• | | | | |

    Verlate rouw, oorlog en vrede

    DoorTitia Liese

    Kamparts en zijn kleinzoon

    In de Volkrant van dit weekend (zaterdag 28 januari 2023) lees ik in het katern Boeken&Wetenschap een groot vraaggesprek met een kleinzoon: Kamparts en zijn kleinzoon. Kleinzoon van een medisch specialist die zich in de tweede wereldoorlog als arts in kamp Amersfoort ernstig heeft misdragen. De kleinzoon – psychiater in Amerika – heeft zijn medewerking verleend aan het tot stand komen van een biografie over zijn grootvader. Is naar Nederland gekomen voor de boekpresentatie en vertelt zijn verhaal in het vraaggesprek in de Volkskrant. Ik lees het artikel en denk aan de Verlaat Verdriet-ers met wie ik in de loop van de jaren hebt gewerkt.

    Foute (groot)ouders

    Verlaat Verdriet-ers – kind of kleinkind – van foute (groot)ouders. (Groot)ouders die NSB-er waren. Als SS-er naar het Oost-front zijn gegaan. Zich misdragen hebben als kampbeul. (Groot)ouders die als kind werden bespot, vernederd, beschimpt, buitengesloten om de wandaden van hun ouder(s). Voor wie vrede nog altijd een relatief begrip is. Die moesten besluiten voor zichzelf te zorgen. Zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Of zich juist nadrukkelijk te manifesteren. Die als kind besloten nooit over hun ervaringen te spreken. Met niemand, en al helemaal niet met hun eigen latere kinderen. Nooit meer hun gevoelens te laten zien. Pijn, verdriet, wanhoop, ontreddering, eenzaamheid opgesloten in geheimen. Verpakt. Op slot en verzegeld doorgegeven aan de volgende generatie.

    (Klein)kinderen die nooit, of hoogstens verdekt, met hun ouders hun eigen ervaringen hebben kunnen delen. Nooit geleerd hebben om ervaringen te delen. Laat staan woorden te geven aan hun gevoelens.

    Joodse (groot)ouders

    Verlaat Verdriet-ers – kind of kleinkind – van Joodse (groot)ouders. Voor wie de oorlog nooit is geëindigd. Voor wie vrede een relatief begrip is. (Groot)ouders die als kind onder moesten duiken, bij totaal vreemde mensen. (Groot)ouders met kampervaringen. Die hun hele familie kwijt zijn geraakt. (Groot)ouders die terugkwamen van de ontberingen in de concentratiekampen, om terug te keren in een Nederland dat hen ijskoud ontving. Die besloten verder zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Of zich juist nadrukkelijk te manifesteren. Nooit over hun ervaringen te spreken. Met niemand, ook niet met hun eigen latere kinderen. Nooit meer hun gevoelens te laten zien. Pijn, verdriet, wanhoop, ontreddering, eenzaamheid opgesloten in geheimen. Verpakt. Op slot en verzegeld doorgegeven aan de volgende generatie.

    (Klein)kinderen die nooit, of hoogstens verdekt, met hun ouders hun eigen ervaringen hebben kunnen delen. Nooit geleerd hebben om ervaringen te delen. Laat staan woorden te geven aan hun gevoelens.

    Indische roots

    Verlaat Verdriet-ers – kind en of kleinkind – met Indische roots. Voor wie de oorlog nooit is geëindigd. Voor wie vrede een relatief begrip is. (Groot)ouders met ervaringen in de Jappenkampen. Die te werk werden gesteld aan de Birma-spoorweg. Of die in latere jaren gedwongen werden ingezet bij de politionele acties. (Groot)ouders van wie de ouders stierven door ontberingen, die alleen op de kinderboot naar Nederland werden gezet. (Groot)ouders die gevlucht zijn naar Nederland, waar ze ijskoud werden ontvangen. Die besloten verder zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. Of zich juist nadrukkelijk te manifesteren. Nooit over hun ervaringen te spreken. Met niemand, ook niet met hun eigen latere kinderen. Nooit meer hun gevoelens te laten zien. Pijn,  verdriet, wanhoop, ontreddering, eenzaamheid opgesloten in geheimen. Verpakt. Op slot en verzegeld doorgegeven aan de volgende generatie.

    (Klein)kinderen die nooit, of hoogstens verdekt, met hun ouders hun eigen ervaringen hebben kunnen delen. Nooit geleerd hebben om ervaringen te delen. Laat staan woorden te geven aan hun gevoelens.

    Verlate rouw

    Ik denk aan deze Verlaat Verdriet-ers – de (klein)kinderen – terwijl ik het artikel lees. Een verlaat rouwproces is een proces met tal van complicaties (mijnen). Een proces met vele lagen. Lagen die zich ook uit kunnen strekken over opeenvolgende generaties in een familie.

    Ik denk aan het belang de geheimen in jouw familiegeschiedenis uit de duisternis tevoorschijn te halen. Ze te zien. Ze onder ogen te zien. Vrede te sluiten met de gevolgen die de ervaringen van je (groot)ouders voor jou hebben gehad. En nu nog hebben. De vicieuze cirkel van verzwijgen, ontkennen en ontwijken te doorbreken. Wegen te openen voor jouzelf. Door er vrede mee te sluiten.

    Open

    ‘Waarom besloot u om mee te werken aan de biografie? Dat moet heel pijnlijk voor u zijn geweest.’ vraagt de journalist aan de kleinzoon. ‘De geschiedenis is in mijn familie grotendeels verzwegen, mijn vader kon er niet over praten. Ik beschouw het als mijn taak, als de taak van mijn generatie, om er wel open over te zijn…….’

    Boeken

    Adriaan van Es en Arjeh Kalmann
    Maar ik ben geen schooier

    Titia Liese
    Teruggaan om verder te kunnen

    Delen met ervaringsgenoten

    Workshop Verlaat Verdriet

    Rouw kent geen tijd

    Het mijnenveld

  • | |

    Niemands Nummer 1

    DoorTitia Liese

    Een Verlaat Verdriet-er stuurde me informatie over een expositie, een documentaire en een website over het verlies van beide ouders door de dood in je jeugd: Niemands Nummer 1.

    Citaat van de website Niemands Nummer 1

    Opgroeien zonder ouder(s), kun je je dat voorstellen? Er zijn veel jonge nabestaanden die tussen wal en schip vallen omdat zij volgens de wet als volwassene worden gezien wanneer zij 18 jaar zijn. Zo kun je zonder pardon je huis worden uitgezet, moet je niet alleen je eigen maar ook de financiële zaken van je ouders regelen, je studie zien te halen en dat terwijl je midden in een rouwproces zit. Dat niet alleen, ook relaties met school, vrienden en familie veranderen. Want wie gaat je nu de weg wijzen, wie vraag je om hulp? Hoe vind je dan een weg in het leven zonder ouders, wanneer je niemands onvoorwaardelijke nummer 1 meer bent?

    Expositie Niemands Nummer 1

    In de expositie ‘Niemands Nummer 1’ nemen we je mee in de realiteit van weeskinderen in Nederland. Onderdeel van de expositie is de fragmentarische documentaire van +/- 30 minuten.
    Middels 3 persoonlijke verhalen kun je zien hoe jonge wezen in Nederland een weg zoeken in het leven terwijl ze opgroeien zonder hun onvoorwaardelijke thuis: ouders. Hoe ziet hun leven eruit?
    Waar lopen ze tegenaan?
    En hoe zorgen zij er voor dat de wereld weer aan hun voeten ligt?

    Website Niemands Nummer 1

    Meer lezen over jong ouderverlies

    Titia Liese
    Teruggaan om verder te kunnen 

    Zien

    Titia Liese
    Rouw kent geen tijd – gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn

    Doen

    Workshop Dubbel Ouderverlies

  • | | | |

    Nieuw trauma op oud trauma

    DoorTitia Liese

    Nieuw trauma op oud trauma

    Nog een thema uit het Mijnenveld dat sterk onderbelicht is: nieuw trauma op oud trauma. Terwijl ik weet: het gebeurt. En het gebeurt vaker dan je denkt. Er is al zo weinig substantiële kennis in de professionele wereld over de gevolgen van jong ouderverlies zonder nieuw trauma op oud trauma. Laat staan dat daar sprake is van kennis van nieuw trauma op oud trauma bij Verlaat Verdriet-ers.

    Overlevingspatronen

    Afgelopen week sprak ik aan de telefoon een Verlaat Verdriet-ster. Lang geleden deed ze bij mij de basisworkshop verlaat Verdriet, later gevolgd door de individuele meerdaagse workshop Heel je leven. We hebben altijd contact gehouden. Deze Verlaat Verdriet-ster – nu 60 jaar – verloor als heel jong kind haar moeder. Bleef alleen achter met haar vader, met wie ze overigens een liefdevolle, warme en respectvolle band had.

    Haar meest ontwikkelde overlevingspatronen zette ze haar leven lang in. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Zo bouwde ze een indrukwekkende carrière op. En bleef in haar bekende patronen. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Presteren. Hard werken. Hard werken. Presteren. Tot haar lijf haar vorig jaar abrupt dwong tot stilstand. Ze werd geveld door een massieve hersenbloeding. Overleefde dat ternauwernood. Moest zich een weg terugvechten naar leven.

    Gevoelens en emoties

    Diep ging ze. Verschrikkelijk diep. Al haar weggestopte angst, pijn, verdriet, boosheid overspoelde haar. Afhankelijk geworden van andere mensen. Precies dat, wat ze altijd had proberen te voorkomen. Kwetsbaar geworden. Haar overlevingsstrategieën uitgeschakeld. Overgeleverd aan een cascade van gevoelens en emoties. Aan oude patronen. Wegduwen. Verstoppen. Kwetsen. Onverschilligheid.

    Een wereld te winnen

    Aan de telefoon vertelt ze over therapeuten die hun best doen haar te helpen. Die haar steeds weer vertellen dat ze het zo goed doet. Zo flink is. Zo sterk. Precies dat wat ze nu niet kan horen. Ze voelde zich vroeger onbegrepen. Nu voelt ze zich weer onbegrepen. ‘Wat ben ik blij jou te spreken’ zegt ze een paar keer. ‘Jij begrijpt me. Jij begrijpt wat ik zeg. Dat doet meer met me dan al die therapeuten tezamen. Hoe lief ze ook zijn. En hoe zeer ze ook hun best doen.’

    Ja.
    Ook op het gebied van nieuw trauma op oud trauma hebben we nog een wereld te winnen.

    Zien

    Het Mijnenveld 

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen

  • | | | |

    Herinneringen: fictie en werkelijkheid

    DoorTitia Liese

    Op 19 december j.l. scheef ik de blog In je hele lijf ervaren over een hele sterke herinnering aan de kerstavond voorafgaand aan het overlijden van mijn moeder. Tientallen jaren heeft die herinnering – een van de weinige herinneringen die ik had (dacht te hebben) aan de tijd rond het overlijden van mijn moeder – deel uitgemaakt van mij.

    Het Mijnenveld

    Vandaag is het 17 januari 2023. Ik ben bezig mijn Verlaat Verdriet-werk te onderzoeken in verband met het verduurzamen van mijn werk. Het overdragen van mijn Verlaat Verdriet-werk. Het Mijnenveld – de invloed van ervaringen voor, tijdens en na het overlijden van de ouder(s) – speelt daarin een grote rol. Als ergens mijn kennis en kunde zichtbaar en overdraagbaar is, dan is dat in Het Mijnenveld.

    Verhuizing

    Vandaag maak ik mij gedachten over de invloed van ‘verhuizing’ na het overlijden van de ouder(s). Even kan ik niet verder met denken en schrijven. Neem een korte time-out. Zoek even de stilte en de donkerte op van mijn slaapkamer. Van m’n bed. Pak een boek. Nog voor ik het boek open heb geslagen dringt het op volle kracht tot mij door. Dat wat ik op 19 december 2022 heb geschreven over de kerstnacht kan niet waar zijn.

    Dat wat ik tientallen jaren heb gehouden voor een herinnering aan de nacht voor mijn moeder overleed. Waar ik nooit een seconde aan heb getwijfeld IS NIET WAAR. KAN NIET WAAR ZIJN. Kan zelfs helemaal niet waar zijn. De situatie die ik in deze blog beschrijf – het huis, mijn kamer, mijn bed, de plek. Dat is het huis en de plek waar we vijf jaar na het overlijden van mijn moeder naartoe zijn verhuisd. Even voel ik een enorme kortsluiting in me. Even wordt het helemaal donker. Wat ik schreef kan dus niet waar zijn. Althans: niet waar het de avond voor de dood van mijn moeder betrof.

    Waarschijnlijk is het waar dat er blazers Stille nacht bliezen in de nabije buurt van ons huis. Dat is heel goed mogelijk. Mogelijk heb ik me op die avond ergens ongemakkelijk over gevoeld. Of ongelukkig. Maar het is niet zo dat dit verbonden was aan het ziekbed van mijn moeder. Althans niet op de manier zoals ik in mijn blog beschrijf.

    Lees meer

    Blog In je hele lijf ervaren 

    Kijk

    Het Mijnenveld , module 5 uit de serie video’s Rouw kent een tijd.