• | | | | | | |

    Emily Brontë: Woeste hoogten

    Emily Brontë

    Emily Brontë, 1818-1848, drie jaar als ze haar moeder verliest. Vijfde van zes kinderen. Vader dominee: afstandelijk, eerzuchtig, streng. Na de dood van haar moeder komt een ongetrouwde zus van haar moeder voor het gezin zorgen. Afstandelijk. Niet betrokken bij de kinderen. Het gezin verhuist naar een klein, verlaten en onherbergzaam dorp. Het huis is grauw en somber. Vader sluit zich op in zijn studeerkamer. Voedt zijn kinderen op met harde hand, tekenlessen (Emily was ook niet onverdienstelijk schilderes/tekenares), schrijfonderricht, Latijn en de klassieken.

    Kwetsbare gezondheid

    Als Emily zes jaar is moet ze, samen met drie van haar oudere zussen, naar kostschool. Twee van haar zussen sterven daar binnen een jaar: Maria en Elisabeth. Vanaf haar vijftiende naar kostschool in België. Gaat terug naar haar geboortestreek. Emily heeft een kwetsbare gezondheid. Isoleert zich van haar omgeving, heeft – en legt – weinig contacten met andere mensen. In 1847 verschijnt haar boek Wuthering Heights, dat vanaf de verschijning tot op heden de gemoederen sterk bezig houdt. Op dertigjarige leeftijd overlijdt Emily Brontë door tuberculose.

    Woeste hoogten

    Woeste hoogten is het verhaal van de onmogelijk tragische, gepassioneerde, wraakzuchtige liefdesgeschiedenis tussen Heathcliff en Catherine Earnshaw. Heathcliff, wees, vondeling met een duister verleden. Een destructieve relatie die ook op de volgende generaties nog grote invloed heeft.

    Jong ouderverlies

    In recensies over het boek en de film lees ik wel over Emily Brontë, over Heathcliff, over hun relatie. Maar als je zowel het boek, de film(s) als de levensgeschiedenis van Emily Brontë leest vanuit het perspectief van de levenslange invloed van jong ouderverlies: wat zie je dan? Nooit ingeloste verlangens naar intimiteit? Intens verlangen gezien te worden? Erkend? Intens verlangen naar onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn? Iemands belangrijkste mens zijn? Niet voluit kunnen leven? Panische angst voor afwijzing? Zelfondermijning? Zelfhaat?

    Film

    Het boek las ik lang geleden. Of ik de film ga zien: dat weet ik nog niet. Eerst volgende week naar Sentimental Value – een film waarin de gevolgen van jong ouderverlies als thema centraal staan.

    Lezen

    Boek

    Zien

  • | | | |

    Narcis, boek van Judith Fanto

    ‘Gedurende enkele minuten leek het alsof ik me buiten de wereld bevond. Daarna overviel me een besef dat me tot op de dag van vandaag zo vertrouwd is als het vallen van de avond en het gloren van de ochtend: de ervaring dat alle mensen die van betekenis zijn in mijn leven het op enig moment onaangekondigd verlaten.'(bladzijde 71)

    Narcis

    Na de dood van zijn alleenstaande moeder wordt de tienjarige Hermann (!) Loch (!) opgeëist door een voor hem onbekende Oostenrijkse tante. Zijn Oostenrijkse vader heeft hij slechts één keer in zijn leven ontmoet, de tante nog nooit. Van haar bestaan weet hij niets, van het bestaan van zijn vader nauwelijks iets.
    In een volslagen vreemd land, bij een volslagen vreemde tante, met een volslagen vreemde taal, in een volslagen vreemde stad probeert Hermann (Manno genoemd) zich staande te houden door zich zo goed en zo kwaad als dat gaat aan te passen aan de eisen die zijn nieuwe situatie aan hem stelt.

    Vrienden

    Tot hij tijdens een zomerkamp in de gelegenheid is kennis te maken met een groepje van vijf leeftijdsgenoten die zijn vrienden worden. Voor het eerst na het overlijden van zijn moeder gaat hij een verbinding aan met vrienden, hoewel hij zich ook in die vriendschappen altijd een buitenstaander voelt. Vrienden die, oppervlakkig gezien, elkaar steunen door dik en dun.

    ‘……………. Via de spiegelwand achter de bar zag ik hoe de anderen Franzi troostten. Ineens voelde ik me van hen die me zo vertrouwd waren als door een glazen wand gescheiden. Mijn vrienden hadden een leven naast onze vriendschap, een maatschappelijk leven met sociale contacten, verenigingen, familiebanden en een publieke persoonlijkheid. Voor hen was onze vriendschap een vrijplaats, een plek waar zij verlost waren van het keurslijf van hun sociale groep en de druk van de maatschappij – dat monsterverbond van schone schijn en vijanddenken. Voor mij vervulde onze vriendschap de rol van familie, vriendenkring en maatschappelijke bedding ineen; ze waren mijn sociale groep. Ik verontschuldigde me, zei dat ik hoofpijn had en vertrok.’ (bladzijde 115)………..

    Iemand die er niet toe doet. Die niet gezien wordt.

    ………….. ‘Ineens werd ik overvallen door een heftige gewaarwording, alsof iemand in het vredige schemerdonker van mijn binnenste onverwacht een licht aandeed. Nogmaals tuurde ik naar de illustratie en de lege spiegel. Ik had geen reflectie, ik was onzichtbaar. Kleurloos.’ (bladzijde 92)…………

    Vlucht

    Tot het oprukkende nazisme niet alleen Wenen, maar heel Oostenrijk in bezit neemt. Manno, in die tijd succesvol restaurateur (!) van geschilderde kunstwerken, ontvlucht zijn ‘vaderland’ en gaat terug naar zijn ‘moederland’.

    Geschiedenis

    Narcis van Judith Fanto neemt je mee in de verwoestende veranderingen in het leven van een jong kind dat als tienjarige zijn moeder verliest, verstrengeld met verhaallijnen van de verwoestende ontwikkelingen in het Europa van de 20e eeuw.

    Lees meer

    Judith Fanto 

    Bestellen

    Narcis is een van de mooist gecomponeerde, inlevende boeken die ik ooit heb gelezen over de levenslange impact van jong ouderverlies. Zeker voor Verlaat Verdriet-ers: een aanrader.

    Narcis 

  • | | |

    Daily Impact: Dr. Annemiek van der Schaft

    Dr. Annemiek van der Schaft

    Vorige week was ik aanwezig bij de promotie van Annemiek van der Schaft aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, naar aanleiding van haar proefschrift: Daily Impact – Reflecting on Employee Experiences in Organizational Change.
    Een paar jaar geleden deed Annemiek een individuele Verlaat Verdriet-workshop bij mij. Na deze intense en intensieve workshop hebben we contact gehouden. We spraken elkaar niet vaak, maar via de app bereikten we elkaar toch. Afgelopen voorjaar meldde Annemiek dat ze haar proefschrift had afgerond. Enige tijd later ontving ik van haar bericht via de app: ‘Zeventien september om 10.30 uur zal ik mijn proefschrift openbaar verdedigen in Nijmegen. Ik zou het geweldig vinden als je erbij zou kunnen zijn.’ Ik antwoordde meteen: ‘Genoteerd Annemiek, met de bedoeling bij deze bijzondere en belangrijke dag voor jou te zijn.’

    Daily Impact

    Een paar weken voor zeventien september appte ik Annemiek: ‘Wat is precies de essentie van jouw onderzoek en waarop promoveer je?’ Antwoord van Annemiek: ‘Ik ga het uiteraard ter plekke nog uitleggen, maar het proefschrift gaat over hoe medewerkers omgaan met verandering in hun organisatie.’ De verdere omschrijving van Annemiek voert iets te ver om hier te plaatsen, maar mijn antwoord aan haar luidde: ‘Kijk Annemiek – en weer denk ik: als je jouw proefschrift legt op Verlaat Verdriet en verlate rouw: wat gebeurt er dan???’ ‘Dit proefschrift gaat ook absoluut over mijn thema’ appte Annemiek me terug.

    Zeventien september 2025

    Ik was erbij, op zeventien september j.l. En ik heb letterlijk zo ongeveer de hele tijd op het puntje van mijn stoel gezeten. Hoewel het onderzoek van Annemiek niet specifiek gaat over de impact van jong ouderverlies (helemaal niet, zelfs) werd ik helemaal meegenomen in het perspectief van dit proefschrift: de dagelijkse invloed van ingrijpende veranderingen op mensen. Het belang van ervaringen van mensen. De belangrijke rol die levensverhalen daarin spelen. De mensen, en hun verhalen. De dagelijks voelbare impact van veranderingen. Ik voelde een diepgang die ik tot nog toe altijd heb gemist bij uitspraken van ‘rouwdeskundigen’ naar aanleiding van hun onderzoeken naar, en promoties op, jong ouderverlies en de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn.

    Perspectief

    Annemiek, dank dat ik aanwezig heb mogen zijn bij jouw promotie. Dat ik heb kunnen voelen hoe het perspectief van mensen en hun verhalen de juiste weg is om ook Verlaat Verdriet te onderzoeken. Ik zei tegen je na afloop van jouw verdediging: ‘Als je wat tijd over hebt, kun je met ditzelfde onderzoek ook nog even promoveren op Verlaat Verdriet?’ Ik houd graag contact met je Annemiek. Zoals je weet: er wordt al aan onderzoek gewerkt.

    Alle goeds voor jou, en alle succes die jou toekomt met jouw nu al spraakmakende onderzoek (en niet alleen spraakmakend bij mij!).

  • | | | |

    Interview met Monique van de Ven in Volkskrant Magazine

    Monique van de Ven (2018)

    Monique van de Ven

    Mijn eerste rol speelde ik toen ik vijf was, om mijn moeder gelukkig te maken.

    Naar aanleiding van de film over haar leven: Een vrouw als Monique in Volkskrant Magazine van 23 augustus 2025 een uitgebreid interview met Monique van de Ven, (1952, vijf jaar toen ze haar vader verloor.

    In de eindshot zit je met een glimlach in de zon, alsof er een last van je is afgevallen

    ……. Dat is ook zo. Het ruimt op. Zeker de dingen die ik nooit had verteld of emoties die onverwacht naar boven kwamen. Er zit een scène in waarin ik vertel over mijn vader, wat ik niet vaak heb gedaan. Hij stierf toen ik 5 was. Hij kwam met lunch thuis, zei: ‘Ik voel me niet lekker’ en ging naar boven. Mijn moeder ging kijken en vroeg: ‘Zal ik de dokter bellen?’ ‘Nee, nee.’ zei hij. Maar haar jongste zusje die verpleegster was en toevallig bij ons logeerde, belde toch de dokter. Die kwam en zei: ‘Ik vertrouw het niet, ik kom over een uurtje terug.’ Toen was mijn vader dood.

    Het was een hete zomerdag in juni. Daarom moest hij op dezelfde dag worden begraven. Ineens lag hij in een kist met een glazen deksel in onze speelkamer. Voor mij was het net een sprookje, ik kon in de kist kijken en daar lag mijn vader. Hij was de zoon van de burgemeester en bekend in het dorp, er kwamen waanzinnig veel mensen. Mijn moeder zei dat ik niet met haar en mijn broer en zus vooraan in de begrafenisstoet mocht lopen. Ze was bang dat ik misschien gek ging doen, ik was tenslotte 5, mijn broer en zus waren 8 en 9. Ik moest ergens achteraan lopen, met het kindermeisje Thea. Dat heb ik mijn moeder later zo kwalijk genomen……..

    Wat heb je daardoor gemist?

    ……… Het gevoel dat ik erbij hoorde. Toen ik dit verhaal vertelde, kwamen mijn emoties steeds naar boven. O ja, die woede zit er nog steeds, dacht ik. Gek hè?…….

    Toch noemde ze jou en je zus na het overlijden van jullie vader troostmeisjes

    ……… Ja. Mijn broertje werd naar kostschool gestuurd en mijn zusje en ik kregen de taak om haar troostmeisjes te zijn. Mijn eerste rol speelde ik toen ik 5 was, om mijn moeder gelukkig te maken. Daarna besloot ik om actrice te worden. Dat extraverte heb ik mezelf aangeleerd. Mijn moeder was slecht in het uiten van haar emoties, dus ik ging letterlijk op haar schoot zitten, haar huggen en haar warmte zijn, zodat ze wel iets moest voelen. Dat verzorgende zit heel erg in me, dat is het kussentje achter je rug…….

    Lezen