• | | | |

    Over stiefloeders en stiefmoeders: tips voor hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Over stiefloeders en stiefmoeders

    Ga er maar aan staan! Je bent jong – of misschien niet meer piepjong – en je trouwt met een weduwnaar met kinderen. Enig idee waar je aan begint? Het is je bedoeling deel uit te gaan maken van een gezin dat al gevormd is. Dat al een eigen gezinscultuur heeft. Met normen en waarden die bij het gezin horen. Een eigen stijl van opvoeden. Kun je het ooit goed doen als nieuwe partner? Als stiefmoeder? Als moeder? Word je geaccepteerd door de kinderen die er al zijn? Word je afgewezen? Houdt de moeder die is overleden nog een eigen plaats in het gezin? Verdwijnt de overleden moeder uit het gezin?

    Tips voor hulpverleners

    • Wie heeft voor jou gezorgd na het overlijden van je moeder?
    • Hoe noemde je de tweede vrouw van je vader?
      • Wat betekende dat voor jou?
      • Wat gebeurde er met jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Behield je overleden moeder een plaats in het nieuwe gezin?
      • Op welke manier gebeurde dat?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Had de tweede vrouw van je vader kinderen toen ze in jullie gezin kwam?
      • Wat betekende dat voor de samenstelling van jullie gezin?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Wat betekende het voor jou als er zichtbare intimiteiten waren tussen je vader en zijn nieuwe vrouw?
    • Kreeg je vader nieuwe kinderen met zijn tweede vrouw?
      • Wat betekende dat voor de samenstelling van het gezin?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Hoe heeft de relatie met je vader zich ontwikkeld?
      • Wat betekende dat in je jeugd voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Hoe heeft je relatie met de tweede vrouw van je vader zich ontwikkeld?
      • Wat betekende dat in je jeugd voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?
    • Als je vader geen relatie is aangegaan met een nieuwe vrouw: wat betekende dat voor jullie gezin?
      • Wat betekende dat toen voor jou?
      • Wat betekent dat nu voor jou?

    Over stiefloeders en stiefmoeders

    In de loop van de jaren heb ik heel wat benamingen gehoord. Stiefmoeder. Stiefloeder. Stiefmonster. Stiefheks. Maar ook Verlaat Verdriet-ers die liefdevol spreken over ‘moeder’ of over ‘stiefmoeder’. Of in sommige gevallen over ‘stiefje’.

    Tips voor hulpverleners

    Vragen om aan Verlaat Verdriet-ers te stellen

    • Welke van de benamingen past bij jouw situatie?
    • Wat betekende dat in je jeugd voor jou?
    • Wat betekent dat nu voor jou?

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. Zaterdag 5 april 2025. Lees meer en aanmelden: Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Boeken van Titia Liese

    #stiefmoeder #verlaatverdriet #verlaterouw #zonder moeder #kenniscentrumverlaatverdriet #teruggaanomverdertekunnen #verlaatverdrietsymposium #hulpverleners

  • | | | |

    Wat is er toch zo speciaal aan Verlaat Verdriet?

    DoorTitia Liese

    ‘Wat is er toch zo speciaal aan Verlaat Verdriet? werd me lang geleden tijdens een radio-interview gevraagd. Ik raakte een beetje in paniek. Zo heel lang werkte ik nog niet met Verlaat Verdriet-ers in de workshops. Zo’n rechtstreekse vraag: daar kreeg ik het toch wel een beetje benauwd van. Gelukkig viel me bijtijds een adequaat antwoord in. Een antwoord dat wel twee heel bijzondere reacties teweeg bracht. Welke reacties? Dat vertel ik nog wel een keer. Misschien wel bij symposium Teruggaan om verder te kunnen.

    Inmiddels weet ik beter. Weet ik meer. Veel meer. Ik weet bijvoorbeeld dat er geen eenduidig antwoord is op de vraag: Wat maakt Verlaat Verdriet toch zo speciaal? Daarvoor zijn Verlaat Verdriet en verlate rouw te complex, te gelaagd en te zeer gebonden aan personen.

    Een paar antwoorden

    Om je een paar antwoorden te geven waarom Verlaat Verdriet en verlate rouw zo speciaal zijn

    • Verlaat Verdriet – de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn – is een blinde vlek. Een blinde vlek in de wetenschap. Een blinde vlek in de hulpverlening. En tot overmaat van ramp een blinde vlek bij veel Verlaat Verdriet-ers zelf. Zo ongeveer alle gebieden van verlies en rouw zijn onderzocht en in kaart gebracht. Behalve de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Een beetje jammer. Vind je ook niet?
    • Een verlaat rouwproces heeft een totaal andere dynamiek dan een rouwproces na een recent verlies. Toch wordt verlate rouw vaak behandeld als rouw na een recent verlies. Een beetje jammer. Vind je ook niet?
    • Verlaat Verdriet en verlate rouw maken deel uit van het levensverhaal. Het gaat dus niet alleen om de vroege dood van de ouder(s), Verlaat Verdriet gaat ook over wat er na de dood van de ouder(s) is gebeurd. Om de context. Terwijl er vaak uitsluitend wordt gekeken naar de dood van de ouder(s). Een beetje jammer. Vind je ook niet?

    In de loop van de vele jaren van haar Verlaat Verdriet-werk heeft Titia Liese Verlaat Verdriet en verlate rouw nauwkeurig onderzocht, en in kaart gebracht. Titia laat dit onder meer zien in haar video’s op YouTube: Rouw kent geen tijd.
    Ruim vijfentwintig jaar kennis uit ervaring. Kennis uit primaire bronnen. Dat werkt!

    Onze primary

    Onze primary voor symposium Teruggaan om verder te kunnen:
    Hulpverlener kom, vraag, leer! Meld je aan

    Wij ontmoeten  je graag!

  • | | | |

    MANIFEST Van verlaat verdriet naar verdriet verlaten

    DoorTitia Liese

    Van verlaat verdriet naar verdriet verlaten

    Het kan overal gebeuren, en altijd. En het gebeurt overal, en altijd. Al sinds het bestaan van de mensheid zijn er kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen door de dood. Mogelijk ben je zelf je ouder(s) verloren in de tijd dat je opgroeide. Of is je partner een ouder verloren. Kijk eens rond in je eigen familie. Is het een van je ouders overkomen? Je beide ouders? Kijk nog wat verder rond in je familie. Je oma? Je opa? Ooms? Tantes? Neven? Nichten? Ken je in je vriendenkring vrienden of vriendinnen die jong hun ouder(s) zijn verloren? Collega’s op je werk?

    Meer dan een miljoen

    Ongeveer 13% van de volwassenen in Nederland is in de kindertijd, voor de leeftijd van 20 jaar, een ouder of beide ouders verloren door overlijden. Dat betekent dat in Nederland ruimschoots meer dan een miljoen volwassenen een ouder is verloren door de dood. Waarschijnlijk weet je dat niet. Voor verreweg de meeste volwassenen die in hun jeugd een ouder zijn verloren is het verlies dat hun is overkomen een verlies dat nog altijd wordt doodgezwegen. Ze hebben geleerd er niet over te praten. Of ze relateren moeilijkheden waarmee ze worstelen niet aan de vroege dood van hun ouder(s). Over verlaat verdriet praten ze liever niet.

    Geestelijk en lichamelijk welzijn

    Dat moet anders. Dat kan anders. Eigenlijk weet elke weldenkende volwassene dat zwijgen over ingrijpende levens-veranderende jeugdervaringen, en daartoe hoort zeker ook het onomkeerbare verlies van ouder(s), ongezond is voor je geestelijke en je lichamelijke welzijn.

    Verlaat Verdriet

    Wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, richten ons op Verlaat Verdriet. We doen dat in de eerste plaats als ervaringsgenoten op volwassenen die in hun jeugd een ouder zijn verloren door de dood. Daarnaast richten we ons op hulpverleners, op wetenschappelijk onderzoekers en op ieder die is geïnteresseerd in de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Aandacht in het nu voor de complexiteit van Verlaat Verdriet-thema’s, en voor de specifieke dynamiek van verlate rouw. Aandacht voor Verlaat Verdriet-ers, en hun levensverhalen.

    Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen

    Daarom delen wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, met liefde en inzet onze kennis en kunde. Stellen we ons kwetsbaar op. Praten we over onze ervaringen. Delen we wat het vroege verlies van onze ouder(s) met ons heeft gedaan. Welke invloed het vroege verlies van onze ouder(s) nu nog heeft op ons leven als volwassene. Wat het met ons doet als we in de hulpverlening geen gehoor vinden voor onze klachten, omdat daar nog onvoldoende kennis voorhanden is van de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder. Wat ons heeft geholpen. En wat ons juist niet heeft geholpen. Wat het je brengt als je ontdekt dat Verlaat Verdriet bestaat. Herkenning. Erkenning. Kennis die je helpt terug te gaan, om verder te kunnen. Veranderingen die je in gang zet. Opluchting.

    Van verlaat verdriet naar verdriet verlaten

    De weg naar heling die wij hebben geopend. Die we onze mede-Verlaat Verdriet-ers van harte gunnen. Waar we ons voor inzetten, omdat we weten wat het je brengt als je ervoor kiest een nieuwe weg in te slaan. De weg van verlaat verdriet naar verdriet verlaten.

    #symposiumvoorhulpverleners #symposiumteruggaanomverdertekunnen #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet

  • | | |

    Extra kwetsbare leeftijden bij jong ouderverlies

    DoorTitia Liese

    Extra kwetsbare leeftijden bij jong ouderverlies

    Kinderen horen hun ouder(s) niet te verliezen tijdens hun jeugd. Ze hebben hun ouder(s) nodig om zich te ontwikkelen tot volwassenen die met (zelf)vertrouwen in het leven staan. Zo lang kinderen zich ontwikkelen is elke leeftijd waarop ze hun ouder(s) verliezen kwetsbaar. Toch zijn er leeftijden die extra kwetsbaar zijn voor levenslange gevolgen. Als hulpverlener/therapeut doe je er goed aan deze extra kwetsbare leeftijden mee te nemen in het proces dat je aangaat met Verlaat Verdriet-ers.

    Rondom de geboorte

    Voor de geboorte

    Besef wat er gebeurt met een moeder die haar man, de vader van het kind in haar buik, verliest door de dood. Wat gebeurt er in de moederbuik. Wat voor invloed heeft dat op het ongeboren kind. En wat betekent het geboren te worden in een incompleet gezin dat compleet zou zijn geweest als de dood niet tussenbeide was gekomen. Hoe voelt het om altijd weer te horen te krijgen: ‘Gelukkig heb je geen herinneringen aan je vader. Dan kun je hem ook niet missen.’

    Tijdens de geboorte

    Wat betekent het voor een kind als je moeder overlijdt tijdens, of direct na, jouw geboorte. Wat betekent dat voor een kind voor haar/zijn aanwezigheid in het gezin. En wat betekent het als je altijd weer te horen krijgt: ‘Gelukkig heb je geen herinneringen aan je moeder. Dan kun je haar ook niet missen.’

    In de eerste jaren na de geboorte

    Wat betekent het voor een kind je moeder/je vader te verliezen in de tijd dat je nog niet talig bent. Wat kun je als volwassene vertellen over wat er toen met je gebeurde. En wat betekent het als je altijd te horen krijgt: ‘Je hebt geen herinneringen, dus je kunt haar/hem niet missen’.

    Verlies rond de vier jaar

    Wat betekent het voor de ontwikkeling van de loyaliteit naar de ouder(s) als je als kind van rond de vier jaar je ouder(s) verliest. Aan wie pas je je aan? Aan wie ben je loyaal?

    Verlies rond de acht jaar

    Kinderen van rond de acht jaar gaan de wereld verkennen. Dat doen ze met de kennis die ze tot dan van hun ouders hebben meegekregen. Diezelfde ouder(s) hebben ze nodig om op eigen benen te leren staan. Kinderen van rond de acht gooien de deur in hun ziel dicht. ‘Ik zoek het zelf wel uit.’ Kenmerk bij veel van deze volwassen geworden kinderen is dat ze geen herinneringen hebben aan hun overleden ouder(s) en/of aan hun leven voor het verlies van hun ouder(s).

    Verlies rond de twaalf jaar

    De meeste kinderen van rond de twaalf jaar verlaten de basisschool om naar het middelbaar onderwijs te gaan. Waren er op de oude, vertrouwde school leerkrachten en klasgenootjes die wisten van het verlies, op de nieuwe school is de kans groot dat niemand weet van het verlies van toen. De afstand tot de overleden ouder groeit.

    Verlies tussen de dertien en de achttien jaar

    De puberteit is het ultieme losmaakproces in je jeugd. De ontdekkingstocht die je gaat als puber, waarin je onderzoekt wie je bent en wat je wilt met jouw leven. Een cruciale tijd voor de ontwikkeling van je zelfvertrouwen, je zelfrespect en je gevoel van bestaansrecht. Je lijkt soms al volwassen te zijn, maar je bent het niet. Het losmaakproces dat zich langs natuurlijke weg had moeten voltrekken is abrupt een voldongen feit. Je staat er alleen voor. Hoe moet je nu verder?

    Verlies tussen de achttien en de twintig jaar

    Hoe moet je verder met je studie en je werk als de basis waarop je hebt kunnen vertrouwen, waar je altijd naar terug hebt kunnen gaan, is weggevallen? Je kunt het zelf. Maar alleen? Wie vangt jou als je valt?

    Tips voor hulpverleners, therapeuten, cliënten en patiënten

    Lezen

    Zien

    Boeken van Titia Liese

    #verlaatverdriet #verlaterouw #teruggaanomverdertekunnen #verlaatverdrietsymposium #symposium voor hulpverleners