• Iets wat helpt: boek van Mona Hovring

    Iets wat helpt

    Als haar moeder de zee in loopt en niet meer terugkomt, zit Laura in de eerste klas. Haar leven in een klein Noors stadje aan zee met haar oudere broer en afstandelijke vader, is nu een zoektocht naar iets dat kan helpen dit verlies te verwerken. Met grote intensiteit en helderheid vertelt Mona Høvring in tedere scènes over de vriendschap met Marie. Over de tuinman Andreas en zijn vrouw Johanna. Over haar ontwakende seksualiteit. De erotische ervaring met de oudere, elegante Vivian Koller, die op een dag in het slaperige stadje opduikt. En de relatie met Peter, de zoon van Vivian.

    Verlangen

    Elk van deze ontmoetingen biedt de mogelijkheid iets van wat zo ongrijpbaar is te vatten en een beetje dichter bij het leven te komen. Alomtegenwoordig is de zee, die zowel gevaarlijk is als kansen biedt. En tegelijkertijd de belichaming is van Laura’s verlangen om vrij te zwemmen en gedragen te worden. Mona Høvring beschrijft Laura’s pad fijngevoelig en toont aanknopingspunten waar moed om te leven kan ontstaan.

    Veerkracht en overleefkracht

    Afgelopen week kocht ik dit in omvang bescheiden, goed geschreven boek in de opruiming bij de plaatselijke boekhandel. Het kan de moeite waard zijn eerst op het web wat recensies over dit boek op te zoeken. Zelf vond ik het een tamelijk heftig Verlaat Verdriet-boek. De titel Iets wat helpt suggereert dat je dingen zult gaan lezen die de hoofdpersoon hebben geholpen bij het verwerken van het verlies van haar moeder. Voor mij voelt dat heel anders. Ik heb het gevoel dat, met name bij de aanbevelingen en recensies van het boek, (weer eens) geen goed verschil is gemaakt tussen veerkracht en overleefkracht na jong ouderverlies. Maar nogmaals: het boek is goed geschreven, en biedt veel inzichten in jong ouderverlies.

  • | | |

    Dubbel ouderverlies: verlies in veelvoud

    Dubbel ouderverlies

    Kinderen die een ouder verliezen door de dood kennen bijna allemaal dezelfde grote angst. De angst ook de andere ouder te verliezen. Ze passen zich aan. Proberen op alle mogelijke en onmogelijke manieren hun overgebleven ouder te ontlasten. Als dat maar niet gaat gebeuren. Als de overgebleven ouder maar niet dood gaat.
    Toch overkomt het een niet onaanzienlijk aantal kinderen. Sommige kinderen verliezen in hun jeugd na langere of kortere tijd hun beide ouders door de dood. Dat kan gebeuren door overeenkomende oorzaken van overlijden door ziekte. Je denkt: dat zal toch niet gebeuren. Twee keer een ouder in je jeugd verliezen door ziekte, zoals bijvoorbeeld door kanker. Dat kan toch haast niet waar zijn. Maar het gebeurt. De grootste angst wordt werkelijkheid. Beide ouders overlijden door ziekte.

    Of de ene ouder overlijdt door een (auto)ongeval en de andere ouder door ziekte. Ook kan het gebeuren dat de ene ouder overlijdt, dat de andere ouder het verlies niet kan dragen en overlijdt door zelfdoding. Andere kinderen verliezen hun beide ouders tegelijkertijd door een ongeval. In sommige van deze gevallen maakte het kind indertijd zelf deel uit van het ongeval. Dan kan het gebeuren dat het inmiddels volwassen geworden kind – de Verlaat Verdriet-er van nu – als enige van het oorspronkelijke gezin is overgebleven.

    Verlies in veelvoud

    Het verlies van beide ouders in je jeugd is altijd, in alle gevallen, een verlies in veelvoud. Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen niet alleen hun beide ouders. Ze verliezen ook veiligheid. Geborgenheid. Vanzelfsprekendheid. Educatie. Cultuur. Onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn. Vanaf dat moment moeten ze dankbaar zijn. Dankbaar voor de plek die ze hebben gekregen. Ook al zouden ze liever dan wat dan ook niet op die plek hoeven te wonen. Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen alles wat hun dierbaar is. Hun huis. Hun thuis.

    Koffers en tassen gepakt

    Een bijzonderheid van de workshop Dubbel Ouderverlies wil ik op deze plek met je delen. In de workshops die 2,5 dag duren werken we altijd op de zaterdagmiddag tot rond vier uur. Voor lunchtijd staan (bijna) altijd de tassen en de koffers gepakt in de gang. Klaar om te vertrekken.

    Lees meer

  • | | | |

    Ontmoeting met Mandy Gosling

    Komende week ontmoeting met Mandy Gosling

    Komende week, dinsdag 21 januari 2025, ga ik – samen met Simone Gerich – kennismaken met Mandy Gosling. We ontmoeten elkaar in de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Mandy – Engelse, psychotherapeut en Verlaat Verdriet-ervaringsgenoot – en woonachtig in UK. Afgelopen september 2024 is Mandy begonnen met haar PHD aan de Universiteit voor Humanistiek, onder leiding van professor Geert Smid.

    Geert Smid

    Zomer 2024 heb ik kennis gemaakt met Geert Smid, traumatoloog, psychiater en hoogleraar. ‘Wij, wetenschappers, hebben de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn helemaal links laten liggen. Om even helemaal eerlijk te zijn: ik heb eigenlijk nooit bedacht dat daar een probleem zou kunnen zijn. Voor zover ik weet heeft wetenschappelijk onderzoek altijd aangetoond dat dat niet aan de orde is.’ Ik ben verrast. De tweede hoogleraar in korte tijd die hetzelfde, in bijna exact dezelfde bewoordingen, zegt. De eerste, korte tijd daarvoor, Ap Dijksterhuis. Verlaat Verdriet-ervaringsgenoot en spreker bij symposium Vader afgelopen voorjaar. Maar ik ben toch verbaasd over de uitspraak van Geert Smid. Hoe komt het dat hij dat weet? Dat hij dit onderkent? Dat hij dit erkent?

    Mandy Gosling

    Daar is een heel mooi antwoord op. Tijdens een congres over verlies en rouw ontmoette Geert Mandy. En Mandy ontmoette Geert. Sprak hem aan. Overtuigde hem van het bestaan van de levenslange invloed van het vroege verlies van je ouder(s) door de dood. Van het belang dat te onderkennen. Te erkennen. Er wetenschappelijk onderzoek naar te doen. Zodat eindelijk duidelijk wordt dat het vroege verlies van je ouder(s) door de dood wel degelijk levenslange invloed kan hebben. Een op de dertien volwassenen in Nederland alleen al verloor in de jeugd een ouder – of beide ouders – door de dood. In UK levert Mandy haar bijdrage aan hulp voor volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren. Eerst in haar ABC-werk. En nu ook in de vorm van wetenschappelijk onderzoek aan de UvH.

    Mandy Gosling, Geert Smid, Simone Gerich, Titia Liese

    Op dinsdag 21 januari 2025 ontmoeten we elkaar. Eerst Simone en ik in een voorgesprek. Daarna spreken Simone en Titia Geert Smid. Na haar college spreken Simone en Titia Mandy. En daarna gaan Geert, Mandy, Simone en Titia samen eten ergens in Utrecht.

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Mandy spreekt tijdens ons symposium Teruggaan om verder te kunnen. Zij gaat ons vertellen over haar ABC-werk. Over haar ervaringen met ABC’s /Verlaat Verdriet-ers in haar werk als psychotherapeut in UK. Over hoe ze wereldwijd wordt gevonden door ABC’s. En wat er dan gebeurt. Over haar ervaringen in haar wetenschappelijk onderzoek naar de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder.

    ABC-Grief

    Lees meer over ABC-Grief op de site van Mandy Gosling

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Lees meer over Verlaat Verdriet, verlate rouw en symposium Teruggaan om verder te kunnen op Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Boeken van Titia Liese

  • | | | | |

    Her mother’s face, boek van Roddy Doyle

    Her mother’s face

    Ik wil graag iets met je delen in verband met een simpel boek over opgroeien zonder moeder, geschreven door Roddy Doyle en geïllustreerd door Freya Blackwood. Zelf kreeg ik dit bescheiden boek via een Verlaat Verdriet-ster die in Schotland woont.

    In Her mother’s face schrijft Roddy Doyle over het Ierse meisje Siobhan. Shioban verliest haar moeder als ze drie jaar is. Ze is enigst kind en blijft achter met een vader die bezwijkt onder het verdriet om het verlies van zijn vrouw. Hij is een zwijgzaam man. Net als alle ander mensen in de omgeving van Shiobhan is hij niet in staat met haar te delen over haar moeder.

    Spiegel

    Als Shiobhan tien jaar is beseft ze dat ze zich het gezicht van haar moeder niet meer kan herinneren. Shiobhan groeit op. Het gemis van haar moeder groeit met haar mee. Op een dag als ze in een park dicht bij haar huis zit heeft ze een ontmoeting met een vrouw die haar bekend voorkomt. Eindelijk kan Shiobhan haar verdrietige hart uitstorten. De vrouw droogt de tranen van Shiobhan. ‘Kijk in de spiegel’ raadt de vrouw Shiobhan aan. ‘Waarom?’ vraagt Shiobhan. ‘Omdat je dan je moeder zult zien’ zegt de vrouw tegen haar. Je zult zien hoe ze eruit zag toen ze jouw leeftijd had. En, als je ouder wordt, zul je zien hoe je moeder eruit zag toen ze ouder werd.’

    Moeder

    Shiobhan wordt volwassen. Ze wordt zelf moeder van een dochter: Ellen. In de loop van de jaren opent het advies dat Shiobhan kreeg van de vrouw die ze in het park ontmoette, iets in Shiobhan. Vanaf de tijd dat zich iets opent in Shiobhan opent zich ook in haar vader, en in de mensen om haar heen, ruimte om haar moeder weer een plek te geven in hun leven.

    Je opnieuw verbinden

    Hoewel de thematiek van het boek – je opnieuw verbinden met de ouder die heeft geleefd – wat mij betreft nogal ondersneeuwt onder een fondant-laag van empathie en wensdenken, wil ik de thematiek van dit boek graag met je delen. Zoek je overleden ouder op. Wordt weer het kind van de ouder die heeft geleefd!

    Boek bestellen

    In Nederland is dit boek nauwelijks te bestellen. Tenzij tweede hands en tegen (te) hoge kosten.

    Lars Zebregs: je bent een deel van mij

    Ik denk aan het lied dat Lars Zebregs onlangs heeft geschreven, en ten gehore heeft gebracht bij een grote herdenking in het zuiden van ons land.

    Je bent een deel van mij

    Ik voel het, ik hoor het, ik draag het, ik weet het is dichtbij me..
    Waar ik heen ga, een verlangen, een gemis, het is moeilijk te begrijpen.
    Maar als ik in de stilte ben
    Gebeurt er iets in mij
    Diepe wonden in mijn hart de pijn gaat niet voorbij

    Het is alsof de leegte er mag zijn
    Alsof het leed dat schuilt in mij
    Me aankijkt en wanhopig zoekt
    Al landt het, het is nooit genoeg
    Je blijft een deel van mij
    Van mij.

    De dag begint, de nacht valt, elk moment spreekt een andere taal
    Mijn gedachten, mijn gevoelens,
    verlangens vertellen het verhaal
    Maar als ik in de stilte ben dan
    Lijkt het dichterbij
    Een warme gloed, een tinteling,
    Je bent er even bij

    Het is alsof de leegte er mag zijn
    Alsof het leed dat schuilt in mij
    Me aankijkt en wanhopig zoekt
    Al landt het, het is nooit genoeg
    Je blijft een deel van mij
    van mij

    Het is alsof ik even met je ben
    Alsof ik dit gevoel herken
    Het voelt als jouw aanwezigheid
    Nooit verloren in de tijd
    Je bent een deel van mij
    Van mij

    Het is alsof ik even met je bent
    Omdat ik dit gevoel herken

    Je bent een deel van mij