• |

    Samen werken aan het mijnenveld bij Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    ‘Ik ben een groot fan van jouw werk.’ Twee jaar geleden volgde Hanneke een Verlaat Verdriet-workshop bij mij. ‘Ik wil iets met Verlaat Verdriet’ vult Hanneke – orthopedagoog van beroep – aan. Het is duidelijk voor ons beiden: er gaat iets gebeuren. Maar wat? In welke vorm?

    Een paar weken geleden plaatste ik de blog Hulpverleners, hoe kan ik jullie helpen? Mooie reacties kwamen er op deze blog. Waaronder van Hanneke, die onmiddellijk reageerde. ‘Ik wil jou hiermee helpen.’
    Gisteren sprak ik Hanneke aan de telefoon. Inmiddels is ze van werk veranderd. Traint nu hulpverleners. Volgt een opleiding om trainingen te ontwikkelen. Ze van vorm en inhoud te voorzien. Ze te geven.
    Als dat niet bijzonder is!

    Verlaat Verdriet verduurzamen

    ‘Weet je Hanneke, er is veel werk aan de winkel om mijn Verlaat Verdriet-werk te verduurzamen. Ik zou bijvoorbeeld zo graag het mijnenveld bij Verlaat Verdriet toegankelijk, inzichtelijk en overzichtelijk maken voor hulpverleners.’
    We maken een eerste vervolgafspraak. In augustus komt Hanneke naar mij toe. Dan overleggen we wat we kunnen gaan doen.
    Samen werken aan het mijnenveld bij Verlaat Verdriet.
    We verheugen ons!

    Het mijnenveld

    Vraag je je af wat ik bedoel met het mijnenveld? Bekijk de video in Rouw kent geen tijd over het mijnenveld.

     

  • |

    Verschil tussen verdringen en verwerken (?)

    DoorTitia Liese

    In 2009, in dezelfde voorjaars-tijd van het jaar, bleek ik voor de tweede keer borstkanker te hebben. Andere borst. Andere kanker. Opnieuw bestralingen. In het ziekenhuis in Arnhem. Zelfde afdeling als waar ik in 1998 werd bestraald.

    Verdrongen

    ‘Mevrouw, u hebt het goed verdrongen’ zegt de dame achter de balie opgewekt tegen me. ‘U weet hier de weg’ zei ze na het inkijken van mijn dossier. ‘Ik weet hier helemaal niets mee’ zei ik naar waarheid. Ik had werkelijk geen idee meer. ‘Nou mevrouw, dan hebt u het goed verdrongen.’
    Verdrongen? Verdrongen? ging regelmatig door mijn hoofd daarna. Heb ik het goed verdrongen als ik het niet meer weet? Of heb ik het goed verwerkt? Dat kan toch ook?

    Vergeten

    Afgelopen woensdag ging ik naar de jaarlijkse borst-controle. Na 2009 bleek ik in 2011 voor de derde maal borstkanker te hebben. Sindsdien blijf ik in de jaarlijkse controle. ‘U kunt morgen bellen voor de uitslag’ werd me gezegd.
    Gisteravond vroeg een vriendin me of ik al uitslag had van de mammografie. ‘Oh, antwoordde ik verschrikt. ‘Vergeten te bellen’

    En daar was hij weer. de vraag. Heb ik het verdrongen? Of ben ik het vergeten? (volgens mij ben ik het vergeten. Maar hoe eerlijk ben je naar jezelf als je iets hebt verdrongen?)

    PS
    Vanochtend vroeg heb ik gebeld. Goeie uitslag.
    Ik kan het weer een jaar vergeten.

  • | | | |

    Hulpverleners, hoe kan ik jullie helpen?

    DoorTitia Liese

    Kennis

    Jarenlang heb ik me er het hoofd over gebroken. Op welke manier kan ik mijn kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw doorgeven aan hulpverleners? ‘Wat gebeurt er met jouw werk als jij het niet meer doet?’ is me vaak gevraagd. ‘Geen idee.’ zei ik dan. Maar het knaagde wel. Hulpverleners hebben (over het algemeen gesproken) zo weinig kennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. En ik heb zoveel daarvan. Maar hoe maak ik de verbinding met professionals op een manier die professionals iets brengt, en voor mij goed en inspirerend is om te doen.

    Complex

    Hoe doe ik dat met een terrein dat zo divers is, zo gelaagd, en zo complex als Verlaat Verdriet. Hoe doe ik dat met een rouwproces dat zo specifiek is. Zo anders dan rouw na recent verlies.
    Scholingsdagen? Trainingen? Symposia? Me aanpassen aan verwachtingen en eisen waar ik me niet prettig bij voel? Aan gelikte programma’s waarin m’n didactische kunstjes laat zien? Ik wilde iets met mijn kennis, die naar ik vermoed toch behoorlijk uniek is. Maar hoe?

    Licht

    Vorige week ineens ging me een licht op. Zo simpel. Zo voor de hand liggend als je alleen maar kunt verzinnen wanneer je je er eerst jaren het hoofd over hebt gebroken.
    Een simpele vraag. Eén simpele vraag. Hulpverleners, hoe kan ik jullie helpen in jullie werk met Verlaat Verdriet-ers?

    Aan de vorm wordt gewerkt.
    Ik heb er zin in.

  • | |

    Vragen over de betekenis van rouw

    DoorTitia Liese

    ‘Rouw creëert een leegte in mij.’ Gisteravond begon ik te lezen in het boekje van Paul Verhaeghe Intieme Vreemden. Vorige week kreeg ik dit essay cadeau in de boekwinkel, ter gelegenheid van de maand van de filosofie.

    Verlies

    ‘Rouw creëert een leegte in mij.’ Ik lees de zin. Lees de zin nogmaals. Wat lees ik hier eigenlijk? Waarom klopt voor mijn gevoel niet wat ik lees? Lees ik niet goed? Creëert rouw een leegte in je? Het is toch niet rouw die een leegte in je creëert? Het is verlies dat leegte in je creëert. Toch?

    Rouw

    Door te rouwen geef je betekenis aan verlies. Stap na stap vul je de leegte door betekenis te geven aan het verlies dat je hebt geleden. Het verlies van de ander. De betekenis die de ander heeft gehad voor jou. Je onderzoekt wie je bent. Wie je was. Waar je staat. Hoe je verder kunt gaan met je leven, ondanks het verlies van de ander. Je onderzoekt welke ruimte er is verder te gaan, dank zij het verlies van de ander. Welke ruimte er is voor jou om nieuwe perspectieven te ontwikkelen. Welke ruimte er is voor de mensen om je heen om nieuwe perspectieven te ontwikkelen.

    Verlate rouw

    Door verlate rouw vul je de leegte die je in je hebt gevoeld. Vaak al een lang leven lang. Je verwerkt. Je zoekt wegen naar heling. Daarom is rouw-verwerken voor mij zo’n verschrikkelijk fout woord. Je verwerkt niet rouw. Je verwerkt verlies. En dat is rouwen.

    Het herscheppen van het ‘ik’ bij verlate rouw

    Het lezen van het boekje van Paul Verhaeghe inspireerde mij tot het maken van een klein schema. Ik deel het graag met je – vers uit de pen.

    • Verlies creëert leegte.
    • Leegte creëert verliesangst.
    • Verliesangst creëert controle.
    • Controle creëert uitputting.

     

    • Rouw creëert inhoud.
    • Inhoud creëert vertrouwen.
    • Vertrouwen creëert positiviteit.
    • Positiviteit creëert energie.

    Paul Verhaeghe

    Overigens vind ik Paul Verhaeghe (emeritus hoogleraar aan de Universiteit Gent) een man die prachtige, behartenswaardige dingen schrijft. Ook in zijn essay Intieme Vreemden.