• | |

    De bijzondere invloed van taal

    DoorTitia Liese

    Twee Verlaat Verdriet-ers in de workshop. Beiden verloren heel jong hun ouder. De ene vrouw verloor haar moeder. De andere vrouw verloor haar vader. ‘Ik was te jong’ vertelt de ene vrouw. ‘Ik heb helemaal geen eigen herinneringen aan mijn Papa. Wat ik ook probeer: hij blijft altijd heel ver weg voor me’.
    Beide vrouwen hebben Friese roots. De ene vrouw groeide op in Friesland. De andere vrouw groeide op buiten Friesland, met een Friese vader. De vrouw die haar moeder verloor vertelt over haar relatie met haar vader. ‘Mijn heit’ zegt ze. ‘Mijn heiti.’

    Heit

    De andere vrouw veert plotseling op. ‘Zeg dat nog eens’ zegt ze. ‘Heit. Heiti. Dat is het!! Ik noemde mijn vader geen Papa. Ik noemde mijn vader Heit. Heiti. Mijn vader was nooit mijn Papa. Mijn vader was mijn Heit!

    Onoverbrugbaar

    Zelf herinner ik me wat er gebeurde in mijn eigen proces. Andere mensen – vooral ook therapeuten – hadden het over ‘jouw Mama’ als het over mijn moeder ging. Mijn moeder bleef altijd op afstand. Onoverbrugbaar. Tot de dag waarop ik mij realiseerde: ik noemde mijn moeder geen Mama. Ik noemde mijn moeder Mammie. Mijn moeder was Mammie.

    Overbrugd

    De niet te overbruggen afstand die ik had altijd gevoeld werd overbrugd.
    Mijn moeder is Mammie.

    Zo werkt de bijzondere invloed van taal!

  • | |

    Angst mijn vader voorgoed te verliezen

    DoorTitia Liese

    ‘Eindelijk durf ik het onder ogen te zien.’
    Aan het einde van de workshop kijkt een van de deelnemers ons wat onzeker aan. Of eigenlijk moet ik zeggen: wat onwennig aan.
    ‘Nu durf ik het eindelijk onder ogen te zien. Al die therapieën die ik in mijn leven heb gevolgd. (En dat waren er heel wat). Aldoor weer. Met volle inzet. Maar nu weet ik: eigenlijk altijd met de bedoeling niet te hoeven doen wat ik moest doen. De dood van mijn vader onder ogen zien. Zijn dood accepteren. Te voelen wat ik moest voelen.
    Nu begrijp ik eindelijk waarom ik dat deed. Altijd ben ik bang geweest mijn vader voorgoed te verliezen. Altijd ben ik bang geweest dat ik hem dan voorgoed kwijt zou raken.’

    Om de hete brij heen draaien

    Zelf herken ik wat deze Verlaat Verdriet-er zegt. Ook in mijn eigen verlate rouwproces kwam het moment waarop ik me dat realiseerde. ‘Al die therapieën die ik in de afgelopen jaren heb gevolgd, hebben er vooral voor gezorgd dat ik eindeloos om de hete brij heen kon blijven draaien. Te voelen wat ik moest voelen. De angst mijn moeder voorgoed kwijt te raken als ik haar dood zou accepteren.’

    Lezen

    Jaren geleden las ik het boek Uit de tijd vallen van de Israëlische schrijver David Grossman. David Grossman verloor zijn zoon Uri in een van de Israëlische oorlogen. Hij weigerde het rouwproces om zijn zoon aan te gaan. Het verlies van zijn zoon te accepteren. Uit angst zijn zoon voorgoed kwijt te raken.

    Opnieuw verbonden

    Totdat deze vader volkomen vast liep. Niet anders meer kon dan te gaan rouwen om het verlies van zijn zoon.

    Hij raakte zijn zoon niet voorgoed kwijt.
    Integendeel.
    Hij verbond zich opnieuw met zijn zoon.
    Met de zoon die heeft geleefd.

  • | |

    Als ik het alleen moet doen, dan doe ik het alleen

    DoorTitia Liese

    Goed gedaan, jongen

    Een vakantieweek op Terschelling. In onze Aquamarijn. Jongetje van acht. Zijn moeder. En ik.
    Ik zie jongetje van acht gaan. Naar zelfstandigheid. Zelfredzaamheid. Zelfvertrouwen. Naar ZELF.
    Hoe jongetje van acht ’s ochtends vroeg goedgehumeurd z’n bed uitkomt. ‘Ik ga croissantjes halen.’ Z’n portemonnee tevoorschijn haalt. Geld telt. De deur uitwandelt. Tien minuten later terugkomt met z’n croissantjes.
    ‘Goed gedaan, jongen.’

    Bemoediging

    Z’n plek zoekt in de groep kinderen op de camping. Z’n teleurstelling. Pijn. Onzekerheid. Boosheid als dat niet allemaal zomaar – vanzelf – gaat. Ik hoor z’n moeder. Hoe ze jongetje van acht opvangt. Geruststelt. Troost. Bemoedigt. Laat zien wat zijn eigen rol hierin is.

    Alleen

    Amper acht was ik toen ik mijn moeder verloor. ‘Wat heb je als je acht bent je moeder verschrikkelijk hard nodig’ realiseer ik me bij de ervaring van deze vakantieweek op Terschelling.
    Kinderen van acht – zoals ikzelf indertijd – die de deur in hun ziel dichtgooien als ze hun ouder verliezen. ‘Als ik het dan alleen moet doen, dan doe ik het wel alleen.’

  • | |

    Er zit een zwart gat in me

    DoorTitia Liese

    ‘Er zit een zwart gat in me’
    Het is minstens 40 jaar geleden. Ik volgde een opleiding tot Humanistisch Uitvaartbegeleider en moest iets over mezelf vertellen.
    Nog nooit had ik iets gezegd over dat zwarte gat. Tegen niemand. Nog nooit had ik het zelfs maar benoemd. Ineens was het er. Daar. Op dat moment werd ik me er volledig van bewust: er zit een zwart gat in me.

    Het zwarte gat

    De begeleidster van de cursus vroeg door. Ik vertelde dat ik jong mijn moeder was verloren. Ook een thema waar ik eigenlijk nooit over sprak. Althans niet over wat het voor mij betekende. Met niemand. ‘Wat apart’ reageerde ze. ”Het zwarte gat’: dat heb ik eerder horen zeggen door andere vrouwen die jong hun moeder waren verloren.’

    Bijeenkomst

    Op dat moment kende ze een paar andere vrouwen met deze ervaring. ‘Zullen we een keer een dag bij elkaar komen om het hier over te hebben? Kan bij mij thuis. Ik doe dit graag voor jullie, want het fascineert mij ook.’ Zo gezegd, zo gedaan. Wat een bijzondere dag. Voor het eerst van mijn leven ontmoette ik bewust andere vrouwen die jong hun moeder waren verloren. Die dat verlies – en de gevolgen van dat verlies – net als ik ervaarden als ‘een zwart gat.’

    Die dag

    Mijn bewustwording van het zwarte gat, en de impact die dat niet alleen op mij had maar dus ook op andere vrouwen die hun moeder jong verloren – die dag – is het begin geweest van het werk waarvan je kunt zeggen dat het mijn levenswerk is geworden: mijn Verlaat Verdriet-werk. Het zwarte gat heeft zich gevuld met kleur. Met leven.