• | |

    Kun je ooit nog geloven…..

    DoorTitia Liese

    In het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk organiseerde ik een paar keer een themadag met de titel: Kun je ooit nog geloven dat de dingen ook goed kunnen gaan? Kun je ooit nog geloven dat de dingen ook goed kunnen gaan als je zo vroeg als wij hebt meegemaakt dat de dingen niet goed gingen? Helemaal niet goed? Als er een innerlijke breuk is ontstaan in je leven, een ruptuur, door het vroege verlies van je ouder die je (bijna) niet meer hebt kunnen overbruggen?
    Mijn moeder werd ziek toen ik een jaar of zes was. Werd opgenomen in het ziekenhuis. Kon niet mee op vakantie. Ik miste haar. Ik miste haar zo verschrikkelijk dat ik besloot haar nooit meer te missen. Paste me aan. Zo goed en zo kwaad als dat ging.
    Mijn moeder overleed. Acht jaar was ik. Ik had al besloten haar niet meer te missen. Paste me aan. Zo goed en zo kwaad als dat ging.
    Er kwamen tantes. Oma’s. Nichten. Mevrouwen. Huishoudsters. Om ons te helpen. Op te passen. Ik paste me aan. Zo goed en zo kwaad als dat ging.
    Mijn vader trouwde met een nieuwe vrouw. Ik kreeg een nieuwe moeder. Maar ik wilde helemaal geen nieuwe moeder. Ik paste me aan. Zo goed en zo kwaad als dat ging.

    Tegenslagen incasseren

    Kortom: vanaf mijn vroege jeugd had ik geleerd tegenslagen te incasseren. Me aan te passen aan situaties die ik niet wilde. Die niet goed waren voor mij. Maar die zich wel aandienden. Overleefkracht heet dat, denk ik. Er het beste maar van zien te maken. Ik moest me zien te redden. Alleen. Altijd hield ik er rekening mee. Natuurlijk komt het niet goed. Je kunt je als Verlaat Verdriet-er hier ongetwijfeld je eigen situaties bij voorstellen.

    Kun je ooit nog geloven dat de dingen ook goed kunnen gaan?

    Kun je ooit nog geloven dat de dingen ook goed kunnen gaan? Op het moment word ik er stevig mee geconfronteerd. Er doet zich een nieuwe situatie voor in ons project in Codiponte. Ik heb er gisteren een blog over geschreven. Ineens, heel onverwacht, gaan de dingen goed. Sinds een paar dagen voel ik wat dat met mij doet. Hoe mijn hele systeem zich roert. JA, ik zie dat de dingen ook goed kunnen gaan. Het geniepige als- het- mis- gaat- moet- ik- dat- kunnen -incasseren-stemmetje snerpt zo nu en dan nog door me heen. Maar tegelijkertijd voel ik de positieve energie van het vertrouwen dat de dingen ook goed kunnen gaan. Een leven lang heb ik geleefd met het diepe gevoel dat de dingen nooit goed kunnen gaan. Heb ik me schrap gezet. Me erop voorbereid de volgende klap te incasseren. Nu voel ik een diepe overtuiging: er zullen nog een heleboel praktische zaken te overwinnen zijn. Maar dat doen we wel samen. Het gaat goedkomen. Het is al goed.

  • | | |

    Meer antwoorden over het symposium

    DoorTitia Liese

    Op 23 januari plaatste ik mijn blog Veel gestelde vragen over symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis. Sommige vragen mogen nog wel wat extra antwoorden krijgen.
    Vandaag over het begrip Symposium. En dus ook over inhoud van ons symposium op 2 maart a.s.

    Symposium nu

    In onze moderne tijd is een symposium meestal een bijeenkomst met wetenschappers. Zij presenteren hun kennis aan aanwezigen. In de middag workshops waarin verworven kennis wordt verwerkt. Voor organisatiebureaus ook een verdienmodel.

    Symposium toen

    Hoe anders ging dat in het oude Griekenland. Toen symposiom een bijeenkomst was voor vrije mannen. Een drinkgelag. Gedeelde gezelligheid. Verbonden aan de goden, met bijbehorende rituelen. Daarnaast was de betekenis van symposiom het gezamenlijk aandacht geven aan een specifiek thema. Verboden voor vrouwen (behalve voor sommige. Dit verdienmodel snap je vast wel).

    Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis

    Je zou kunnen zeggen: ons symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis heeft een beetje van beide niet, en van beide wel. Van symposium NU. En van symposiom TOEN. Ons symposium is geen bijeenkomst waarin geleerden hun publiek toespreken. Is geen bijeenkomst waarin kennis uit wetenschap centraal staat. Ons symposium is ook geen bijeenkomst exclusief voor mannen. Is geen bijeenkomst waarin een drinkgelag centraal staat.

    Ontmoeten

    Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis is wel in de eerste plaats bedoeld om Verlaat Verdriet-ers de gelegenheid te geven elkaar te ontmoeten. ‘Onder elkaar te zijn.’ Samen aandacht te geven aan het onderwerp dat ons verbindt: Verlaat Verdriet. Ook Ap Dijksterhuis is een Verlaat Verdriet-er. Hij verloor zijn vader in zijn vroege jeugd. Ook al is Dijksterhuis wetenschapper, op onze dag deelt hij zijn kennis uit ervaring met ons. Gelijkwaardig. Zoals we op deze dag allemaal gelijkwaardig zijn.

    Schrijfworkshops

    Over de schrijfworkshops in de middag lees je een dezer dagen een extra bericht. De schrijfworkshops zijn namelijk niet bedoeld om te leren schrijven. De schrijfworkshops zijn er om ervoor te zorgen dat je weer goed – en geïnspireerd – naar huis kunt gaan.

    Meer lezen

    Elfje

    Verlies
    Verlate rouw
    Ontmoeten en (bij)praten
    Samen delen, samen helen
    Symposium 

  • | | |

    Bericht aan mijn lieve pap

    DoorTitia Liese

    Bericht aan mijn lieve pap

    Afgelopen herfst deed Corine mee aan de workshop Verlaat Verdriet. Al voor de workshop was ze begonnen aan een bericht aan haar vader. Haar deelname aan de workshop inspireerde Corine om het bericht nog eens te bekijken. Er aan te schaven. Nog wat puntjes op de i te zetten. Bij de Terugkomdag las Corine haar Bericht aan mijn lieve pap voor. Het kwam bij ons allemaal binnen.

    ‘Je mag het bericht delen met andere Verlaat Verdriet-ers. Ik hoop dat mijn brief anderen mag helpen.’ mailde Corine me. Ik deel het bericht van Corine aan haar vader op deze plek graag met jullie. Corine: dank je wel!

    Lieve pap,

    Toen ik jou op 7-jarige leeftijd verloor, had ik geen besef van de omvang daarvan. Ik kon nog lang niet overzien wat voor een grote rol jouw vroege dood in mijn verdere leven zou gaan spelen.

    Na jouw overlijden, in maart 1973, nam het leven zijn aanvang weer en gingen we door met opstaan, slapen, eten, naar school gaan en spelen, alsof er niks gebeurd was. Althans, zo leek het…

    Anders

    Pas veel later snapte ik waarom ik in die tijd slecht kon slapen, enge dromen had, in mijn bed plaste. Waarom ik diep verdrietig bij een vriendinnetje wegging toen zij met haar vader knuffelde. Waarom ik soms een beetje dwars was op school. Mijn prestaties kelderden. En waarom ik mij anders voelde dan mijn leeftijdsgenootjes.

    Pas veel later begreep ik ook dat er voor ons als kinderen iets was weggevallen. De veilige basis van een vader en moeder die er voor ons en voor elkaar waren. Van ons en van elkaar hielden. Voor ons zorgden. En ons aan de hand mee de wereld in namen.

    Veilige thuishaven

    Hoe kon ik toen beseffen dat onze veilige thuishaven was gehavend en dat de dingen niet meer vanzelfsprekend zouden zijn. En dat mijn lieve moeder met al haar verdriet alleen de kapitein op ons schip was geworden. En voor de bijna onmogelijke taak stond haar zes kinderen alleen op te voeden en aan te sturen op de toen zo woeste golven van het leven.

    Want dat leven ging door maar het was anders dan daarvoor pap. Er werd niet veel over je gepraat, wat blijkbaar langzaam went als kind. Ik paste me daaraan aan. Toen ik ouder werd vond ik het moeilijk om over je te beginnen. Naar je te vragen of überhaupt over jouw dood te praten. Alhoewel ik dat wel wilde.

    Gemis

    Het gemis sloeg voor de rest van mijn leven een gat in mijn hart. Als jong kind. Maar ook als puber, jonge vrouw én bij het bereiken van de magische leeftijd van 33. De schamele leeftijd die jij maar mocht behalen pap.

    Vaak heb ik me afgevraagd: hoe had hij? Hoe vond hij? Bij het behalen van mijn diploma’s. Mijn relatie met Ton – hadden jullie het met elkaar kunnen vinden? Uit huis gaan. Het kopen van ons huis. Het klussen. De geboorte van onze dochters, jouw kleindochters. Het verdrietige besef dat jullie elkaar nooit zouden leren kennen. En bij tal van andere ogenschijnlijk kleine momenten in mijn leven heb ik me vaak afgevraagd: hoe had hij? Hoe vond hij?

    Lijk ik op je?

    Daarnaast: hoe had je er uitgezien toen je ouder werd? Lijk ik op je in karakter of uiterlijk? Hoe was onze relatie geweest? Wat had je voor werk gedaan? Hoe stond je in het leven? Wat had je ons nog kunnen leren? Zoveel vragen en verlangens. Maar geen antwoorden en vervulling.

    Ik heb ook heel lang een soort van fascinatie gehad in mijn denken van vóór 1973 en ná 1973. Over wat jij wel, en niet meer hebt meegekregen in je leven. En met muziek ontdekte ik dat ik melancholisch werd bij sommige nummers. En pas later inzag dat deze uit begin jaren zeventig kwamen. Zoals ‘Ben’ van Michael Jackson. ‘Eres tu’ van Mocedades. En ‘Un canto a Galicia’ van Julio Iglesias. En begreep dat dat te maken moest hebben met mijn verdriet van toen.

    Tranen

    Inmiddels heb ik leren begrijpen en benoemen wat jouw vroege dood voor mij heeft betekend pap. Ik heb het verlaat verdriet stapje voor stapje toegelaten en de verlate tranen gehuild. Hoe lastig en pijnlijk soms ook. Ik heb stapje voor stapje geleerd dat dat goed is. Dat het opruimt en helderheid geeft in mijn leven van nu.

    Inmiddels ben ik 58 en beginnen de dingen steeds meer op zijn plek te vallen. Het heeft het me ergens ook sterker gemaakt. Al had ik natuurlijk liever gehad dat we samen op hadden kunnen lopen al die jaren. Maar dat is helaas niet hoe het is gegaan.

    Jouw dochter

    Het gaat me goed pap. Ik neem je mee in mijn hart. Jij zal altijd een stukje van mij zijn, en ik van jou. En met ons eerste kleinkind op komst, jullie vijfde achterkleinkind, geven we ook jouw leven weer een stukje door. Hierdoor blijf je, ook al ben je niet echt hier, toch een beetje bij ons.

    Ik hou van jou pap, en ik ben blij dat jij mijn vader bent!
    Liefs, je dochter Corine

    Doen

    Workshop Verlaat Verdriet

    Lezen

  • | | |

    Gestolen herinneringen: Volkskrant 27 januari 2014

    DoorTitia Liese

    Gestolen herinneringen

    Ik gun dit alle nabestaanden’ zegt de 82-jarige Edouard de Jongh, als hij thuis in Brussel de vulpen in ontvangst neemt van de vader die hij nooit heeft gekend. Verzetsman Alphonse de Jongh werd opgepakt in 1941. Na zijn deportatie ontbrak van hem ieder spoor. Edouard zocht zijn leven lang naar informatie. Hij haalt de vulpen uit het envelopje, kijkt er lang naar. En zegt dan: ‘Dit beschouw ik na tachtig jaar als een cadeautje van mijn vader.’

    In de Volkskrant van dit weekend, 27 januari 2024, lees ik een groot artikel over herinneringen van mannen en vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen in Neuengamme. Neuengamme was een groot concentratiekamp, gelegen in de buurt van Hamburg. Verzetsmensen werden gedeporteerd naar dit kamp. Maar ook bijvoorbeeld de mannen die willekeurig werden opgepakt bij de razzia in Putten op 1 oktober 1944, als vergelding voor een omgebrachte hoge Duitse officier.

    Afgelopen herfst deed een Verlaat Verdriet-ster mee aan de Verlaat Verdriet-workshop. Nu 80 jaar, 16 maanden toen haar vader werd opgepakt na verraden te zijn door een collega. Gedeporteerd naar Neuengamme, en daar gestorven door mishandeling, ondervoeding en uitputting. Ik ben getuige van haar grote verlangen om meer te weten te komen van haar vader. Over haar vader. Haar toewijding gedurende de workshop. Haar inspanningen na de workshop om in brieven aan haar vader haar vader dichterbij te brengen. Zich weer verbonden te kunnen voelen met de vader die ze nauwelijks heeft gekend.

    Nabestaanden

    Het artikel in de Volkskrant is een groot artikel. Een beschrijving van de inspanningen die zijn geleverd om bezittingen die gevangenen in moesten leveren, maar die daar indertijd nauwkeurig zijn geadministreerd, te bezorgen aan nabestaanden voor zover nog te vinden. Een ring. Een foto. Of een portemonnee.
    Ik lees wat het met nabestaanden doet om 80 jaar na dato een teken te krijgen van het bestaan van iemand die heeft geleefd. Die betekenis heeft gehad. Van wie de vroege dood levenslang invloed heeft gehad op de levens van de mensen die na hun zijn gekomen.

    Delen

    Als gewoonlijk kan ik niet de link naar dit artikel met je delen. Maar als het je interesseert, probeer dan het artikel te pakken te krijgen.
    Wat ik hier wel met je kan delen is het bewijs van de hardnekkige misvatting dat je een ingrijpend verlies moet verwerken, achter je moet laten en door moet gaan met je leven. Een zo ingrijpend verlies is een verlies voor altijd. Een verlies dat levenslang invloed heeft.

    ‘Gisteren is de portemonnee van mij grootvader aangekomen. Het is een onooglijk en lelijk ding, maar wel een van de laatste dingen die hij in handen heeft gehad. Het krijgt een ereplaats in mijn huiskamer.’

    Ontmoeting

    Wat ik ook voor jou, als Verlaat Verdriet-er, kan doen is je uitnodigen voor ons symposium voor Verlaat Verdriet-ers waar je kunt delen met ervaringsgenoten: Ontmoeting met Ap Dijksterhuis , op zaterdag 2 maart 2024.

    Lees meer