Tastbare herinnering: een praktijkvoorbeeld
Tastbare herinnering
Deelnemers aan de basisworkshop Verlaat Verdriet nodig ik altijd uit een tastbare herinnering mee te nemen naar de workshop. De meeste Verlaat Verdriet-ers kunnen iets meenemen. Soms is dat een sieraad van de overleden ouder, soms zelfs een ring die de Verlaat Verdriet-er dagelijks draagt. Ook kan het gaan om een bril, een portemonnee, een borduurwerkje, een kledingstuk. Of, zoals iemand ooit meenam: de eigen doopjurk, gemaakt door haar moeder. Of iemand heeft uit de ringen van de ouders een nieuwe ring laten maken.
In de loop van vele jaren heb ik allerlei soorten van tastbare herinneringen aan overleden ouders te zien gekregen.
Poëzie-album
‘Ik kon niet voldoen aan je vraag naar een tastbare herinnering’ zegt I., deelneemster aan een workshop van een paar maanden geleden. ‘Ik heb niets bij me, want ik heb geen tastbare herinneringen aan mijn moeder. Ik heb helemaal niets van mijn moeder.’ Ook dat komt voor. Soms heeft iemand helemaal niets. Dat is pijnlijk. Heel pijnlijk voor deze Verlaat Verdriet-ers. Ze hebben het gevoel niets van hun overleden ouder te hebben. En worden daar op een pijnlijke manier in de aanloop naar de workshop, en tijdens de workshop, aan herinnerd. Dat bezorgt deze Verlaat Verdriet-ers verdriet. Veel verdriet.
Toch blijkt het gevoel geen tastbare herinneringen aan de overleden ouder te hebben in veel gevallen in het echt een gevoel te zijn, en blijkt de werkelijkheid er eigenlijk anders uit te zien.
Zo ook bij I., die er werkelijk van overtuigd was ‘Ik heb geen tastbare herinnering aan mijn moeder.’ Gaande de workshop vertelde I., zomaar, bijna achteloos: ‘Mijn poëzie-album van vroeger ligt boven, in de kast. Ik weet precies waar dat ligt. Mijn moeder heeft er in geschreven.’
Na afloop van de workshop loop ik naar boven, naar mijn eigen kast, waar mijn eigen poëzie-album ligt. In dat album heeft mijn moeder geschreven. Ik pak het album uit de kast, sla het open, en voor het eerst zie ik in een oogopslag de datum waarop mijn moeder in mijn poëzie-album heeft geschreven. Vijftien december 1957. Dat album kreeg ik ongetwijfeld een paar dagen eerder op mijn verjaardag cadeau. Elf dagen nadat ze in dit boekje schreef overleed mijn moeder.
Ik heb me dat nooit eerder zo bewust gerealiseerd.
Nu wel.