    Looking at the skies
    I seem to see a million eyes
    which ones are yours?

    Where are you now that yesterday
    has waved goodbye
    and close it’s doors?

    The night is so much darker
    the wind is so much colder
    the world I see is so much bigger now that I’m alone

    Papa please forgive me
    try to understand me
    papa dont’t you now I had no choice?

    Can you hear me praying
    anything I’m saying
    even tough the night is filled with voices?

    I remember ev’rything you taught me
    every book I’ve ever read
    Can all the words in all the books
    help me to face what lies ahead?

    The trees are so much taller
    and I feel so much smaller
    The moon is twice as lonely
    and the stars are half as bright

    Papa how I love you
    papa how I need you
    papa how I miss you
    kissing me goodnight

    Luisteren

    Papa, can you hear me

    Lezen

    Mijn naam is Barbra 

  • | | |

    HELP! Ik ben dus niet zo uniek!

    DoorTitia Liese

    ‘Ik ben niet de enige.’ Voor veel Verlaat Verdriet-ers is het een opluchting te merken dat ze niet de enige zijn die in hun jeugd hun ouder(s) verloren. En niet de enige die daar nu nog mee worstelen. Ook al besefte je zelf misschien allang dat je (waarschijnlijk) niet de enige was die jong je ouder(s) verloor: ook dan had je mogelijk diep van binnen nog steeds het gevoel dat je toch de enige was. Dat je toch de enige bent.

    Eenzaamheid

    Voor heel veel Verlaat Verdriet-ers een opluchting. Maar niet voor allemaal. In één van de eerste workshops ooit, een workshop voor dochters zonder moeder, riep een deelneemster op de laatste dag  ‘HELP! Ik ben dus niet zo uniek! Wat een schok voor me, om hier te ontdekken dat ik helemaal niet zo uniek ben als ik altijd heb gedacht. Dat ik helemaal niet zo bijzonder ben’. Ze moest er zelf hartelijk om lachen. Maar de ontdekking deed ook pijn En die pijn kon je ook horen in haar lach. Ineens kon ze het voelen. ‘Er wordt iets van me afgenomen. Iets waar ik goed beschouwd stevig aan was gehecht. Wat me ook heel dierbaar was. Mijn gevoel anders te zijn dan anderen. Een uniek exemplaar te zijn van de menselijke soort.’ Tegelijkertijd besefte ze welk prijskaartje daar altijd aan had gehangen. EENZAAMHEID. Het gevoel er niet bij te horen. Geen deel te zijn van een groter geheel. Geen deelnemer te zijn. Er niet toe te doen. Altijd een buitenstaander.

    Overeenkomsten

    Haar ontdekking indertijd deed ook iets met mij. Ineens zag ik de overeenkomsten met mijzelf. Hoe ik ook altijd dacht anders te zijn dan anderen. Totdat ik, dankzij mijn jarenlange Verlaat Verdriet-werk, ontdekte dat dit een Verlaat Verdriet-patroon is. Dat wij, Verlaat Verdriet-ers, helemaal niet zo uniek zijn. Integendeel. Dat we heel veel overeenkomsten hebben. Niet alleen als mens, maar ook in de (overlevings-)patronen die we hebben ontwikkeld. Ik ontdekte hoe eenzaam het idee anders te zijn dan anderen – uniek te zijn – je maakt als mens. Als individu. Ik realiseerde me hoe hoog de prijs is van de existentiële eenzaamheid die wij betalen voor onze vermeende uniciteit (en dan bedoel ik hier niet alleen Verlaat Verdriet-ers!).

    Identiteit

    Wat mij, in de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk ook steeds duidelijker is geworden, is de hardnekkigheid van deze patronen. Zoals die gevoelens van anders zijn. Er niet bij te horen. Geen deel te zijn. Een buitenstaander. Gevoelens die zich in de loop van je jeugd – en van je verdere leven – in je hebben vastgehecht in de vorm van hardnekkige overtuigingen. Die deel uit zijn gaan maken van je identiteit. Van wie je bent geworden. Die steviger in je verankerd zijn geraakt naarmate je jonger was toen je je ouder verloor.

    Vragen

    Durf je het aan in de spiegel te kijken? Je hardop af te vragen:

    • Ben ik echt zo anders?
    • Is mijn verhaal echt zo uniek?
    • Ben ik mijn verhaal?
    • Wil ik voor altijd de tol van eenzaamheid blijven betalen?
    • Durf ik patronen los te laten?
    • Wat heb ik nodig om dit te kunnen veranderen?

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen

    Zien en horen Rouw kent geen tijd