• |

    Herinnering & bedding

    DoorTitia Liese

    Op het moment dat een ouder overlijdt, verandert de wereld van het kind voorgoed. Niet alleen is de ouder lijfelijk definitief afwezig, ook de infrastructuur van het gezin verandert voorgoed. De dood van de ouder veroorzaakt een ruptuur, zowel in de binnenwereld van het kind als in de buitenwereld. Het kind valt als het ware uit zichzelf. Het leven van aanpassen en er het beste van proberen te maken (of juist in verzet gaan) heeft een aanvang genomen. Overleven. Flink zijn. Tanden op elkaar. Doorgaan. Ik red me wel. Ik doe het wel alleen. Ik heb niemand nodig.

    Het gevoel van afgescheiden zijn, van anders te zijn dan anderen gaat deel uit maken van de wereld van het kind en groeit mee naar volwassenheid. De afstand met de overleden ouder wordt groter en groter. Het gemis wordt een diffuus gevoel, waarvan de oorsprong zich niet meer gemakkelijk laat duiden.

    In mijn werk inspireer ik graag mensen een herinneringsboek aan de overleden ouder te maken.
    Het maken van een herinneringsboek – of een herinneringsdocument, zo je wilt – is een concrete manier van (ver)werken met een sterk helend vermogen. Het vraagt tijd, aandacht, geduld, doorzettingsvermogen, toewijding en liefde om zo’n proces te volbrengen.
    Weet dan dat het mooie en wonderbaarlijke van dit proces is, dat je al deze tijd, al deze aandacht, al dit doorzettingsvermogen, al deze toewijding en al deze liefde ook aan jezelf besteedt. Dan begrijp je de waarde van het maken van een herinneringsboek.

    Een herinneringsboek is het tastbare resultaat van je inspanningen, de geheelde verbinding met je vroeg overleden ouder verschaft je leven een nieuwe bedding.

    Concept-herinneringsboeken kun je gratis downloaden Herinneringsboeken

  • Kritisch verliesmoment

    DoorTitia Liese

    Vanaf het allereerste begin van mijn Verlaat Verdriet-werk ben ik gefascineerd geweest door de overeenkomende kenmerken van Verlaat Verdriet-ers, ongeacht de leeftijd die ze hadden toen ze hun ouder verloren. Ik weet het: er zijn allerlei gangbare ideeën over ontwikkelingsstadia en leeftijdsfasen, gekoppeld aan allerlei ideeën over de invloed die een bepaalde leeftijd zou hebben op de manier waarop een kind om zou gaan met het verlies van een ouder. (Op die leeftijd hebben kinderen nog geen benul van wat de dood is (hoeveel volwassenen hebben dat trouwens wel? En wat denken die volwassenen dan? En hoe gaan die volwassenen dan om met het gegeven dood?), op die leeftijd hebben kinderen daar wel benul van, op die leeftijd hebben ze er nog meer benul van enzovoort enzovoort).

    Maar hoe komt het toch dat ik daar in mijn werk zo weinig van terugzie (of terughoor, moet ik eigenlijk zeggen)? Hoe is het toch mogelijk dat Verlaat Verdriet-ers altijd dezelfde dingen zeggen, of ze nu -1 jaar waren, 1 jaar, 2 jaar, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 of 20? Wat is daarvan het geheim?

    Bij de meeste Verlaat Verdriet–ers, die ik in de loop van de jaren heb ontmoet, staat de verliesleeftijd in hun ziel gekerfd. De leeftijd die ze hadden toen hun ouder overleed heeft als het ware als een guillotine hun ziel doorsneden. Staat als een brandmerk in hun ziel gebrand. Bijna iedereen weet – zonder een moment te aarzelen – de leeftijd te noemen die zij/hij had op het moment dat de ouder overleed.

    En altijd noemen Verlaat Verdriet-ers dezelfde kenmerken: je altijd aanpassen, geen grenzen kunnen stellen, abrupt de verbinding kunnen verbreken, je vaak overvallen voelen door gevoelens van machteloosheid, een basaal gebrek aan zelfvertrouwen, weinig vertrouwen hebben in de toekomst, enzovoort, enzovoort (lees meer: Verlaat Verdriet).

    Ik heb mij in de loop van de jaren georiënteerd op en gezocht in de ontwikkelingspsychologie (als voormalig lerares in bezit van pedagogisch getuigschrift had ik daar in ieder geval al enig idee van), onder meer bij de ontwikkelingsstadia van Eriksson. Eriksson bracht me veel, maar toch vond ik ook bij hem nooit een antwoord op die kwestie dat mij voldoende bevredigde. En dus bleef bij mij nog steeds de vraag knagen: hoe is het mogelijk dat Verlaat Verdriet-ers altijd op dezelfde manier vertellen over de impact die de vroege dood van hun ouder op hen heeft gehad, ongeacht waar ze vandaan komen, welke leeftijd ze hadden toen hun ouder overleed, welke leeftijd ze nu hebben, op welke wijze de ouder overleed, welk opleidingsniveau ze hebben?

    Initiatie-leeftijden

    Wat mij wel verder bracht is de oeroude kennis die mensen altijd hebben gehad – ook al lang voordat kennis werd gerationaliseerd en schriftelijk werd doorgegeven – over momenten waarop een kind als totaal organisme rijp is voor een overgang naar een andere staat van zijn: initiatie-leeftijden.

    Toen viel het kwartje: er moet iets bestaan als het kritische verlies moment en het kritische verliesmoment heeft meer invloed op ontstaan en diepte van de ruptuur dan welke leeftijds-, ontwikkelings-, of omgevingsfactoren dan ook.

  • | | | | | | | |

    ‘Wondermiddel’ EMDR

    DoorTitia Liese

    ‘Het moet nu maar eens over zijn‘. ‘Ik moet er af, het heeft nu lang genoeg geduurd‘ zijn verzuchtingen die ik in mijn praktijk regelmatig te horen krijg.
    Dit verlangen maakt Verlaat Verdriet-ers ontvankelijk voor – of liever nog: begerig naar – snelle oplossingen. Het moet nu maar eens over zijn. En graag een beetje snel.
    Maar werkt dat ook zo bij EMDR en Verlaat Verdriet?

    Verlaat Verdriet-ers schreven over hun ervaringen op het besloten Verlaat Verdriet–forum Ontmoetingsplaats * 
    Wat daarbij vooral opvalt: degenen die een EMDR-traject met hun therapeut zijn aangegaan hebben zeker geen kortdurende, snelle behandelingen gehad. Bovendien hadden deze mensen al een stevige vertrouwensrelatie met hun therapeut opgebouwd.

    Mocht je een therapeut treffen die je EMDR aanbiedt, verzeker je er dan van dat de betreffende therapeut voldoende kennis heeft van de kenmerken van Verlaat Verdriet (zoals bijvoorbeeld ruptuur en de stapeling van verlies- en transitie-ervaringen) en minstens evenveel kennis van de specifieke dynamiek van een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet.

    Kiezen voor de verleiding van de snelheid van EMDR kan wel eens contraproductief voor je werken. EMDR is geen wondermiddel voor Verlaat Verdriet-ers!

    * Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats is per 14 maart 2014 definitief gesloten. Delen met ervaringsgenoten kan via de Facebook-pagina van de Stichting Verlaat Verdriet. Lees meer over deze mogelijkheid in Delen.

  • Ontwikkelingsdiscrepantie

    DoorTitia Liese

    Werk dat gebaseerd is op ondervinding en ervaring – experience based werk – is een heel bijzondere manier van werken. Zeker als je, zoals in mijn geval, pioniert. ‘Ik ben bezig Verlaat Verdriet idioom te geven‘ geef ik vaak ten antwoord als mensen me vragen wat voor werk ik doe en wat mijn werk inhoudt. Woorden en begrippen zoeken voor ervaringen en gevoelens die verband houden met de gevolgen van jong ouderverlies. Woorden en begrippen die voortkomen uit ondervinding en ervaring in plaats van uit (theorie)boeken.

    Een proces dat mij op veel verschillende manieren bezig houdt. Een boeiend proces ook. Soms ineens is er een woord dat ik zou willen gebruiken. Helemaal bevredigend is zo’n woord of begrip soms niet. Hoe kom ik eigenlijk aan dat woord? Waar komt het vandaan? Bestaat het wel? Bestaat het niet? Is het jargon? Jargon uit de psychiatrie? Uit de psychologie?

    Op een dag duikt zo’n woord in me op. Soms ’s ochtends vroeg al als ik wakker word. Ineens is het er. Maar wil ik er iets mee?  Kan ik er iets mee? Klopt het? Wil ik het gebruiken? Is het een goed woord? Is het een woord dat de potentie heeft om te ‘incarneren’? Een woord dat ergens voor staat? Dat ergens voor kan gaan staan? Dat je je eigen maakt en dat op een dag deel uit maakt van je woordenschat?

    Soms zakt zo’n woord weer weg. Soms zo ver weg dat ik me van het bestaan ervan niet eens meer bewust ben. En dan, soms een jaar of langer later, is het er weer en dan moet ik er echt iets mee.

    Ontwikkelingsdiscrepantie is zo’n woord. Bestaat het? Is het een gangbaar woord? Even Googlen en het eerste antwoord is er: nee, het is geen gangbaar woord. Kan ik het gebruiken dan?

    Ruptuur

    “Ik was ineens kind af.”

    “In één klap was mijn jeugd voorbij.”

    “Er was voor altijd een ervoor en een erna.”

    Deze – en vergelijkbare opmerkingen – kun je vaak horen van Verlaat Verdriet-ers. Ineens. Abrupt. Geen kind meer. Emotioneel bleven veel Verlaat Verdriet-ers in meerdere of in mindere mate stilstaan na de ruptuur – de onomkeerbare scheiding van de ouder die overleed. Terwijl je tegelijkertijd moest gaan functioneren op een niveau waarvoor je (bij lange na) niet was toegerust. Discontinuïteit, onveiligheid namen de plaats in van geestelijke geborgenheid. Van vertrouwen. In plaats van zorg en aandacht te ontvangen ging je zorg en aandacht geven. Je paste je, door de dood gedwongen, aan je nieuwe omstandigheden aan. De lange eenzame weg, het gevoel dat je altijd alles alleen moet doen nam een aanvang.

    Ontwikkelingsdiscrepantie

    Ontwikkelingsongelijkheid zou je het kunnen noemen, maar zelf geef ik de voorkeur aan ontwikkelingsdiscrepantie. Ontwikkelingsstoornis is een woord, een begrip, dat misschien eerder gebruikt zou worden in de wereld van theorie-gebaseerde professionals. Voor mijn gevoel echter doet het woord ontwikkelingsstoornis onvoldoende recht aan de kracht die Verlaat Verdriet-ers in hun jeugd hebben opgebracht om zich te kunnen handhaven en de kwaliteiten die ze, als gevolg daarvan, hebben ontwikkeld. Ook al zijn die kwaliteiten als je volwassen bent geworden nog zo aan herwaardering toe. In Verlaat Verdriet-verband geef ik dus de voorkeur aan ontwikkelingsdiscrepantie. Zie hier een voordeel van experience-based idioom geven!