• |

    Verwerkdwang

    DoorTitia Liese

    Tot ver in de 20e eeuw waren mensen de veronderstelling toegedaan dat kinderen niet konden rouwen. Kinderen werden niet als nabestaanden gezien, ook niet als ze een ouder verloren door overlijden. Ze werden niet bij de dood betrokken – noch bij de aanloop naar het overlijden, noch bij de uitvaart. In veel gevallen werd er nooit meer over de ouder gesproken. Het grote zwijgen was begonnen.

    In de tachtiger jaren kwam daar verandering in. Er werd geschreven over kinderen en rouw, en hoe kinderen die een verlies hadden geleden het beste kunnen worden geholpen. Kinderen kunnen wel rouwen, is sinds die tijd de boodschap. Net als volwassenen krijgen ze in onze tijd de boodschap dat een verlies verwerkt moet worden, dat je je moet leren aanpassen aan de nieuwe situatie, dat je het verlies achter je moet laten en dat je verder moet gaan met je leven. Talloze boeken en boekjes zijn sinds die tijd verschenen over kinderen en rouw. Maar hoe ziet de werkelijkheid er uit? Is al die hulp er echt voor kinderen? Hoeveel kennis is er over de werkelijke gevolgen van het verlies van een ouder als je nog volop in ontwikkeling bent – behalve bij ons Verlaat Verdriet-ers? En daar wringt voor mijn gevoel de schoen.

    In plaats van zwijgplicht is de verwerkplicht gekomen. Konden wij nog zeggen: er werd niet meer over gepraat – (jong) volwassenen van nu kunnen dat niet meer zeggen. Het idee dat het allemaal veel beter gaat tegenwoordig overheerst het algemene denken. Het gaat nu allemaal veel beter, er is veel meer aandacht voor kinderen en rouw en daarom hoeven ze er dus later geen problemen meer mee te hebben. En wat kunnen die kinderen die nu volwassen zijn geworden nog zeggen? Ze hebben de kans gehad. Als ze nu nog problemen hebben, dan is dat aan henzelf te wijten. Zij hebben het niet goed gedaan. Zij hebben gefaald. Zij zijn de losers. En ze houden liever hun mond, met alle gevolgen van dien.

    Uiteindelijk zijn we dus van zwijgplicht via verwerkplicht bij zelfopgelegd zwijgen terechtgekomen en het grote zwijgen over de gevolgen van de vroege dood van een ouder wordt – ondanks alle goede bedoelingen – gecontinueerd.

  • Wat een verdriet!

    DoorTitia Liese

    Samen met M. en M. reis ik naar de crematie van F. We komen heel vroeg bij het crematorium aan en maken daardoor veel mee van de aanloop naar de plechtigheid. Wat een ontsteltenis! Wat een verdriet! Zoveel mensen, zowel uit Nederland als uit Duitsland. En dat voor iemand die zich zo totaal eenzaam en verlaten heeft gevoeld dat hij de leegte niet langer kon verdragen. Steeds weer gaan mijn gedachten naar F. Hoe onbereikbaar hij was geworden in het afgelopen jaar. Hoe ver hij van zichzelf was afgedreven. Hoe moeilijk het voor hem was om naar de oer-ruptuur van het vroege verlies van zijn moeder te gaan en te accepteren dat hij toen, als jongetje van zes, een cruciale verbinding met het leven is kwijtgeraakt. Een verlies dat, tenminste in de optiek van Marijke en mij – maar voor F. te moeilijk om te accepteren –  een doorslaggevende rol heeft gespeeld in de depressie die het gevolg was van de recente veranderingen in zijn leven: pensionering en verhuizen naar een ander land.

    Diep in depressie geraakt. Niet meer in staat hulp te zoeken (of eigenlijk: niet meer in staat hulp te accepteren). Zo ver van zichzelf afdreven dat er voor hem geen andere mogelijkheid openstond dan een einde aan zijn leven maken.

    Hoe sterk voel ik, ook op deze dag, het belang van Verlaat Verdriet-werk. Het belang Verlaat Verdriet gewoner te maken, in plaats van Verlaat Verdriet te zien als een optelsom van mislukkingen. Nog veel te veel mensen beschouwen Verlaat Verdriet als een persoonlijk falen. Termen als Onverwerkt Jong Ouderverlies, Er in blijven hangen, Slachtoffergedrag, Arme Ik zouden eindelijk terecht moeten komen op de plaats waar ze horen: op de mestvaalt van de geschiedenis. In plaats van Verlaat Verdriet hardnekkig te blijven benaderen vanuit het sentimentele perspectief (wat zielig om zo vroeg je moeder/je vader te verliezen) is het tijd Verlaat Verdriet-ers te benaderen vanuit het perspectief van de realiteit die zij (hebben) ervaren. Ze te zeggen: worstel je met het vroege verlies van je ouder? Verlaat Verdriet is heel gewoon, verlate rouw is heel natuurlijk. Kom, dan gaan we samen aan het werk!

    Als ik aan het eind van de middag thuiskom in Nunspeet blijkt mijn partner M. al enige uren thuis te zijn van zijn Schotse avontuur. Tot mijn verrassing stelt hij me voor de volgende dag samen op de motor naar Terschelling te gaan. Graag! Wat mijn betreft heel graag!

  • | | | |

    Individuele workshop

    DoorTitia Liese

    Van donderdagavond tot zaterdagnamiddag een individuele workshop gehad. Een bijzondere ervaring, elke keer weer, om zo samen een paar dagen op te werken. W. verloor in haar jeugd haar moeder als gevolg van zelfdoding. De gevolgen van zelfdoding hebben altijd zoveel extra verlies-dimensies, in alle gevallen. Als je een ouder in je jeugd bent verloren als gevolg van zelfdoding hebben die dimensies nog weer extra dimensies. Want wat ben jij waard als je ouder het niet op heeft kunnen brengen om voor jou in leven te blijven?

  • | | |

    De reis van je leven

    DoorTitia Liese

    De reis van je leven op Terschelling 2011, voor het vijfde achtereenvolgende jaar, is – weer – en heel intensieve, mooie en waardevolle week geweest. Zoals gebruikelijk, en mogelijk, in deze biografische cursus bestaat de groep uit een paar Verlaat Verdriet-ers en een paar niet-Verlaat Verdriet-ers. Al vanaf het moment dat we het mooie en gastvrije huis binnenkomen is het duidelijk dat we in deze groep in warmte, aandacht en harmonie kunnen werken. En zo is het, vanaf dat eerste moment, gegaan, ook al is het voor een enkele deelneemster moeilijk haar plaats in te nemen in de groep. ‘Wat is er toch zo bijzonder aan Verlaat Verdriet-ers’, vraag ik me een aantal keren af. En ik niet alleen, ook een van de deelnemers komt er een aantal keren op terug: er zijn zoveel beschadigde mensen. Het vroege verlies van een ouder is toch niet de enige manier waarop je beschadigingen op kunt lopen. Zeker niet, ik ben me daarvan ten zeerste bewust. En jong ouderverlies is ook zeker niet het enige thema van deze biografische cursus. Maar: in een groep die voor meer dan 50% bestaat uit Verlaat Verdriet-ers is het wel een vooraanliggend item. Zijn vragen maken me er ook weer van bewust hoe belangrijk het is om aandacht te besteden aan dat wat er is, aan dat wat er speelt, en aan dat wat tijd, aandacht en liefde nodig heeft om aan de oppervlakte te kunnen komen, in plaats van altijd maar de vraag te stellen of andere ervaringen niet veel erger zijn of dat aandacht vragen voor pijnlijke ervaringen in je leven betekent dat je in je slachtofferrol blijft hangen of welke andere ondermijnende voor-oordelen dan ook. F. verzorgt niet alleen even toegewijd als consentieus de catering, hij bezorgt ons ook op dinsdagavond een prachtig piano-concert in het kerkje in Hoorn. Door een mis-communicatie voor een veel grotere groep dan wij alleen. Waaruit weer blijkt dat niet iedere mis-communicatie vreselijke dingen tot gevolg heeft. Nu hebben veel meer mensen kunnen genieten van het prachtige pianospel van F. De warmte en de harmonie in de groep wordt door dit concert nog extra verstevigd. De week, waarin heel hard wordt gewerkt, maar die – mede door het mooie weer – ook heerlijke middagen voor ontspanning kent, kunnen we gezamenlijk afsluiten met het gevoel: wat een  waardevolle week!