• | | |

    Verlaat Verdriet, wie ziet dit niet…

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet: wie ziet dit niet

    Valt het jou ook op? Zie jij ook steeds weer Verlaat Verdriet opduiken in allerlei vormen en gedaanten? Alleen dan zonder de naam Verlaat Verdriet? De mensen die je in die gevallen ziet of hoort lijken niet één ding gemeenschappelijk te hebben namelijk, het verlies van hun ouder(s) in hun jeugd, maar minstens twee. Een vaste overtuiging dat het hun persoonlijke unieke probleem is. In plaats van een groter, breder, universeler probleem, dat bij veel meer volwassenen voorkomt.

    Ik noem een paar

    Onlangs presenteerde Arjen Lubach Joost Klein als deelnemer aan het komende songfestival. Arjen Lubach verloor jong zijn moeder. Hij schreef daarover zijn boek: Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend.

    Joost Klein, die zonder schaamte de wereld laat weten wat het vroege verlies van zijn ouders met hem heeft gedaan in wat hij zingt, zegt en doet. Wat het voor hem heeft betekend dat zijn zoektocht naar adequate hulp steeds opnieuw een faliekant doodlopende weg bleek te zijn, in een tijd dat hij die hulp heel hard nodig had.

    Samen spraken deze twee mannen over Stromae, de Belgische artiest met de stormachtige carrière, die jong zijn vader verloor en steeds weer verdwijnt in diepe gaten van depressies.

    Aaf BrandtCorstius in haar theatervoorstelling Welkom in mijn zielige jeugd.

    Ap Dijksterhuis, psycholoog en hoogleraar die de zoektocht naar de vader die hij in vroege jeugd verloor deelt in zijn boek Vader.

    Eva Crutzen die verlies – onder meer het verlies van haar moeder in haar jeugd – en rouw deelt in haar dramaserie Bodem.

    Alma Mathijsen die in haar boek Bewaar de zomer haar ervaringen voor, tijdens en na het overlijden van haar vader in haar jeugd beschrijft.

    Hun eigen persoonlijke sores

    Wat mij steeds weer opvalt is dat de mensen die het betreft de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) zien als hun eigen unieke probleem. Hun eigen, persoonlijke, unieke sores. En dat is het natuurlijk ook. Maar dat het individu-overstijgend is, veel universeler, dat lijken veel van deze mensen zich niet te realiseren. Soms denk ik dan: denk je echt dat je de enige bent op de hele wereld die dit is overkomen? Denk je echt dat je de enige bent op de hele wereld (of zelfs maar in Nederland) die worstelt met de problemen waar jij mee worstelt? Komt het zelfs niet eens bij je op om dit te bedenken? Besef je echt niet dat er zoveel Verlaat Verdriet-ers zijn die zijn als jij?

    Verlaat Verdriet: wie ziet dit wel

    Juist dat heeft mij, vanaf het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk, gefascineerd. Vooral nadat ik me in mijn eigen proces van verwerken en helen realiseerde: maar ik ben helemaal niet de enige! Ik ben helemaal niet zo uniek als ik altijd heb gedacht!

    Hoe verschillend de levensverhalen van Verlaat Verdriet-ers ook zijn: bijna altijd spelen dezelfde thema’s. Thema’s die ik heb ondergebracht in de Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet. Kenmerkende patronen waarin Verlaat Verdriet-ers zich herkennen. Waarvan sommige Verlaat Verdriet-ers zeggen: ik heb ze (bijna) allemaal.

    Tip

    Wil je weten hoe dat zit bij jou: lees de Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet. Doe de Zelftests.

    Vragen aan jou

    • Wie ziet dit niet voor jouw gevoel?
    • Wat wordt dan niet gezien voor jouw gevoel?
    • Verlaat Verdriet, wie ziet dit niet: wat zie jij? Wat zie jij niet?
    • Verlaat Verdriet, wie ziet dit wel: wat zie jij niet? Wat zie jij wel?

    Lezen

    Meer lezen

    Zien

    Bodem

    Boeken over Verlaat Verdriet van Titia Liese

  • | |

    Ze heeft toch rouwverwerking gehad….

    DoorTitia Liese

    Ze heeft toch rouwverwerking gehad….

    Steeds vaker krijg ik signalen als: ‘Ze heeft toch rouwverwerking gehad‘ uit de wereld van hulpverleners. Het zijn verzuchtingen in deze – of vergelijkbare – bewoordingen van professionals die werken met kinderen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – hebben verloren. Kinderen. Tieners. Pubers. Adolescenten. Jong volwassenen. Die onbegrijpbaar gedrag vertonen. Die, en dat is nog vele malen ernstiger, onbegrepen gedrag vertonen. Jonge Verlaat Verdriet-ers die zich, ondanks alle goedbedoelde hulp die ze na het verlies van hun ouder(s) kregen, onbegrepen voelen. Zich nog verder afsluiten voor weer een hulpverlener die er geen snars van begrijpt. Zij/hij heeft toch rouwverwerking gehad! Wat kan er dan nu nog aan de hand zijn?

    Hulpverleners

    Elke keer als ik weer zo’n verzuchting hoor of lees voel ik de boosheid in me opkomen. De frustratie. Wanneer, oh wanneer, dringt het eens bij hulpverleners door dat een kind dat een ouder verliest door overlijden veel meer verliest dan die ouder alleen. Oneindig veel meer. Wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat hulpverlening bij jong ouderverlies is gebaseerd op onderzoek van wetenschappers naar kinderen, verlies en rouw. Wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat deze wetenschappers geen snars weten van de gelaagdheid en de complexiteit van de gevolgen van jong ouderverlies op de lagere termijn. En wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat ‘rouwverwerking’ bij kinderen die hun ouder(s) verliezen niet voorkomt dat deze kinderen in hun volwassenheid vast kunnen lopen in patronen van de overleefkracht die ze hebben moeten gebruiken om zich staande te houden.

    Schaamte overwonnen

    ‘Weet je wat het is?’ stelt een van de deelnemers – zelf wetenschapper en onderzoeker – in een Verlaat Verdriet-workshop enige tijd geleden. ‘Wetenschappers denken altijd dat zij gelijk hebben’.
    Wat ben ik blij met Verlaat Verdriet-ers als Annemieke Arendsen die haar angst, en haar schaamte, om naar buiten te treden overwint. Een artikel schrijft over het vroege verlies van haar vader dat kort geleden is gepubliceerd in NRC. Haar artikel met ons deelt tijdens het Verlaat Verdriet-symposium van 2 maart j.l. Die de moed opbrengt zich te laten interviewen door een krant (Algemeen Dagblad, editie Utrecht. Zaterdag 30 maart 2024. Binnenkort mogelijk doorgeplaatst naar andere regionale edities van Algemeen Dagblad. En mogelijk ook naar regionale edities van De Stentor.)
    Wat ben ik blij met Joost Klein, die onbeschroomd laat weten wat het vroege verlies van zijn ouders met hem heeft gedaan. En nog doet. Wat zijn trieste zoektocht naar adequate hulp met hem heeft gedaan. En nog doet.

    JA

    JA – het is tijd

    • Om hulpverleners te scholen in de complexiteit van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn;
    • Voor een Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners;
    • Voor een nieuwe website: Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Ik kan je verzekeren: aan alle JA’s wordt gewerkt (en nog veel meer!).

  • In memoriam Kars van Voorthuizen

    DoorTitia Liese

    In memoriam Kars van Voorthuizen

    ‘Ik heb afscheid moeten nemen van mijn lieve zoontje, mijn moeder en vele die ik liefheb‘. Tot mijn ontsteltenis las ik gisteren het overlijdensbericht van Kars van Voorthuizen op Facebook. Kars van Voorthuizen, 19 november 1993 – 25 maart 2024.

    Verlaat Verdriet-er

    Vijf jaar geleden deed Kars bij mij mee aan een Verlaat Verdriet-workshop. In datzelfde jaar was hij deelnemer aan de eerste Weg van liefde in Codiponte. Kars, een man van uitersten. Begenadigd fotograaf met een speciaal oog voor perspectieven. Wereldreiziger. Hartstochtelijk duiker. Tegelijkertijd een Verlaat Verdriet-er die z’n plek niet kon vinden. Jong zijn vader Gert Jan verloor. Kort voor de Verlaat Verdriet-workshop ook zijn broer Jort op vijfentwintigjarige leeftijd, aan dezelfde ziekte als hun vader.

    Zijn verlangen naar leven vaak even groot als zijn verlangen bij zijn vader en zijn broer te zijn. Strijd met zichzelf. Strijd met de mensen van wie hij het meeste hield. Die het belangrijkst voor hem waren. Strijd met leven. Strijd met dood.
    We ontmoetten elkaar jaren geleden in de haven van Harlingen. Reisden samen een stukje met de trein naar Leeuwarden. In Franeker stapte Kars uit. Ik zag een geslagen man de trein uitlopen. Gebukt onder de zware last van zijn bestaan. ‘Hoe moet dit ooit nog goedkomen’ vroeg ik me af.

    Vader met zoon

    Kars vond een plekje in een project voor begeleid wonen. Jaren hadden we weinig tot geen contact. Tot Kars mij twee jaar geleden het bericht stuurde van de geboorte van zijn zoon. Jip. Kars en Jip. Iconische foto van een trotse vader, die zijn pasgeboren zoon op handen draagt.

    Liefde

    Mijn gedachten, en mijn liefde gaan uit naar deze jonge vader. Overleden aan de ziekte waaraan ook zijn vader en zijn broer overleden. Die zijn nog hele jonge zoontje los moest laten. Naar zijn zoontje, dat al zo jong zijn vader moet missen. Dat een leven voor zich heeft zonder zijn vader Kars. De vader die zo trots was op hem.
    Mijn gedachten gaan ook uit naar de moeder van Kars. De vrouw die jong haar man Gert Jan verloor, de vader van haar beide zoons. Die haar zoon Jort verloor op vijfentwintigjarige leeftijd. En nu, nog geen tien jaar later, haar eenendertigjarige zoon Kars.

    ‘Ben nu bij Gert Jan en Jort.’ staat op het bericht van overlijden.
    Kars, mooie, bijzondere, zoekende man. Wat had ik je graag nog eens willen spreken.

  • | | | |

    We hebben een engel op onze schouder

    DoorTitia Liese

    We hebben een engel op onze schouder. Je ziet haar niet. Maar ze bestaat wel. Ik vertel je straks meer over onze engel. Maar nu eerst iets over ons: Maartje, Davide, Pomme en mijzelf (Titia).

    Afgelopen week schreef ik in mijn blog Een levens veranderend weekend in Codiponte over Casa Bodoni en ons gezamenlijke project op het pleintje van CodiponteCastello. Met veel plezier vertel ik je iets meer over wie wij zijn. Ik doe dat aan de hand van bovenstaande foto die Davide op zondag 23 maart 2024 van ons – Maartje, Pomme en Titia – maakte. Als maker van de foto staat Davide er zelf niet op. Daarom begin ik graag Davide aan je voor te stellen.

    Davide

    Davide Donati is de man van Maartje. Samen hebben ze ruim 15 jaar geleden de Concia, toen een bouwval, aangekocht. En eigenhandig gerestaureerd. Een enorme klus, die heel wat voeten in de Italiaanse aarde heeft gehad alvorens dat wat een totale ruïne was omgetoverd was tot de B&B die de Concia nu is. Davide, warmtetechnicus van zijn vak, heeft naast zijn indrukwekkende kennis van bouwen, verbouwen en restaureren een grote liefde voor historie. Niet in de laatste plaats voor de rijke historie van de Lunigiana. Dus ook van Codiponte, en directe omgeving.

    En dat alles gaat ook nog gepaard aan de grote liefde voor de Italiaanse keuken die zijn moeder aan hem heeft doorgegeven. Een liefde die hij elke keer weer met ons deelt in de vorm van verrassende en heerlijke maaltijden. Die hij in de nabije toekomst gaat delen in de kookcursussen die hij gaat geven in hun bistro die nu in restauratie is. Op ons pleintje van CodiponteCastello.

    Maartje

    Links op de foto zie je Maartje Schönefeld. Nederlandse van geboorte. Vijfentwintig jaar geleden voor de liefde naar Italië vertrokken. Naar Davide. Daar, vooral in Codiponte, haar draai heeft gevonden. Psycholoog en musicienne voor oorsprong heeft Maartje zich in de loop van de jaren ontwikkeld tot bouwster, restaurateur en binnenhuisarchitect van formaat.

    Met een schat aan kennis en ervaring van toegangswegen, uitvalswegen, paden, paadjes, blokkades, openingen in het oerwoud van Italiaanse regelgeving. Probleem? Maartje gaat het aan. Gaat door tot ze is waar ze wil zijn. Drijvende kracht achter de nieuwe vorm op het pleintje van CodiponteCastello, waar nu zo hard aan wordt gewerkt. #maartjelostallesop merkte een deelneemster aan De weg van liefde jaren geleden op. En zo is het maar net.

    Pomme

    Rechts op de foto Pomme Termond. Psychotraumatoloog, lichaamsgericht traumatherapeut. Verbindt een schat aan ervaringskennis aan een gedegen wetenschappelijk onderbouwde kennis uit theorie. Pionier. Therapeut. Trainer. Coach. Opleider. Buitensportinstructrice. Alpiniste. En nog heel veel meer.

    Ondervond aan den lijve wat een overweldigende kracht burn-out kan hebben op je hele zijn. Op je lijf. Je geest. Op je energie. Besloot – toen ze de burn-out eenmaal had overwonnen – haar beroepsleven om te gooien en meer en meer ervaringsgericht te gaan werken. Afgelopen vrijdag, 22 maart 2024, vertrokken Pomme en ik samen voor een weekend naar Codiponte. Waar Pomme direct alle mogelijkheden zag die Casa Bodoni en het project op het pleintje van CodiponteCastello haar en haar werk kan gaan bieden.

    Titia

    Midden op de foto ik zelf. Titia. Al in mijn jeugd verbaasde ik me er over dat mijn verlangen altijd was mensen bij elkaar te brengen. Wat op z’n zachtst gezegd een beetje merkwaardig was voor iemand – ik dus – die zo verlegen was dat ik me jaren heb afgevraagd of ik niet gewoon mensenschuw was. In de loop van de tijd verdween dat verlangen naar de achtergrond.

    Tot het, rond mijn vijftigste, weer naar de oppervlakte kwam. En ik me – als winst van een intensief innerlijk proces van verwerken en helen – herinnerde wat mijn diepste kind-verlangen was. En wat ik aan het doen was, met mijn Verlaat Verdriet-werk. Om dan – inmiddels zeventig-plusser – te ervaren hoe dat hele diepe verlangen nu vorm kan gaan krijgen op het pleintje van CodiponteCastello. In Casa Bodoni – internationaal centrum voor levensverhalen. Ontmoetingsplek voor Verlaat Verdriet-ers van overal over de wereld.

    Engel

    Het is inmiddels al een traditie geworden. Eens per jaar komt Angie een paar dagen naar Terschelling als ik daar ben. Om te genieten van de zee en het strand. Inspiratie op te doen op het eiland. In de Aquamarijn, mijn onderkomen waar het zo heerlijk toeven is. ‘Ik vind dat Pomme en jij elkaar moeten kennen.’ meldde Angie vorige zomer ineens terwijl we buiten in de zon zaten. ‘Ik ga jullie met elkaar in contact brengen via een groepsapp.’ Zo gezegd, zo gedaan. Het contact was er in een ommezien. ‘Zo, zei Angie tevreden. ‘Dan ga ik er nu tussenuit.’
    De rest is geschiedenis.
    We hebben een engel op onze schouder. Een engel die ons vieren heeft samengebracht.
    Angie is haar naam. Hoe zou het anders kunnen zijn.

    Lees meer