• | | | | | | | | | | |

    Tastbare herinnering: een praktijkvoorbeeld

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

     

    Tastbare herinnering

    Deelnemers aan de basisworkshop Verlaat Verdriet nodig ik altijd uit een tastbare herinnering mee te nemen naar de workshop. De meeste Verlaat Verdriet-ers kunnen iets meenemen. Soms is dat een sieraad van de overleden ouder, soms zelfs een ring die de Verlaat Verdriet-er dagelijks draagt. Ook kan het gaan om een bril, een portemonnee, een borduurwerkje, een kledingstuk. Of, zoals iemand ooit meenam: de eigen doopjurk, gemaakt door haar moeder. Of iemand heeft uit de ringen van de ouders een nieuwe ring laten maken.
    In de loop van vele jaren heb ik allerlei soorten van tastbare herinneringen aan overleden ouders te zien gekregen.

    Poëzie-album

    ‘Ik kon niet voldoen aan je vraag naar een tastbare herinnering’ zegt I., deelneemster aan een workshop van een paar maanden geleden. ‘Ik heb niets bij me, want ik heb geen tastbare herinneringen aan mijn moeder. Ik heb helemaal niets van mijn moeder.’  Ook dat komt voor. Soms heeft iemand helemaal niets. Dat is pijnlijk. Heel pijnlijk voor deze Verlaat Verdriet-ers. Ze hebben het gevoel niets van hun overleden ouder te hebben. En worden daar op een pijnlijke manier in de aanloop naar de workshop, en tijdens de workshop, aan herinnerd. Dat bezorgt deze Verlaat Verdriet-ers verdriet. Veel verdriet.

    Toch blijkt het gevoel geen tastbare herinneringen aan de overleden ouder te hebben in veel gevallen in het echt een gevoel te zijn, en blijkt de werkelijkheid er eigenlijk anders uit te zien.
    Zo ook bij I., die er werkelijk van overtuigd was ‘Ik heb geen tastbare herinnering aan mijn moeder.’ Gaande de workshop vertelde I., zomaar, bijna achteloos: ‘Mijn poëzie-album van vroeger ligt boven, in de kast. Ik weet precies waar dat ligt. Mijn moeder heeft er in geschreven.’ 

    Na afloop van de workshop loop ik naar boven, naar mijn eigen kast, waar mijn eigen poëzie-album ligt. In dat album heeft mijn moeder geschreven. Ik pak het album uit de kast, sla het open, en voor het eerst zie ik in een oogopslag de datum waarop mijn moeder in mijn poëzie-album heeft geschreven. Vijftien december 1957. Dat album kreeg ik ongetwijfeld een paar dagen eerder op mijn verjaardag cadeau. Elf dagen nadat ze in dit boekje schreef overleed mijn moeder.
    Ik heb me dat nooit eerder zo bewust gerealiseerd.
    Nu wel.

    Lees meer

    Herinneringsboeken

  • | | | | | |

    Menselijk tekort

    DoorTitia Liese

    Afgelopen week had ik een gesprek met Ellen Vogel. Ellen is journaliste. Op mijn uitnodiging brengen we samen een nieuw boek uit over Verlaat Verdriet en de gevolgen van jong ouderverlies. Als alles gaat zoals we ons hebben voorgenomen, verschijnt het boek in december 2014.
    Dit nieuwe boek baseren we zowel op een groot aantal interviews die Ellen Verlaat Verdriet-ers heeft afgenomen – en afneemt – als op de kennis die ik zelf in de vele jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk heb ontwikkeld over de gevolgen van jong ouderverlies.

    In het gesprek van afgelopen week sprak Ellen haar verbazing uit over hoeveel er mis gaat als een ouder jong overlijdt en een kind jong een ouder – of beide ouders – verliest. En hoeveel gevolgen dat vroege verlies voor deze kinderen heeft, als ze eenmaal volwassen zijn.

    In de jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk is deze vraag uiteraard vaak aan de orde geweest. Meestal in verband met het feit dat mensen altijd willen weten wat je moet doen om Verlaat Verdriet bij kinderen te voorkomen. Daar valt veel over te zeggen, maar dat wil ik niet hier en nu doen.

    Ellen’s vraag heeft me wel weer danig bezig gehouden. Al deze ouders zijn toch geen sukkels geweest, die geen idee hebben gehad hoe je met kinderen om moet gaan?
    Vanochtend kon ik ineens woorden geven aan een gevoel dat ik daarover heb. Zo’n onomkeerbaar verlies in een gezin – veroorzaakt door een invloed van buitenaf: de dood – legt het menselijk tekort zo verschrikkelijk pijnlijk bloot.

    Zou dat één van de  oorzaken zijn dat ‘de buitenwereld’ zo weinig (of eigenlijk helemaal niets) moet hebben van Verlaat Verdriet? Van die confrontatie met het menselijk tekort? Met die kwetsbaarheid?

  • |

    Goed rouwen

    DoorTitia Liese

    Rouwen is verdriet verwerken om een verlies dat je geleden hebt.
    Goed rouwen betekent niet het verlies en het verdriet een plaats geven in je leven, het verlies achter je laten en (zo snel mogelijk) doorgaan met je leven.
    Goed rouwen is weten waar je blauwe plekken zitten. Je kwetsbare plekken. Waar de losse eindjes zitten. En hoe je op een goede manier voor je kwetsbare plekken en de losse eindjes zorgt.
    Goed rouwen is je opnieuw verbinden met het leven.
    Goed rouwen is je opnieuw verbinden met leven.
    Goed rouwen vraagt zelfkennis.
    Goed rouwen betekent: jezelf leren kennen.

    Goed rouwen bij Verlaat Verdriet is je kwetsbare plekken leren zien, je kwetsbare plekken onderkennen, ze erkennen en accepteren en er goed voor leren zorgen.

    Een goede therapeut/rouwbegeleider voor een Verlaat Verdriet-er kent, onderkent, erkent en respecteert de kwetsbare plekken van Verlaat Verdriet-ers (en roept bijvoorbeeld niet: je idealiseert je moeder/je vader, maar is volledig doordrongen van de consequenties van het verlies van een ouder voor een kind en van wat een kind mist als het de eigen ouder/opvoeder is verloren door de dood).
    Een goede rouwbegeleider kent de specifieke dynamiek van een verlaat rouw-en veranderproces bij Verlaat Verdriet.