• | | | | |

    Verlaat Verdriet-symposium: we gaan het doen!

    DoorTitia Liese

    ‘We gaan het doen!’

    Maandag 29 april 2024. Maria de Greef, Carin Wormsbecher en ik zijn een stief half uurtje samen als we elkaar aankijken. Besluiten. ‘We gaan het doen.’ In 2027 werkten we samen met een mooie groep Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten aan symposium ZEER, symposium voor en door Verlaat Verdriet-ers. Nog altijd komen reacties naar ons toe van deelnemers van toen. ‘Wat een bijzonder symposium.’ ‘Wat een mooie dag.’

    Al in 2017 bedachten we het. Er moet ook een Verlaat Verdriet-symposium komen voor hulpverleners. Er is meer tijd overheen gegaan dan we toen dachten. Maar gisteren zaten we bij elkaar. En besloten: ‘we gaan het doen!’
    Een Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners waarin ervaringsdeskundigheid centraal staat. Welke kennis en welke kunde hebben hulpverleners nodig om veilig en adequaat met Verlaat Verdriet-ers te kunnen werken. Wat kunnen hulpverleners van ons leren. Wat kunnen wij hulpverleners leren.

    Datum

    De datum die we hebben geprikt is vrijdag 1 november 2024. We streven ernaar op die dag een even mooi en bijzonder symposium aan te bieden als symposium ZEER in 2017 en symposium VADER met Ap Dijksterhuis op 2 maart 2024.

    Programma

    De eerste acties zijn inmiddels op touw gezet. Professor dr. en ervaringsgenoot Ap Dijksterhuis gemaild om te vragen of hij ook bij dit komende symposium spreker wil zijn. Zijn onmiddellijke antwoord; JA. GRAAG! Komende maandag overleg ik met Els over de inhoud van het programma. Mogelijk schuift Tamar dan ook aan. Ook haar act HERLEEF zal deze keer deel uitmaken van het programma. Binnenkort overleg ik met Jolanda over een ander bijzonder deel van het mogelijke programma. Stephanie: we hopen dat we ook deze keer weer kunnen rekenen op jouw onvermoeibare aandeel in de organisatie van de dag.

    Vraag aan jou

    Ook dit symposium kan niet slagen zonder de inbreng van ervaringsgenoten. Van Verlaat Verdriet-ers zelf dus. Als Verlaat Verdriet-er heb je mogelijk ervaring met een of meer hulpverleners. Dat kan zijn positieve ervaringen. Dat kan ook zijn negatieve ervaringen. Mogelijk sta je al te popelen om hulpverleners die jij kent, of hulpverleners in jouw omgeving attent te maken op dit symposium. En op de waarde die dit symposium voor haar/hem/hun kan hebben. Wat heb jij nodig van ons om deze hulpverleners te benaderen? Stuur alsjeblieft jouw mailtje met vragen, tips, suggesties naar info@verlaatverdriet.nu  Wij zullen er zorgvuldig mee omgaan, en er heel blij mee zijn!

  • | | |

    De weg van liefde: geen betere plek

    DoorTitia Liese

    Gisterochtend in mijn blog De weg van liefde: een bijzondere en verruimende weg deelde ik het verhaal met je dat een van de deelnemers gisteren met ons deelde.
    Ook een andere deelnemer aan De weg van liefde schreef voor deze samenkom-dag over haar ervaringen. Met de toestemming van ook deze deelnemer deel ik haar woorden graag met jou.

    6 maanden geleden, maandag 9 oktober 2023

    Aan het einde van de middag lopen Titia en ik door de smalle straatjes van Codiponte, over de brug, richting de Pieve (kerk). In de kerk zaten drie Italianen een lang gebed op te lezen waar ik maar enkele woorden van kon verstaan. ‘Santa Maria, amen’… Later begreep ik dat ze in de stand repeat waren blijven hangen, althans dat maak ik er zelf van. Na hun gebed staken Titia en ik een kaarsje aan. Dat de kaarsjes dicht naast elkaar stonden was fijn.

    Heftig bericht

    Een gezoem, deze keer geen beestje. Huh ben ik dat? 010-ziekenhuis Rotterdam. Ik had zoiets van: dat komt wel. Een paar tellen later weer. Toch maar even de kerk uit gelopen. De arts. Hij vroeg of het schikte, later kon ik hier wel schrikte van maken. De vraag of ik zat? Nou, nee leunend tegen de Pieve is dat ook oké?

    Een levens veranderend binnen slaand bericht. Verlammende stilte in mijzelf. Mijn papa ging dood aan longkanker toen ik veertien jaar was, nooit gerookt, nooit gedronken. Het eerste wat ik dacht: ik heb nooit gerookt, nooit gedronken en heb ook longkanker, net als mijn vader. Ik heb nog maar drie maanden. Een redenering direct uit mijn kind perspectief. Ik ben nu volwassen, het is anders, maar niet minder pijnlijk.

    Delen

    De uren die volgden, een storm en stroom aan emoties en gedachten van ongeloof. Ik kon het wel uitschreeuwen, een woordeloze stilte sloeg naar binnen. Ik wilde vooral niet dat mijn bericht invloed zou hebben op de week. Niet op de groep, niet op mezelf. Het direct delen van zoiets intens heftigs was iets wat ik niet altijd deed. Maar ik heb ervaren dat het samen zijn in deze groep mij een veilige plek heeft geboden om dit wel te kunnen doen. Ik schrijf het nu op in twee zinnen. Het lijkt zo makkelijk gedaan, maar ik was en ben blij met de ondersteuning die ik van Titia daarin direct kreeg.

    Voor mijn gevoel had dit bericht zeker wel invloed, maar stond het niet op de voorgrond. Ik kon het voor mezelf redelijk goed houden binnen de vier muren van mijn slaapkamer. Desalniettemin kwam het daar wel eens buiten als jullie liefdevol vroegen het met mij ging. Een knuffel, een hand op mijn schouder of een lief ingefluisterd woord. Dank jullie wel daarvoor. Titia heeft het naar mij wel eens benoemd dat er op dat moment geen betere plek was met zulke lieve en warme mensen om me heen mijn ‘weg van liefde’ voort te zetten. Daarvoor nogmaals mijn hartelijke dank.

    Lees meer

    De weg van liefde

  • | | |

    De bijzondere kracht van erkennen

    DoorTitia Liese

    ‘Nee. Ik heb me nooit een Verlaat Verdriet-er gevoeld.’ zegt de spreker tijdens Verlaat Verdriet-symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis op zaterdag 2 maart j.l. Eigenlijk begint de man die op zijn vierde zijn vader verloor door overlijden zijn lezing met deze constatering. ‘Nee, ik heb mij nooit een Verlaat Verdriet-er gevoeld. Misschien een verlaat misser. Maar nooit een Verlaat Verdriet-er.’ We zagen het gebeuren op deze dag. Hoe de man die zich nooit een Verlaat Verdriet-er had gevoeld zich in de loop van de dag een Verlaat Verdriet-er ging voelen. Een Verlaat Verdriet-er werd. We zagen wat er met hem gebeurde. Hoe hij deel werd van ons allemaal. Je zag hem bijna denken: ‘Ik hoor ergens bij. Ook al zou ik er misschien uit mezelf nooit op zijn gekomen. Ook al is het niet direct een groep waar je graag bij wilt horen. Maar als het dan toch zo is, dan is het oké.’ Hij keek rond. En zag dat het goed was.

    De kracht van erkennen

    Soms kijk ik zelf ook met verwondering naar mezelf. Zo ook op deze dag van het symposium. Ben ik dat? Ben ik die vrouw die knuffelt en omhelst? Die omhelsd wordt, en geknuffeld? Ben ik dat teruggetrokken en verlegen meisje? Die teruggetrokken en verlegen vrouw die het liefst zo onopvallend mogelijk door het leven ging? En daar ondertussen diep van binnen altijd verdrietig en bozig om was? Die zich altijd diep eenzaam voelde? Die teveel dronk omdat ze bang was dat ze anders helemaal nooit iets durfde te zeggen? Aan de buitenkant te zien functioneerde, maar zich van binnen altijd een stuurloos wrak voelde?

    De kracht van ervaringsgenoten

    Dat is de kracht van erkennen. Van samen zijn met ervaringsgenoten. Je kunt delen. Je begrijpt elkaar met een half woord. Gaat samen meteen een diepte in. Kunt je tranen laten zien. Met elkaar gieren van de lach. Dat is de kracht van erkennen. Er valt iets van je af. Je voelt dat je deel bent van een groter geheel. Alleen dat al is helend.

    Delen helpt meteen

    Je ervaart meer

    • Rust
    • Vertrouwen
    • Ruimte voor verandering
    • Zelfvertrouwen

    Elfjes

    De wand met Elfjes die geschreven werden in de schrijfworkshops waarmee we deze bijzondere dag afsloten getuigde op een eigen manier van het lichte, en de kracht van dit samenzijn. Zoals bijvoorbeeld:

    Erkennen
    Samen zijn
    Vreugde en verdriet
    Nieuwe wereld opent zich
    Toekomst 

  • | |

    NRC: Maak dood van jonge ouders bespreekbaar

    DoorTitia Liese

    Morgen, 29 februari 2024, in de papieren NRC. Vanavond al in NRC-online. Ook vanavond mag ik het artikel van Annemieke met jullie delen op mijn site.
    Annemieke, dank voor de moed die je hebt opgebracht om jouw artikel in de wereld te zetten. En voor de moed die je opbrengt om jouw artikel ook komende zaterdag tijdens ons Verlaat Verdriet-symposium met ons te delen (wat nu wonderbaarlijk samenvalt met de plaatsing van jouw artikel in NRC).

    Maak dood van jonge ouders bespreekbaar, nu is dat nog taboe

    Over ouders die overlijden, wordt op school gezwegen, schrijft Annemieke Arendsen. Te pijnlijk. Beter is erover te praten. Of te zingen, zoals Joost Klein doet.  
    De Nederlandse deelnemer aan het Eurovisie Songfestival is Joost Klein. In zijn muziek is de vroege dood van zijn ouders een terugkerend thema. Er zijn in Nederland meer dan een miljoen mensen die als kind een of beide ouders verloren. In vergelijking met het probleem van gescheiden ouders is daar weinig aandacht voor, terwijl het op latere leeftijd veel invloed kan hebben. Een artiest die hier openlijk mee worstelt geeft een stem aan een onderwerp waar in families en door hulpverleners nog vaak over gezwegen wordt.

    Gescheiden ouders

    Het was 1993, ik was negen. Er kwam een nieuw jongetje in de klas. Daar was iets ergs mee gebeurd. Zijn ouders waren gescheiden, wat toen nog minder vaak gebeurde dan nu. In de klas voerden we er gesprekken over. Er was veel medeleven met het jongetje, ook bij mij. Gescheiden ouders, dat moest wel heel erg zijn.

    Overleden Ouders

    Dat mijn vader overleden was aan kanker toen ik drie was, daar vroeg eigenlijk nooit iemand naar. Als voor dat jongetje zoveel aandacht was, dan moest dat van mij wel niet zo erg zijn. Zonder af te willen doen aan de problemen van kinderen met gescheiden ouders, vind ik dit illustratief voor hoe er met dit issue werd omgegaan. Te pijnlijk om over te praten, of ervan uitgaand dat ik het wel ‘verwerkt’ had. Maar daarmee kreeg mijn negenjarige ik onbewust de boodschap mee dat mijn verlies en mijn verdriet niet telde.

    Overlevingsstand

    Het paste bij de instelling van mijn moeder en van veel overgebleven ouders van haar generatie: in de overlevingsstand gaan en er niet te veel aandacht aan besteden. Ik merkte als kind al dat mensen ongemakkelijk werden van het onderwerp. Ik vermeed het dus maar. Of ik zei er snel achteraan dat ‘het niet erg was’. Ik deed goed mijn best op school en leidde een normaal leven. Ik had mijn vader nauwelijks gekend, dus wie zou ik missen? En ik wilde niemand lastigvallen met mijn zielige verhaal. Ik vond mezelf trouwens ook helemaal niet zielig.

    Ongekend gemis

    Toch liep ik in de loop van het leven tegen dingen aan: een laag zelfbeeld en het gevoel anders te zijn. Langzaamaan kreeg ik het besef te leven met een groot, ongekend gemis waar ik geen vat op had. Kon ik dan toch iemand missen die ik nooit had gekend? Een psycholoog, bij wie ik rond mijn dertigste voorzichtig vroeg of de bijna burn-out waar ik mee worstelde niet iets met de vroege dood van mijn vader te maken kon hebben, wuifde het weg, dat kon er niet mee te maken hebben. Ik accepteerde het, het was een bevestiging van het beeld dat ik als kind had gekregen.
    Tegenwoordig hoor ik van meer lotgenoten dat ze bij hulpverleners geen gehoor vinden als het gaat over het verlies van hun ouders. Het lijkt in die wereld een blinde vlek. Maar is dat wel terecht? Recent Fins onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat kinderen die hun ouder verliezen later vaker psychische problemen hebben.

    Verlaat Verdriet

    Titia Liese begeleidt al decennia vanuit eigen ervaring mensen die als kind een ouder, of beide ouders verliezen. Ze heeft honderden, zoals zij het noemt, ‘Verlaat Verdriet-ers’ gesproken, en ziet veel dezelfde problemen. Mensen lopen vast, voelen zich een buitenstaander en hebben een laag zelfbeeld.
    Traumapsycholoog Herman de Mönnink pleit voor erkenning van jong ouderverlies. ‘Dat het thema niet de aandacht krijgt die het verdient, is gebaseerd op een kennistekort bij professionals. Daardoor kan het gebeuren dat mensen met een depressie, angst of agressie worden geholpen zonder de relatie met het jong ouderverlies te onderkennen. Alsof het om een mentale ziekte gaat. Die klachten kunnen echter ‘reactief’ zijn, een normale reactie op jong ouderverlies. En als dat wordt onderkend geeft dat echt normaliserende kijk en aanpak.’

    Joost Klein

    Ik had nog nooit van Joost Klein gehoord, maar hij raakte iets in mij. Zijn pijn bij dubbel ouderverlies moet ongekend zijn. In het nummer Wachtmuziek gaat het over in de wacht staan voor hulp, de eenzame worsteling. Het gevoel te moeten overleven, niet gehoord worden, als jong kind al leren leven met de zwaarte van de dood, ook al was het in mijn geval dan ‘maar’ één ouder, het is herkenbaar. Nu pas, rond mijn veertigste, weet ik inmiddels zeker dat er ook in mijn leven problemen zijn die wel degelijk terug te voeren zijn op het verlies van mijn vader, en het feit dat ik nooit echt gerouwd heb.

    Trauma

    Kinderen die jong een ouder verliezen, worden goed in overleven. Ze hebben vaak een instelling van ‘we lossen het zelf wel op’. Erover praten helpt, weet ik uit eigen ervaring. Maar dan moet je vaak eerst een zwijgen doorbreken. Erover praten en alsnog een rouwproces doormaken kan helend werken.
    Er is tegenwoordig enorm veel aandacht voor trauma in het algemeen. Hopelijk helpt de bekendheid van Joost Klein voor meer openheid over jong ouderverlies, dat voor veel mensen wel degelijk een traumatische ervaring is.

    Annemieke Arendsen is Neerlandicus en ervaringsdeskundige.

    Lees meer