• | | |

    Uit je hoofd, in je lijf

    DoorTitia Liese

    Een paar weken geleden liep ik door Equi Terme. Een klein – deels middeleeuws – dorp, op 10 kilometer afstand van Codiponte. Een bergdorp in de Apuaanse Alpen. Ook in Equi Terme wordt het wereldberoemde witte marmer van de Apuaanse Alpen gewonnen (de marmergroeven van Carrara liggen aan de andere zijde van de bergrug).
    Zoals de naam al zegt is Equi Terme een plaats met – al sinds de Romeinse tijd – een thermaal bad. Met natuurlijke bronnen. En met een grot die in de pre-historie al bewoond is geweest. Zoals dat hoort bij een badplaats, heeft ook Equi Terme een promenade. Langs de promenade staan twee wit-marmeren beelden. Het ene beeld (hierboven) is een vrouwen-figuur dat een enorm uitgedijd hoofd torst. Een blokhoofd, zeg maar. Ik zag het beeld en dacht meteen: Verlaat Verdriet. Foto maken. Blog schrijven. Wat een herkenbaar symbool!

    In je hoofd

    Altijd weer is ‘in je hoofd zitten’ een groot thema voor Verlaat Verdriet-ers. Je kent het gebaar vast wel. Je handen links en rechts naast je hoofd. Vervolgens een hand boven je hoofd en een hand onder je kin. Om aan te duiden: IK ZIT ALTIJD IN MIJN HOOFD.

    Uit je hoofd

    Wat kun je ernaar verlangen uit je hoofd te komen. Uit die gedachten die eeuwig in je hoofd lijken rond te draaien. Hardnekkige overtuigingen. Negatieve oordelen. Over jezelf. Over andere mensen. De wereld om je heen. Over schuld. Over verantwoordelijkheid. Angst. Boosheid. Wanhoop.
    Gevoel & verstand.
    Je bent er moe van. Doodmoe. Je wilt wel anders. Maar hoe?

    In je lijf

    Ongetwijfeld niet toevallig staat naast het beeld met het ‘blokhoofd’ een ander – ook marmeren – beeld. Eveneens een vrouwenfiguur. Deze vrouwenfiguur strekt zich schijnbaar moeiteloos uit over haar linkerbeen. Heeft haar voet vast. Kijkt verwachtingsvol de wereld in.

    Steeds meer komen we tot de ontdekking dat alleen psychologische hulp niet toereikend is. In ons hoofd weten we het allemaal wel. Maar in ons gevoel …….. Hoe bang zijn we om te voelen. Contact te maken met ons lijf. Te voelen dat we bestaan. Dat we er zijn. ‘Ik voel niks’ hoor ik Verlaat Verdriet-ers vaak roepen. ‘Ik kan niet bij m’n gevoel! komen!’ De wanhoop hoor je in hun stem. Alsof dat niet voelen is!
    Voelen kun je leren. Een eerste stap is al je te realiseren hoe wanhopig je je kunt voelen als je denkt dat je niet kunt voelen. Je voelt wel. Je voelt alleen niet wat je zou willen voelen. Dat kun je ook niet voelen. Je gevoelens van wanhoop, van twijfel, van cynisme zitten ervoor.

    Doen

    Ga eens voor de spiegel staan.
    Zie jezelf eens dat gebaar maken waarmee je zichtbaar maakt ‘Ik zit in m’n hoofd.’
    Kijk in de spiegel.
    Zie jezelf.
    Hoe voelt het om dat te doen?
    Hoe voelt het om dat te zien?

    Ga vervolgens voor de spiegel zitten.
    Strek je been uit.
    Buig je over je been.
    Pak je voet eens vast. Als het je lukt: pak je voet eens liefdevol vast.
    Kijk in de spiegel.
    Zie jezelf.
    Wat zie je nu?
    Wat ervaar je nu?

    Lezen

    Deze website: Gevoel en verstand
    Deb Dana: De polyvagaaltheorie in therapie
    Gabor Maté: Wanneer je lichaam nee zegt
    Peter A. Levine: De stem van je lichaam
    Michel Le Van Quyen: Wat stilte met je hersenen doet
    David Emerson en Elizabeth Hopper: Traumaverwerking door yoga (niet meer in de boekhandel verkrijgbaar)

    Kijken

    Rouw kent geen tijd: Ruptuur

  • | | |

    Daar plukken wij de vruchten van

    DoorTitia Liese

    Stephanie schreef recht uit haar hart tijdens de (schrijf)retraite De weg van liefde in Codiponte, 2023.
    Ze deelt haar gedachten en gevoelens graag op deze plek met je.

    Daar plukken wij de vruchten van.
    Als individu, met een gemeenschappelijke levenservaring, komen.
    Als een grote (zeer) hechte vriendenkring gaan, denk wel meer.
    Samen, en toch ieder alleen, haar of zijn weg van liefde aangaan.
    Samen, raakvlakken, overeenkomsten.
    Elkaar begrijpen wat er achter de traan verscholen gaat.
    Geen schaamte hebben voor tranen, iedereen begrijpt ze door en door.
    Een traan, op welke wijze dan ook, helpt een ander weer om verder te komen en gaan.
    We plukken allemaal vruchten, soms groot, soms klein, maar zo waardevol.

    Daar plukken wij de vruchten van.
    Delen van onomkeerbare levenservaringen.
    Hoe we door zijn gegaan op een leeftijd dat we onze ouder(s) nog zo hard nodig hadden.
    De strubbelingen van het leven en onze overleefkracht.
    De (nog steeds) aanwezige boosheid met elkaar delen.
    Luisterende oren, eerst zo vreemd, later zo waardevol.
    De stiltes, zo waardevol.
    Aandacht voor iets wat de wereld nauwelijks/niet voor ons (wil hebben) heeft.
    Wij hebben het elkaar cadeau gedaan.
    We plukken allemaal vruchten, soms groot, soms klein, maar zo waardevol.

    Daar plukken wij de vruchten van.
    De liefde en warmte die wij elkaar schonken.
    Knuffels in overvloed, die we zo hard nodig hebben.
    Knuffels van verbondenheid, van groei en kracht.
    Ze waren er deze weg van liefde in overvloed.
    Een aanraking, een hand op een knie, even elkaars hand vasthouden.
    Geen kou voelen, maar voelen stromen wat verbondenheid met je doet.
    We plukken allemaal vruchten, soms groot, soms klein, maar zo waardevol.

    Daar plukken wij de vruchten van.
    Loslaten van het steeds maar zorgen voor anderen.
    Echt verzorgd worden en echt niets mogen.
    Ja, met jezelf bezig zijn.
    Je eigen weg naar liefde en gelijkgestemden toelaten op je weg.
    Tijdig je individuele weg weer bewandelen, en toch zo verbonden voelen.
    We plukken allemaal vruchten, soms groot, soms klein, maar zo waardevol.

    Daar plukken wij de vruchten van.
    De liefde van het huis en Codiponte.
    Ieder zijn eigen stekkie en toch zo verbonden.
    De aanwezige begeleiding, altijd liefdevol afgestemd.
    De liefdevolle maaltijden van Davide en Maartje.
    Alles uit handen geven en ons laten verrassen door liefdevolle eenvoud.
    Het lijkt zo gewoon, maar wat is ‘gewoon’ voor de buitenwereld die ons niet (wil) begrijpen?
    We plukken allemaal vruchten, soms groot, soms klein, maar zo waardevol.

    Stephanie 16 oktober 2023

  • | |

    Malou Gorter: Ik kon mannen niet goed lezen

    DoorTitia Liese

    ‘Ik kon mannen niet goed lezen, en dat komt ongetwijfeld omdat ik maar zo kort een vader heb gehad.’ 

    Malou Gorter

    Teruggekomen van de weg van liefde in Codiponte ligt er een stapeltje zaterdagse Volkskranten op me te wachten. Dus ook Volkskrant Magazines.
    In het Volkskrant Magazine van zaterdag 14 oktober 2023 een interview met actrice Malou Gorter. Malou Gorter (1969) was 7 jaar toen ze haar vader verloor. Het zal mogelijk niet gemakkelijk zijn het interview in z’n geheel nog te pakken te krijgen. Maar een paar Verlaat Verdriet-kenmerken die ik tegenkwam wil ik toch graag hier met je delen.

    …….. ‘Het was een wilde scene, die van haar ouders. Hippie-achtig, heel vrij. We hebben een tijdje een jazzcafé gehad…… 
    Prettige herinneringen, die overschaduwd werden door een tragische gebeurtenis: op haar 7de overleed haar vader. ‘Heel plotseling. Het café was net failliet en we waren verhuisd naar een kraakpand met 25 kamers ofzo. We zouden op vakantie gaan, de auto stond al voor de deur, ik dacht dat hij koffers ging inpakken, maar in plaats daarvan liep hij door, naar het ziekenhuis. Daar bleek hij een maagperforatie te hebben, en niet veel later was hij dood.” ……….

    ………. Wat volgde is mettertijd een rond verhaal geworden. ‘Zoals dat in families gaat. Ik leek op mijn vader, die enthousiast en ondernemend was. Mijn broer leek meer op mijn moeder – een humoristisch mens, maar niet heel vrolijk. Ze adoreerde mijn vader, maar zelf had ze een harde, lichtelijk sombere kant. Dus toen hij er niet meer was, heb ik me kennelijk in mijn hoofd gehaald dat ik zijn rol in het gezin moest overnemen.’ ……………

    Je ging het verlies voor anderen compenseren?
    ………. ‘Ja. Vrolijk doen. De boel gezellig maken. Ik wist ook zeker dat het voor mijn moeder en mijn broer erger was dan voor mij. Dat was gewoon de wáárheid, dacht ik toen. Maar intussen liep ik zelf natuurlijk ook rond met een groot verdriet waarover ik met niemand sprak.’

    Ergens in die jaren voelde ze voor het eerst de lokroep van het toneel, tijdens een voorstelling van Hauser Orkater. Alex van Warmerdam zat op een enorme barkruk en zong een zielig liedje over hoe ellendig het leven is. Hij leek héél klein op die kruk, net een jongetje, met een petje op en afhangende schoudertjes. Ik ken die tekst nog steeds uit mijn hoofd: Alles smaakt naar azijn/ Het leven bezorgt mij pijn/ Ik tors de twijfel/ Ik wil gelukkig zijn. Ik was een jaar of 10, 11, en compleet betoverd. Ooooh, dacht ik, dat dit kán! En meteen daarna: dat wil ik ook.’………..

    Wat was het dat het zo bijzonder maakte?‘
    ‘Dat heb ik zelf ook pas veel later begrepen. Het was vormgegeven verdriet, schoonheid vinden in ellende. Ik was een vrolijk kind, maar ik had dus eigenlijk een kutjeugd, want het was niet fijn thuis. We deden het best goed met elkaar, maar er was wel een grondtoon van diepe pijn en verdriet ………..
    ………………………………………..

    Ja, maar ik denk dat huiselijke omstandigheden wel een belangrijke rol spelen.
    …………………… ‘Dat is ook waar. En het werkt natuurlijk door. Ik ben nu al jaren samen met mijn vriend Roel, die uit een stabieler gezin komt, maar daarvoor viel ik altijd op moeilijk, onveilige jongens. Ik kon mannen niet goed lezen, en dat komt ongetwijfeld omdat ik maar zo kort een vader heb gehad. Die moet je eerst op een voetstuk plaatsen, dan dondert-ie ervan af en ga jij van: stamp stamp. Maar dat ken ik dus niet.’ ……………….

  • | | |

    Mijmeren over De weg van liefde

    DoorTitia Liese

    Els Pronk schreef een mooi bericht over De weg van liefde 2023.
    Haar bericht deel ik hier graag met jullie.

    Mijmeren over De weg van liefde

    Terugblik

    Wanneer ik terugdenk aan De weg van liefde in Codiponte voel ik warmte. Niet alleen van de mediterrane zon, die ruim aanwezig was gedurende de week. Het was het geheel, de groep, Titia, Maartje en Davide en hun entourage. Het was de bedding van de Toscaanse omgeving, de oude huizen, de rust die het dorp uitstraalde.

    De weg van liefde

    Alles bij elkaar maakte dat zich De weg van liefde kon openen voor de deelnemers. Het ritme van de maaltijden deinde mee met ons programma. Dit programma, dat een open en gekaderd geheel was met uitnodigingen: om te vertellen wat verteld mocht worden, om te  schrijven wat geschreven mocht worden, om te delen wat gedeeld mocht worden.

    Veilig

    Wat me keer op keer verwonderde en raakte: hoe moeiteloos dat ging  als je je omringd weet door ervaringsgenoten in een veilige setting. En dat delen dan echt helend en inspirerend kan zijn.
    Titia, die het stevige fundament is onder De weg van liefde, kende alle deelnemers van eerdere momenten. Zij wist op de juiste momenten te ondersteunen, mee te denken, de grote kaders te benoemen, het perspectief te bekrachtigen of te verbreden en de grote lijnen te zien vanuit haar kennis en kunde. 

    Aandacht

    Ik denk nu aan: het aandacht geven aan je héle levensweg: de tijd mét je ouder(s), zónder je ouder(s), de eventuele andere invloeden vóór de dood van je ouder(s). Of, een ander voorbeeld: het besef dat we vaak de verbinding aangaan met de dood in plaats van met het leven. Pittige thema’s, die je wakker kunnen schudden en je blik kunnen verruimen, wanneer je daar aan toe bent.

    Schrijven

    Soms liggen er nog andere dingen te wachten om eerst in de ogen te kijken of aandacht te geven. Keer op keer bleek het schrijven een krachtige manier om hiermee aan de slag te gaan. Mooi, om te zien hoe deelnemers elkaar aanmoedigden en verbaasd waren over hun eigen gedichten. De woorden van ervaringsgenoten zijn heel veel krachtiger en inspirerender gebleken, dan wat wij kunnen ‘verzinnen’. Fantastisch dat ik hierin ondersteunend heb mogen zijn.

    De brief-schrijfvorm is een eenvoudige en doeltreffende uitnodiging om te schrijven. Het mijmerend schrijven, waarbij we het boek ‘Vader’ van Ap Dijksterhuis konden gebruiken als voorbeeld: ‘Lieve papa, wat ik je nog wil vertellen’…. bleek een effectief middel waarbij er steeds weer een nieuw hoofdstuk van het eigen verhaal aan bod mocht komen. Ook de dialoogbrief, waarbij je als volwassene in gesprek kon gaan met het kind van toen, bleek een mooie manier om de weg van liefde te openen en op eigen wijze te vervolgen.

    Uniek

    Een scala aan superlatieven schieten door mijn hoofd, wanneer ik terugdenk aan de week in Toscane. Wat zijn we enorm verwend met Italiaanse lunches en maaltijden van Davide. Liefde en aandacht proefde je in alles terug. Maartje was onze aandachtige, attente en liefdevolle gastvrouw, bij wie we ons welkom voelden vanaf het moment van aankomst. Ze omringde ons met zorg, dekte de tafels sfeervol en dacht mee wanneer dit nodig was.

    Villa Le Muse

    Hun gele huis ‘Villa le Muse’ is een warme plek met veel terrassen en een heerlijk (dompel)bad met ligbedden en schrijftafel in de buurt. In het huis waren prachtige kamers met schrijfplekken. Grappig vond ik het om te zien, hoe iedere deelnemer daarnaast ook zijn of haar eigen plek koos: in het dorp bij de rivier, in de kerk, aan een picknicktafel of gedurende een wandeling alleen of met iemand samen. Het dorp en de omgeving bood hiervoor volop gelegenheid.

    Aandacht

    Voor mijzelf was het iedere dag meer voelbaar dat ik me kon overgeven aan de rust van deze mooie omgeving. De wandeling iedere morgen, het ‘dolce far niente’ – de kunst van het niet(s) doen – na de lunch en het verzorgd worden heeft me goed gedaan. Hierdoor kon, heel belangrijk, alle aandacht naar de groep gaan.

    Veel waardering heb ik voor Titia, die zich alle moeite getroost heeft tijdens deze week, maar ook al ver daarvoor, om De weg van liefde aan te bieden en onder de aandacht te brengen. Zonder te weten of er zich überhaupt deelnemers zullen melden. Haar vertrouwen dat De weg van liefde op deze plek voor Verlaat Verdriet-ers mag plaatsvinden en zal plaatsvinden begrijp ik nu heel goed.

    Vervolg

    Ik ben nog lang niet uitgeschreven, maar wil het voor nu hierbij laten en afsluiten met de wens dat er in de toekomst in Codiponte een prachtig Internationaal Biografisch schrijfhuis Bodoni mag komen.
    Titia, dankjewel dat je mij een plek gunde als assistente tijdens De weg van liefde 2023.
    Een stevige knuffel voor jou en alle deelnemers.
    En een diepe buiging voor wat jullie gedaan hebben en mee naar huis hebben genomen om je eigen weg van liefde te vervolgen.

    In liefde, Els