Van wie? Tips voor mensen in je omgeving

Gepubliceerd op maandag

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

In de komende weken deel ik Tips voor mensen in je omgeving uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek met je.

Van wie?

Wie behoorde de overleden ouder toe? Was zij/hij in de eerste plaats de partner van de andere ouder? En pas in de tweede plaats de ouder van de Verlaat Verdriet-er?

Of was de overleden ouder in de eerste plaats ouder van de Verlaat Verdriet-er? En pas daarna de partner van de andere ouder? (en/of de ouder van haar/zijn andere kinderen?).

Tip

Als een Verlaat Verdriet-er als volwassene alsnog op zoek gaat naar wie haar/zijn overleden ouder was, dan gaat zij/hij in de eerste plaats op zoek naar de vrouw/de man die haar/zijn ouder was.

Een persoon die op zoek gaat naar wie de overleden moeder/overleden vader was, maakt gebruik van haar/zijn onvervreemdbare recht om te weten wie haar/zijn ouder was.
Voor de Verlaat Verdriet-er betekent een volmondige erkenning van dit grondrecht een grote steun in haar/zijn verlate rouwproces.

Vorige TIPS

Inleiding 
Niet gehoord en gezien gevoeld
Herinneringen
Trots, koppig en eigenwijs
Anders
Tweestromen-proces 
De factor TIJD
Het gezin van herkomst
Het samengestelde gezin
Leeftijd
Verlies moeder, verlies vader
De magische leeftijd
Afstand en nabijheid
Tekort
De Grote Verdwijntruc
Waakzaam
Stoer en zelfstandig
Genieten
Over grenzen
Bodemloze put
Vertrouwen enzo
Zelfvertrouwen
Incasseren
Controle
Zorgen en verzorgd worden
Leven & dood
Verbinding verbroken
Machteloosheid
Aanpassen
Bagatelliseren

Bestellen

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Boeken bestellen van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Delen

Deel met ervaringsgenoten op het besloten Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats.

Veerkracht en weerbaarheid

Gepubliceerd op zondag

Veerkracht

Veerkracht is een woord dat te pas en te onpas opduikt. Een soort van modewoord. Zeker in de wereld van verlies en rouw.

Bij mij roept dit gemakkelijke gebruik van het woord veerkracht altijd weer wrevel op.
Want.
Stel.
Je bent in je jeugd je ouder – of je beide ouders – verloren door overlijden.
Stel.
Als volwassene word je geconfronteerd met tal van moeilijkheden in jezelf. In je leven.
Heeft je veerkracht dan gefaald? Heb jij dan gefaald? Moet je je daarvoor schamen?
Terwijl je al je beschikbare veerkracht hebt gestoken in overleven (?).

Weerbaarheid

Afgelopen vrijdag had ik, samen met Gerardine, een gesprek bij mijn uitgever over een nieuw te schrijven/maken project in verband met verlies en rouw in de klas. Gerardine heeft een lange staat van dienst in het onderwijs. Onder veel meer heeft ze jarenlang de functie gehad van vertrouwenspersoon op een scholengemeenschap.

In ons gesprek zei Gerardine: ‘We doen tegenwoordig zo ons best om kinderen te behoeden voor pijn en verdriet. En dat is zo slecht voor de ontwikkeling van hun weerbaarheid!’

Kwartje

Mijn kwartje kon ik met een knal horen vallen.
Misschien jij het jouwe ook?

Wordt vervolgd.

Bagatelliseren: Tips voor mensen in je omgeving

Gepubliceerd op vrijdag

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

In de komende weken deel ik Tips voor mensen in je omgeving uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek met je.

Bagatelliseren

Als mensen zich als kind niet gezien en niet gehoord hebben gevoeld.
Alles belangrijker leek dan wat hen overkwam.
Mensen hen vroegen: ‘Hoe is het met je moeder/je vader?’ in plaats van te vragen ‘Hoe is het met jou?’
De ouder na haar/zijn dood werd doodgezwegen.
De overgebleven ouder het verlies van haar/zijn partner belangrijker vond dan het verlies van de moeder/de vader voor het kind….
Dan lijkt het verlies van de ouder een detail. Een vorm van pech. En nauwelijks meer dan dat.

Tip

Veel mensen die jong een ouder hebben verloren, hebben de neiging als volwassene het verlies dat ze als kind geleden hebben te bagatelliseren. ‘Nou nee hoor, daar heb ik nooit last van gehad’.

Er wel of niet om kunnen huilen lijkt dan een criterium te zijn voor ‘er wel of geen last van hebben’. Toch betekent ‘er geen last van hebben’ – er niet meer om hoeven huilen – niet dat de kenmerkende patronen in het leven van de betreffende persoon geen rol zouden kunnen spelen.

Wees attent op een al te gemakkelijk uitgesproken ‘Daar heb ik geen last van’. Het kan een halve, of zelfs minder dan dat, waarheid zijn.
Neem kennis van de kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet. Ze kunnen voor jou, als naaste, soms beter waarneembaar zijn dan voor de persoon in kwestie zelf.   

Volgende tip

Van wie?

Vorige TIPS

Inleiding 
Niet gehoord en gezien gevoeld
Herinneringen
Trots, koppig en eigenwijs
Anders
Tweestromen-proces 
De factor TIJD
Het gezin van herkomst
Het samengestelde gezin
Leeftijd
Verlies moeder, verlies vader
De magische leeftijd
Afstand en nabijheid
Tekort
De Grote Verdwijntruc
Waakzaam
Stoer en zelfstandig
Genieten
Over grenzen
Bodemloze put
Vertrouwen enzo
Zelfvertrouwen
Incasseren
Controle
Zorgen en verzorgd worden
Leven & dood
Verbinding verbroken
Machteloosheid
Aanpassen

Bestellen

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Boeken bestellen van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Delen

Deel met ervaringsgenoten op het besloten Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats.

Aanpassen: tips voor mensen in je omgeving

Gepubliceerd op dinsdag

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

In de komende weken deel ik Tips voor mensen in je omgeving uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek met je.

Aanpassen

De infrastructuur van het leven van Verlaat Verdriet-ers veranderde na de dood van de ouder totaal. Wat tot dat moment ‘normaal’ was, de cultuur waarin ze leefden en die hen vertrouwd was, hield van het ene moment op het andere op te bestaan.

Waar moesten ze zich voortaan aan houden?
Wie verschafte hen daar duidelijkheid over?
Ze gingen letten op de overgebleven ouder. Als die maar geen verdriet had. Als die het maar zou redden….
Vanaf nu wisten ze het. Je moeder/je vader kan doodgaan. Dus waarom zou dat met de overgebleven ouder ook niet kunnen gebeuren?
Misschien kwam er een nieuwe ouder in het gezin. ‘Je bent toch mijn moeder/mijn vader niet’.

Deze kinderen werden gedwongen zich aan te passen aan omstandigheden die niet goed voor hun ontwikkeling waren.

Tip

Nog altijd is het voor deze mensen een tweede natuur. Ze passen zich aan aan omstandigheden die niet goed voor hen zijn.
Voor ze het goed en wel in de gaten hebben, hebben ze het weer gedaan: zich aanpassen. ‘Zeg jij maar wat we gaan doen!’ zul je nog wel eens van deze mensen kunnen horen.

Vergis je niet. Als ze alleen zijn weten ze vaak heel erg goed wat ze willen. Het is in het contact met andere mensen, dat die tweede natuur ineens weer de kop op steekt en dan is het er weer: ‘Zeg jij maar wat we gaan doen. Mij maakt het niets uit. Ik vind alles goed’.

Volgende tip

Bagatelliseren

Vorige TIPS

Inleiding 
Niet gehoord en gezien gevoeld
Herinneringen
Trots, koppig en eigenwijs
Anders
Tweestromen-proces 
De factor TIJD
Het gezin van herkomst
Het samengestelde gezin
Leeftijd
Verlies moeder, verlies vader
De magische leeftijd
Afstand en nabijheid
Tekort
De Grote Verdwijntruc
Waakzaam
Stoer en zelfstandig
Genieten
Over grenzen
Bodemloze put
Vertrouwen enzo
Zelfvertrouwen
Incasseren
Controle
Zorgen en verzorgd worden
Leven & dood
Verbinding verbroken
Machteloosheid

Bestellen

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Boeken bestellen van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Delen

Deel met ervaringsgenoten op het besloten Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats.

 

Ben je ook zo nieuwsgierig geworden naar BeeldTaal?

Gepubliceerd op maandag

Ben je ook zo nieuwsgierig geworden naar BeeldTaal?
Dan geef ik je graag een update over ontwikkelingen waaraan we werken.

Nieuw tool

In de afgelopen maanden heb je mogelijk het een en ander gelezen over BeeldTaal.
BeeldTaal is een nieuw tool dat ik heb ontwikkeld. Een eenvoudig, maar zeer effectief tool. Zowel voor Verlaat Verdriet-ers als voor hulpverleners voor de begeleiding van Verlaat Verdriet-ers.
Sinds enige tijd test een aantal vrijwilligers BeeldTaal. Onze vrijwilligers helpen ons van BeeldTaal een toegankelijk, uitnodigend en inspirerend (online) tool te maken.

Online zelfhulpprogramma

BeeldTaal zal in de tweede helft van 2019 beschikbaar komen in verschillende verschijningsvormen. We streven ernaar om in ieder geval het online zelfhulpprogramma beschikbaar te hebben.

Uitgever

Aanstaande vrijdag, 7 mei, heb ik een volgend gesprek met de uitgever. Deze uitgever heeft aangegeven zeer geïnteresseerd te zijn en heeft in de afgelopen tijd de mogelijkheden onderzocht om BeeldTaal uit te gaan geven.

BeeldTaal in Italie

Halverwege mei bracht ik een heel bijzondere tiendaagse vakantie door in de Italiaanse streek de Lunigiana. Een rustig, groen, niet toeristisch deel van de Toscane met een rijke historie. In deze vakantie bracht ik een aantal dagen door op een plek waar ik in de (nabije) toekomst graag cursussen wil gaan geven aan de hand van BeeldTaal.

Nieuwsgierig?

Ben je nieuwsgierig geworden naar de ontwikkelingen rond het nieuwe tool BeeldTaal?
Ben je nieuwsgierig geworden naar het BeeldTaal-cursusaanbod in Italie?
Volg dan vooral in de komende tijd mijn blogs.

Aanmelden voor de blogs

Meld je aan voor de blogs op verlaatverdriet.nu

Machteloosheid: Tips voor mensen in je omgeving

Gepubliceerd op zaterdag

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

In de komende weken deel ik Tips voor mensen in je omgeving uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek met je.

Machteloosheid

De wereld van het kind veranderde totaal. Het kind zelf stond aan de kant en kon niets uitrichten tegen de dood.
Niet zo vreemd dat deze mensen in hun volwassen leven nog regelmatig door gevoelens van machteloosheid worden overvallen. De ervaring van de machteloosheid van toen zit in hun diepste geheugen gegrift.

Tip

Wees bescheiden in je oordeel over slachtoffergedrag en slachtofferrol.

Deze Verlaat Verdriet-ers overkwam een gebeurtenis in hun jeugd waarvan ze niet bij machte waren die te beïnvloeden. Een gebeurtenis die vele malen groter was dan in hun kleine kinderleven paste.

Help ze herinneren dat ze, na de dood van hun ouder, hun eigen leven ter hand hebben genomen. Ook al moeten ze misschien op latere leeftijd toegeven dat ze dat niet helemaal goed gedaan hebben. Wat op zich al moeilijk en pijnlijk genoeg kan zijn.

Ze hebben een levensgrote klus geklaard. Want groot worden met een gat in je bestaan waar je ouder aanwezig hoorde te zijn is geen geringe taak voor een kind.
Herinner de persoon in kwestie aan haar/zijn eerder getoonde moed en kracht als je merkt dat gevoelens van machteloosheid bij haar/hem weer de kop opsteken. 

Volgende tip

Aanpassen

Vorige TIPS

Inleiding 
Niet gehoord en gezien gevoeld
Herinneringen
Trots, koppig en eigenwijs
Anders
Tweestromen-proces 
De factor TIJD
Het gezin van herkomst
Het samengestelde gezin
Leeftijd
Verlies moeder, verlies vader
De magische leeftijd
Afstand en nabijheid
Tekort
De Grote Verdwijntruc
Waakzaam
Stoer en zelfstandig
Genieten
Over grenzen
Bodemloze put
Vertrouwen enzo
Zelfvertrouwen
Incasseren
Controle
Zorgen en verzorgd worden
Leven & dood
Verbinding verbroken

Bestellen

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Boeken bestellen van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Delen

Deel met ervaringsgenoten op het besloten Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats.

Marmer uit de Apuaanse Alpen

Gepubliceerd op woensdag

‘Is dat sneeuw, daar boven op die bergen?’
Mei 2019. We logeren op La Concia in Codiponte en kijken naar het uitzicht.
‘Nee, dat is marmer. Wat je ziet zijn toppen van de Apuaanse Alpen. Achter die bergtoppen liggen mamergroeven.’ legt Davide ons uit.
Oja.
Marmergroeven. Carrara. Massa.
Onmiddelijk zie ik het beeld van Michelangelo’s Davide voor ogen.
Nee….. Tijdens De weg van liefde gaan we geen excursie maken naar de marmergroeven van Massa of Carrara. Maar zelf ben ik wel getroffen door de symboliek van dit beeld.

Michelangelo Buonarotti

1475-1564. Michelangelo Buonarotti. Zes jaar toen hij zijn moeder verloor. Verder opgegroeid in het gezin van een steenhouwer.
Zelf reisde Michelangelo naar Carrara om het marmer voor zijn Davide uit te zoeken. Het witste, meest ongerepte en mooie marmer dat hij kon vinden.
Stel je voor hoe hij in die tijd naar Carrara reisde. Hoe dit enorme blok marmer voor hem uit de rotsen werd gehouwen. Naar zijn werkplaats werd getransporteerd.
En stel je voor hoe deze kleine man zijn Davide aan deze enorme brok marmer ontworstelde. Eén van de meest volmaakte beelden uit de Europese geschiedenis. Het beeld waarin Michelangelo zijn grote liefde voor mannen gestalte heeft gegeven.

David en Goliat

David tegen Goliat. De kleine herdersjongen die door vernuft, vermetelheid en kracht de reus Goliat versloeg.
Zo klein als je je als Verlaat Verdriet-er soms kunt voelen in je machteloosheid tegenover de grote problemen die je voelt. Hoe moet je die te lijf gaan? Hoe overwin je die?

Davide

In Villa Sorgente, aan de voet van de Apuaanse Alpen, hebben we onze eigen Davide. Deze Davide is onze onvermoeibare gastheer, die onze maaltijden bereidt. Zodat wij aan het werk kunnen met BeeldTaal In Italië.
Zoals Michelangelo zijn marmerbrok overwon, David Goliat zo gaan wij met onze Verlaat Verdriet-thema’s aan het werk tijdens De weg van liefde. Met vernuft. Vermetelheid. Kracht. Veranderkracht. Maar bovenal met liefde.

Verbinding verbroken: Tips voor mensen in je omgeving

Gepubliceerd op dinsdag

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

In de komende weken deel ik Tips voor mensen in je omgeving uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek met je.

Verbinding verbroken

Met de vroege dood van de ouder leed het kind een onomkeerbaar verlies. Een verlies dat waarschijnlijk plotseling en onverwacht kwam op het moment dat het zich aandiende. Ook al was het kind nog zo goed voorbereid.

De verbinding met degene die bedoeld was liefde, zorg, veiligheid, geborgenheid en vanzelfsprekendheid te bieden, werd onomkeerbaar verbroken. Voorgoed. Lijfelijk contact in de realiteit van alledag was niet meer mogelijk.

Tip

Mensen die jong een ouder hebben verloren, onderscheiden zich vaak van andere mensen door hun vermogen van het ene op het andere moment iets ‘uit hun handen te laten vallen’.

Ineens kunnen ze het contact verbreken. En lijkt het alsof dat contact zelfs nooit heeft bestaan. Dit patroon komt bij veel Verlaat Verdriet-ers voor. Het kan ook jou treffen, als partner, als kind, als collega of als vriend/in.

Het is in dat geval goed om te weten dat deze verbroken verbinding waarschijnlijk een gevolg is van het plotselinge en onomkeerbare verlies in hun jeugd.
Meestal zijn deze mensen er zeer dankbaar voor als jij, dit wetende, het verbroken contact weer kunt en wilt herstellen.

Volgende tip

Machteloosheid

Vorige TIPS

Inleiding 
Niet gehoord en gezien gevoeld
Herinneringen
Trots, koppig en eigenwijs
Anders
Tweestromen-proces 
De factor TIJD
Het gezin van herkomst
Het samengestelde gezin
Leeftijd
Verlies moeder, verlies vader
De magische leeftijd
Afstand en nabijheid
Tekort
De Grote Verdwijntruc
Waakzaam
Stoer en zelfstandig
Genieten
Over grenzen
Bodemloze put
Vertrouwen enzo
Zelfvertrouwen
Incasseren
Controle
Zorgen en verzorgd worden
Leven & dood

Bestellen

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Boeken bestellen van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Delen

Deel met ervaringsgenoten op het besloten Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats.

DE WEG VAN LIEFDE: oogsttijd in de Lunigiana

Gepubliceerd op zondag

De weg van liefde is volgeboekt

‘De weg van liefde is volgeboekt’ liet ik vanochtend op mijn Facebookpagina weten. En dat is ook zo. De retreat De weg van liefde van 12-18 oktober 2019 is inderdaad volgeboekt.
Maar vervolgens realiseerde ik me dat ik nog een blog had willen schrijven. Een blog met de titel Oogsttijd in de Lunigiana. Oogsttijd in Codiponte.
Omdat het zo’n prachtige symboliek heeft. Tijd om te oogsten in een omgeving die helemaal met je mee-leeft

Oktober

Oogsttijd in de Lunigiana. In Codiponte dus ook.
Amandelen.
Hier en daar nog een druif.
Volop olijven.
Truffels.
Porcini (Eekhoorntjebrood. De Lunigiana is beroemd om z’n gedroogde Porcini).
Tamme kastanjes (De Lunigiana is beroemd om z’n kastanjemeel).
Alles wat het land in oktober nog te bieden heeft aan groente, fruit en kruiden.

De weg van liefde

Ik heb het in de afgelopen maanden regelmatig gehoord over De weg van liefde. ‘Ik zou zo graag met je mee willen gaan naar De weg van liefde. Maar weet je: ik heb al zoveel gedaan met mijn Verlaat Verdriet. Ik wil daar nu niet mee bezig zijn.’
Als geen ander begrijp ik dat. Je kunt er zo genoeg van hebben. Er zo genoeg van hebben alsmaar met jezelf bezig te zijn.

De weg van liefde is meer

De biografische retreat De weg van liefde is meer dan een mogelijkheid om (weer) met je Verlaat Verdriet-thema’s bezig te zijn. Weer dat verdriet in te duiken. Weer met (verwerk)werk aan het werk te zijn.

Tijd om te oogsten

De weg van liefde biedt je ook de kans om nog eens stil te staan bij het (verwerk)werk dat je hebt verzet. Jezelf te waarderen voor de veranderingen die je hebt bewerkstelligd. Je bewust te worden van jouw weg van liefde.

De balans opmaken

Wat is er in de afgelopen tijd op me af gekomen?
En wat gebeurde er?
Wat gebeurde er met mij?
En wat heb ik nog nodig?

Voorjaar 2020

Volg ons in oktober op FB op onze weg van liefde in Villa Sorgente in Codiponte.
Laat je inspireren. Tijdens ons verblijf bij Maartje en Davide ga ik ruimte reserveren voor twee verschillende BeeldTaal-weken voor Verlaat Verdriet-ers in het voorjaar van 2020.

Leven & dood: Tips voor mensen in je omgeving

Gepubliceerd op zaterdag

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

In de komende weken deel ik Tips voor mensen in je omgeving uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek met je.

Leven & Dood

Altijd, op elk moment, zijn mensen die jong een ouder hebben verloren, zich bewust van het feit dat je dood kunt gaan.
Niet dat ze steeds maar met de dood bezig zijn…… Nee – zo is het niet. Maar toch houden ze er altijd rekening mee dat het zomaar kan gebeuren.
Of het nu over henzelf gaat of over anderen. Altijd houden ze rekening met de mogelijkheid van een abrupt einde.

Tip

Realiseer je dat deze mensen al hun hele leven weten dat doodgaan bestaat. Deze wetenschap staat voor altijd in hun geheugen, en in hun bewustzijn, gegrift.

Maar wees niet te gauw bang: het is meestal niet uit levensmoeheid dat deze mensen praten over de dood. Tenzij je sterke andere signalen opvangt.

Volgende tip

Verbinding verbroken

Vorige TIPS

Inleiding 
Niet gehoord en gezien gevoeld
Herinneringen
Trots, koppig en eigenwijs
Anders
Tweestromen-proces 
De factor TIJD
Het gezin van herkomst
Het samengestelde gezin
Leeftijd
Verlies moeder, verlies vader
De magische leeftijd
Afstand en nabijheid
Tekort
De Grote Verdwijntruc
Waakzaam
Stoer en zelfstandig
Genieten
Over grenzen
Bodemloze put
Vertrouwen enzo
Zelfvertrouwen
Incasseren
Controle
Zorgen en verzorgd worden

Bestellen

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Boeken bestellen van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw.

Delen

Deel met ervaringsgenoten op het besloten Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats.