Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek helpt verwerken

Gepubliceerd op dinsdag

Het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek helpt je verwerken

‘Wat een warm bad van herkenning’ – Sebastian
‘Het is met zoveel liefde geschreven’ –  Els
‘Dit boek zit zo machtig mooi in elkaar’ – Robert
‘Precies wat ik nodig had’ – Elly
‘Geweldig boek, daar kun je wat mee’ – René

Direct bestellen 

Eén op de dertien Nederlanders

Ongeveer een op de dertien Nederlanders verloor als kind een ouder door overlijden. Veel van deze mensen – zowel de oudere als de (veel) jongere – voelen de behoefte, en/of de noodzaak, het verlies van toen te onderzoeken. En zowel het verlies van toen, als de gevolgen die dat verlies heeft gehad, een nieuwe plaats te geven in hun leven van nu.

Puzzelstukjes

In het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek geeft Titia Liese haar kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw aan je door. Het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek helpt je de puzzelstukjes van je leven bij elkaar te zoeken en in elkaar te passen.

Inhoud van het (Ver)Werkboek

Hoofdstuk 1

Zeven kwaliteiten die je zullen helpen. Ze zijn bedoeld om je een hart onder de riem te steken bij het werk dat je waarschijnlijk nogal eens als zwaar zult ervaren. Geef nooit op!

Hoofdstuk 2

Over jou: je leven zoals het nu is bevat een aantal werkbladen waarmee je zicht krijgt op je leven zoals het tot nu toe is verlopen.

Hoofdstuk 3

Grenzenloos verdriet laat je zien dat het verlies van een ouder voor ieder kind, waar het zich ter wereld ook bevindt, een ramp is. In hetzelfde hoofdstuk 3 lees je in Dubbel Ouderverlies over het levensveranderde verlies van beide ouders.

Hoofdstuk 4

Het verlies van toen nodigt je uit om aan de hand van vragen het overlijden van je ouder en de rol die je daar toen zelf in hebt gespeeld, zichtbaar en concreet te maken.

Hoofdstuk 5

Over-Leven: kenmerkende patronen bij verlaat verdriet laat je zien welke overlevingsstrategieën zich voordoen bij veel mensen die in hun jeugd een ouder hebben verloren.

Hoofdstuk 6

Handreikingen bij verlate rouw laat je de rode draad zien in een verlaat rouwproces: Zien en gezien worden, horen en gehoord worden; Herkennen; Onderkennen; Erkennen; Accepteren; Herwinnen; Handelen.

Hoofdstuk 7

Je overleden ouder helpt je alsnog de realiteit van haar/zijn dood onder ogen te zien. Door haar/zijn dood te aanvaarden geef je je ouder een nieuwe plaats in je leven.

Hoofdstuk 8

Jij en je overleden ouder betrekt jou als persoon direct bij het onderzoek naar je overleden ouder. Hoe zag hij/zij eruit? Hoe zie jij eruit? Niet alleen de overeenkomsten, maar ook de verschillen die je leert zien, brengen je dichter bij je overleden ouder.

Hoofdstuk 9

Herinneringsboek Moeder/Herinneringsboek Vader nodigt je uit een herinneringsboek te maken over je overleden ouder.

Hoofdstuk 10

Een ingrijpend verlies als jeugdervaring geeft je inzicht in de verschillende levensgebieden waarop verlaat verdriet zich kan manifesteren.

Hoofdstuk 11

Gevoelens en Emoties laat je zien welke verschillende gevoelens en emoties zich voor kunnen doen bij een verlaat rouwproces en nodigt je uit om gevoelens en emoties die je van jezelf kent in verband met je verlaat verdriet, zichtbaar te maken.

Hoofdstuk 12

Doen & Laten laat je zien wat je kunt doen en wat je kunt laten in een verlaat rouwproces.

Hoofdstuk 13

Rituelen bij Verlaat Verdriet besteedt aandacht aan de helende kracht van rituelen.

Hoofdstuk 14

Voorbeelden ter inspiratie biedt je voorbeelden om zelf te Doen.

Hoofdstuk 15

Zoals ik ben nodigt je uit om zichtbaar te maken wie je bent, wat je wilt, hoe je in het leven staat, wat je belangrijk vindt en wat je verlangens zijn.

Hoofdstuk 16

Interview met Titia Liese, auteur Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek.

Hoofdstuk 17

Interviews laat je kennis maken met mensen die, net als jij, jong een ouder hebben verloren. De verhalen vertellen wat er toen gebeurd is en maken tevens zichtbaar welke gevolgen de vroege dood van de ouder heeft gehad. Door het werkblad na elk interview met de nodige zorgvuldigheid in te vullen breid je je inzichten in je eigen verhaal uit.

Hoofdstuk 18

Tips voor mensen in je omgeving is bedoeld om andere mensen meer inzicht te verschaffen in veel voorkomende patronen bij Verlaat Verdriet.

Hoofdstuk 19

Veel gestelde vragen over Verlaat Verdriet en verlate rouw behandelt vragen die wellicht ook bij jou spelen.

Hoofdstuk 20

Praktische informatie verschaft je informatie over de verschillende mogelijkheden van proces-support bij verlate rouw.

Werkbladen

Titia Liese stelt de werkbladen uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek gratis beschikbaar in Word voor gebruikers van het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek .
Stuur een aanvraag-mail naar  onder vermelding van naam en mailadres. 

 

 

 

Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader beschikbaar

Gepubliceerd op dinsdag

Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader beschikbaar

Mogelijk wist je het al, mogelijk wist je het nog niet. Van deze website kun je Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader gratis downloaden.

Completer maken

De Herinneringsboeken zijn invulboeken die je in PDF kunt downloaden. Ruim 20 jaar geleden hebben Fiep Gortemöller en ik ze als handreiking gemaakt. Een handreiking om je te helpen bij je zoektocht naar wie je overleden ouder is geweest. Zodat je als het ware als een journalist met het boek onder je arm naar familieleden en vrienden van je overleden ouder kunt gaan. Op zoek naar feiten. De ervaring heeft geleerd dat mensen vaak zeer bereid zijn je te helpen jouw beeld van je overleden ouder completer te maken.

Gezinsvormen

De boeken zoals ze nu zijn, zijn gebaseerd op de gezinsvorm zoals die in de tijd dat we de boeken maakten nog het meeste voor kwam. Namelijk de gezinsvorm van een vader en een moeder die met elkaar getrouwd waren.
Zeker in de afgelopen 20 jaar is in Europa een veelheid aan (nieuwe) gezinsvormen ontstaan. Je kunt zijn opgegroeid bij twee vaders. Twee moeders. Een alleenstaande moeder. In een gezin waarvan een van de ouders in transitie is gegaan. Je bent kind van een (onbekende) donor. Of je bent met je ouder(s) als vluchteling in Europa terecht gekomen. Mogelijk heb je in je jeugd je beide ouders verloren.

Gebruik

Gebruik Herinneringsboek Moeder en/of Herinneringsboek Vader daarom als je ze gebruiken wilt als handreiking. Realiseer je dat we niet hebben gekozen voor de gezinsvorm van vader, moeder, huwelijk, kinderen omdat we zouden vinden dat deze vorm de norm zou zijn. Maar het is voor ons ondoenlijk de Herinneringsboeken aan te passen aan al deze nieuwe leefvormen. Pas Herinneringsboek Moeder / Herinneringsboek Vader daarom aan jouw situatie aan. Precies zoals als jij het wilt hebben.

Tip

Een verlaat rouwproces is voor veel Verlaat Verdriet-ers een complex proces. Verdriet en/of boosheid over de leefvorm waarin jij bent opgegroeid kan een pijnlijk thema zijn in je proces, met een veelheid aan subthema’s.

Ook Titia was een goed en normaal kind

Gepubliceerd op maandag

…….Terwijl toch andere mensen steeds weer benadrukken dat mijn beide kinderen – ook Titia – normale en goede kinderen zijn.

Gisteren schreef ik in mijn blog Familie: een onverwacht verrassend bericht over de onverwachte mail die ik ontving van een Duitse neef. Vandaag ontving ik nog een uitgebreide mail. Met bijvoorbeeld een brief die mijn vader in 1968 schreef aan de ouders van deze neef.

Opnieuw kantelt mijn idee over vroeger. In deze brief schrijft mijn vader over het huwelijk met zijn 2e vrouw. Onder meer: ……. Hoewel het tegen mijn principes is, heb ik vaak de kant van de kinderen – zeker van Titia – moeten kiezen. Wat mijn vrouw mij nooit heeft kunnen vergeven…….. 

En dat, terwijl ik me tot ver in mijn volwassenheid hopeloos verraden heb gevoeld door mijn vader. Omdat hij voor mijn gevoel altijd de kant koos van zijn 2e vrouw (met wie ik inderdaad vanaf het allereerste begin (vanaf dat ik 8 was) een hele slechte relatie heb gehad).

Kantelend perspectief

Een verandering van perspectief, mag ik wel zeggen. En dat wel tientallen jaren later……
En ja: er gebeurt iets met me als ik de zin lees   ……..Terwijl toch andere mensen steeds weer benadrukken dat mijn beide kinderen – ook Titia – normale en goede kinderen zijn. 

Nog een nieuw perspectief

Ik wist het altijd. Van de slechte relatie die mijn vader had met zijn vader. Zowel mijn grootvader als mijn vader geheelonthouder – nooit alcohol. Mijn overgrootvader verliet zijn gezin toen zijn kinderen nog jong waren. Zwaar alcoholist. Overleden in een tehuis voor alcoholverslaafden.
Ik kijk naar de stamboom die mijn nieuw verworven neef mij toestuurt. En zie dat mijn overgrootvader zijn moeder verloor toen hij 3 was. En zijn vader toen hij 8 was. Voor zijn 10e jaar wees dus.

Om over na te denken

Zo kun je op je 70e onverwacht nog een heleboel nieuwe perspectieven toegestuurd krijgen. Om over na te denken!

Familie: een onverwacht verrassend bericht

Gepubliceerd op zondag

Familie

Verlaat Verdriet-ers raad ik vaak aan op zoek te gaan naar wie je vroeg overleden ouder is geweest. Je te realiseren dat je ouder niet alleen jouw ouder is geweest. Dat je ouder ook een kind is geweest van haar/zijn ouders. Broer of zus. Neef of nicht. Vriend. Vriendin. Collega. Buurman. Buurvrouw.

Jezelf beter leren kennen

Op zoek gaan naar wie je ouder is geweest is een hele krachtige manier om ‘op zielsniveau’ het contact te herstellen met je overleden ouder. Door je overleden ouder beter te leren kennen, leer je jezelf beter kennen.

Jezelf een plek geven

Door contact te zoeken met – familieleden van – je overleden ouder geef je jezelf een plek in de familielijn. Je wordt (weer) iemand met wortels in het verleden.

Identificatie en identificeren

Ik zag dat gisteravond letterlijk gebeuren in de nieuwsuitzending van Terschelling TV van zaterdag 1 februari 2020. Een zoon die zijn vader nauwelijks heeft gekend. Een vader, zeeman, die omkwam bij de stormramp van 1953. In 1967 aanspoelde op Terschelling en 52 jaar een onbekende dode is geweest. https://nos.nl/artikel/2321003-onbekende-dode-op-terschelling-blijkt-na-halve-eeuw-vermiste-zeeman.html

Een vader die pas in 2019, 52 jaar later, is geïdentificeerd aan de hand van DNA. In de film op Terschelling TV kun je zien wat het met deze zoon, die zijn vader nauwelijks heeft gekend, doet om als 70-jarige op Terschelling bij het graf te staan van zijn vader. Eindelijk heeft hij zijn plaats in kunnen nemen in de mannenlijn.

Brieven van mijn eigen vader

Zelf ontving ik vanochtend een mail uit Duitsland met de vraag of ik de dochter ben van Benjamin P. Liese. Een mail van een familielid uit Duitsland.
Dat ben ik. Die dochter van Benjamin P. Liese.
En dit onbekende familielid heeft brieven van mijn vader aan zijn vader uit 1968 en 1973 in zijn bezit.

Familie

Nog geen uur na deze mail zitten deze Duitse neef (* 1945) en ik (* 1949) aan de telefoon te kletsen alsof we elkaar al jaren kennen. Wat tot vanochtend dus niet het geval is geweest.
Wat het doet? Een geheel onverwachte bijzondere telefonische ontmoeting op zondagochtend 2 februari 2020. En natuurlijk ben ik ook heel benieuwd naar de brieven die mijn vader in ’68 en ’73 stuurde naar zijn familielid in Duitsland.

Er is meer

Waarmee ik maar wil zeggen tegen heel veel Verlaat Verdriet-ers: er is bijna altijd meer dan je denkt te weten. De moeite waard om op zoek te gaan!

Verlaat Verdriet-theorie binnenkort op YouTube

Gepubliceerd op maandag

Verlaat Verdriet-theorie binnenkort op YouTube

‘Wat gebeurt er met al jouw kennis van Verlaat Verdriet als jij stopt met jouw Verlaat Verdriet-werk?’ Het is me in de afgelopen jaren vaak gevraagd. ‘Wat gebeurt er met de Verlaat Verdriet-theorie die jij hebt ontwikkeld?’ Ook die vraag heb ik vaak gehoord.

Ik heb er vaak en veel over nagedacht. Wat gebeurt er met mijn werk? Wat gebeurt er met alle kennis die ik heb opgebouwd – en uitgebouwd – in 25 jaar werk met Verlaat Verdriet-ers?
‘Er gebeurt helemaal niets meer met al deze kennis’, heb ik me even vaak gerealiseerd. ‘Als ik stop is het gewoon weg.’

Tijd

‘Tijd om jouw grote kennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn te verduurzamen’ is de conclusie van Gerardine Marechal. Gerardine is sinds enige tijd betrokken bij de Stichting Verlaat Verdriet. Ze draagt Verlaat Verdriet een zeer warm hart toe.

Mijn Verlaat Verdriet-theorie

Al sinds jaar en dag deel ik met deelnemers aan de workshops mijn Verlaat Verdriet-theorie. Elke keer weer maak ik mee wat mijn theorie, en de schema’s op flaps die ik daarbij gebruik, deelnemers aan de workshops brengt aan inzicht. Aan (h)erkenning. Aan opluchting. ‘Zie je wel – ik ben niet gek!’ ‘Ik kan weer verder.’

Filmpjes op YouYube

In mijn blog van 6 december jl. Het leven gaat verder 2 schreef ik over mijn plan om mijn Verlaat Verdriet-theorie op te nemen op film en die films te plaatsen op YouTube. Ik heb contact opgenomen met mijn plaatsgenoot René van Manen van Storm Visual Solutions om hem advies te vragen.
Op mijn vraag heeft René onmiddellijk en volmondig ‘JA’ gezegd. ‘We gaan het proberen. We gaan het doen.’

Twee weken geleden is René op een maandagochtend naar me toe gekomen. Samen met zijn assistent Bastiaan. En alle benodigde apparatuur voor de opnamen. De hele ochtend zijn we samen aan het werk geweest. Ik om mijn theorie over te dragen. René en Bastiaan met de opnamen. Bijna waren we in één ochtend klaar. Maar net niet helemaal. Vanochtend zijn ze samen terug gekomen. Met alle benodigde apparatuur die nogmaals is opgesteld. In een kleine 2 uur waren we klaar.

Binnenkort beschikbaar

Mijn Verlaat Verdriet-theorie binnenkort op zeer professionele wijze beschikbaar op YouTube! Wat verheug ik me over deze manier van verduurzaming van mijn werk. Wat hoop ik dat nog veel meer Verlaat Verdriet-ers – en hulpverleners – in de toekomst zullen profiteren van deze samenwerking met René va Manen.

Dank

René en Bastiaan: dank voor jullie bereidwilligheid om samen op deze manier aan het werk te gaan!

Binnenkort op YouTube

Vanzelfsprekend houd ik je graag op de hoogte van de plaatsing van onze films op YouTube.

Herman Koch: Äiti kuollut – Moeder dood

Gepubliceerd op maandag

Finse dagen

Toen Koch in 2012 Finland opnieuw bezocht, als vertaalde schrijver, kwamen twee Finse woorden bij hem terug: Äiti kuollut – Moeder dood.

In Volkskrant Magazine van zaterdag 11 januari 2020 lees ik het interview met schrijver Herman Koch naar aanleiding van zijn nieuwste boek Finse dagen. Herman Koch (1953) verloor op zijn 18e zijn moeder als gevolg van kanker.

…………’Ik merkte, met ouder worden, dat ik een ander perspectief op dingen van lang geleden kreeg. Ik heb in Red ons, Maria Montanelli, mijn debuut van dertig jaar geleden, ook al over mijn middelbare schooltijd en de dood van mijn moeder geschreven. Dat was een boos boek, verteld met de stem van een puber. Ik vroeg me af: hoe zou het zijn als ik nu naar die tijd zou kijken, met een mildere blik – als mezelf, zonder personage, zonder verteller?’

‘Je bent milder?’

‘Ik was benieuwd het uit te zoeken. Ik wilde weten hoe ik zou kijken naar het gedoe tussen mijn ouders, hun huwelijk en zo, de dood van mijn moeder, de vriendin van mijn vader. Het was niet zo dat ik dacht: ik ben nu milder. Ik was er nieuwsgierig naar. Of ik het met een soort van objectiviteit zou kunnen aanschouwen, door die afstand van inmiddels ruim 45 jaar.’

‘En?’

‘Nou, ik merkte dat er toch wel weer dingen waren waar ik tóch weer – nog steeds – verontwaardigd over raakte.’………….

Herman Koch

Red ons, Maria Montanelli
ISBN: 9789054443445

Finse dagen
ISBN: 9789026341069

 

 

Dat is al zo lang geleden, dat kan het niet zijn.

Gepubliceerd op zaterdag

‘Dat is al zo lang geleden, dat kan het niet zijn’

Vanochtend sprak ik een Verlaat Verdriet-er aan de telefoon.
Vrouw. 40+. Verloor jong haar beide ouders. Directeur/eigenaar van een goedlopend bedrijf.

Zoektocht

Zoekt. Wat is er toch met mij aan de hand?
Komt in haar zoektocht onder meer terecht bij een maatschappelijk werkster.
Vertelt haar thema’s. Thema’s die je op een kilometer afstand herkent als Verlaat Verdriet-thema’s, zoals
Altijd het gevoel hebben: er klopt iets niet met mij. Maar wat?
Onrust. Altijd een gevoel van onrust.
Steeds op zoek naar een gevoel van veiligheid. Van geborgenheid.
Innerlijke eenzaamheid.
Het gevoel nergens bij te horen.
Er van buiten stoer en sterk uitzien, maar van binnen diepe onzekerheid voelen.

Verlies beide ouders

‘Zelf denk ik dat dit iets te maken heeft met het vroege verlies van mijn beide ouders.’ zegt deze Verlaat Verdriet-er.

‘Nee,’ zegt de maatschappelijk werkster beslist. ‘Dat is al zo lang geleden, dat kan het niet zijn.’

HELP

Column van Loes Reijmer in de Volkskrant: Verlies

Gepubliceerd op zondag

Column

In de Volkskrant van zaterdag 28 december 2019 lees ik een prachtige column van Loes Reijmer: VERLIES. Als kind van 13 verloor Loes Reijmer haar vader als gevolg van kanker. Deze column heeft ze geschreven in het kader van Terugblikken: de uitnodiging van de Volkskrant aan columnisten om een persoonlijke terugblik op het afgelopen decennium te schrijven.

Ik kan deze column niet helemaal voor je overnemen. Een foto plaatsen van de column kan – in verband met auteursrechten – niet zomaar, vrees ik. Ook de link, zo lang hij werkt, geef ik graag aan je door. De intro van de column neem ik graag voor je over. Advies: probeer deze Volkskrant te pakken te krijgen – haar column is heel mooi geschreven en echt de moeite waard.

Verlies

‘Heel zwaarmoedig denk ik niet te zijn. Of helemaal niet, eigenlijk. Maar toen me werd gevraagd een persoonlijke column te schrijven over de jaren twintig, ‘wat je hoopt of vreest’ mailde de chef behulpzaam, bleef het hoofd maar vol verlies. 
Dat krijg je als op jonge leeftijd een van je ouders doodgaat. Mijn vader overleed toen ik 13 jaar oud was. Hij had kanker, was heel ziek, maar zelfs op het moment dat de huisarts binnenkwam om euthanasie te verlenen wist ik zeker dat mij dit niet ging overkomen.
Ouders zijn lief, irritant, geweldig, stom, je zet ze op een voetstuk en je schaamt je er kapot voor, maar ze zijn er boven alles gewoon altijd. 
Gewoon en altijd – een paar uur later wist ik wel beter………

 

Verlaat Verdriet-workshop december 2019

Gepubliceerd op zondag

Jongen en meisje

Verlaat Verdriet-workshop

Donderdagavond 19 december 2019. Drie Verlaat Verdriet-ers. Twee vrouwen, een man. Alle drie jong hun moeder verloren.
Onafhankelijk van elkaar zijn ze aangekomen. Binnengekomen.
Zien mij.
De plek waar ze de komende dagen gaan verblijven.
Elkaar.
En besluiten alle drie: hier is het o.k. Hoe spannend ook. Ik ga het aan. Met deze mensen. Op deze plek. Hier durf ik het aan. Nu. Verlaat Verdriet-workshop december 2019.

Vrijdagavond 20 december

Vermoeid van het intensieve werken, maar blij met wat de dag heeft gebracht, sluiten we af.
Vertellen. Luisteren. Gehoord worden. Zien. Je gezien voelen. Herkend. Erkend.
De bijzondere dynamiek van de overeenkomsten heeft ons de hele dag vergezeld. Het warme bad. Ruimte voor verdriet. Ontroering. Ruimte voor jezelf. Voor de ander. Verbinding. Verlaat Verdriet-workshop december 2019.

Zaterdagmiddag 21 december

We sluiten een bijzondere Verlaat Verdriet-workshop af. Over 4 weken zijn we weer samen voor de Terugkomdag.
Terwijl ik deze blog schrijf, realiseer ik me dat we er bij het afscheid nemen niet aan hebben gedacht elkaar prettige kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar te wensen. En dat hoefde ook niet. Deze workshop had genoeg aan zichzelf. Aan z’n eigen warmte. Saamhorigheid. Z’n eigen emoties. Aan z’n eigen gevoelens van verbondenheid. Verlaat Verdriet-workshop december 2019.

Verlaat Verdriet-workshops 2020

Wil je meer weten over wat de Verlaat Verdriet-workshop in 2020 voor jou kan betekenen? Lees meer

 

Ik heb dit al eens meegemaakt

Gepubliceerd op woensdag

‘Ik heb dit al eens meegemaakt.’
De realisatie beneemt me even helemaal de adem.

December 2019

Decemberweer. Korte dagen. Nat. Koud. Sinterklaas. Mijn verjaardag. Aankomend kerst. Kerstbomen. Lichtjes. 

Mijn partner is in de laatste tijd van zijn leven aangekomen.
Naderend eind. Hij 68. Ik net 70.
Na ruim 30 jaar onze LAT-relatie in Nunspeet. Naast een gedeeld leven op Terschelling.

Hoe doe je dat? Wat gebeurt er? Wat gebeurt er niet? Wat wil je? Wat wil je niet? Wat kan? Wat kan niet? Hoe geef je dit alles vorm?

December 1957

Decemberweer. Korte dagen. Nat. Koud. Sinterklaas. Mijn verjaardag. De verjaardag van mijn broertje. Aankomend kerst. Kerstboom. Kaarsjes. Muziek.

Mijn moeder is in het laatste tijd van haar leven aangekomen.
Naderend eind. Zij 49, ik net 8.

Wat weet ik? Wat weet ik niet? Wat ervaar ik? Wat ervaar ik niet? Wat voel ik? Wat voel ik niet? Wat wil ik? Wat wil ik niet?
Op tweede kerstdag overlijdt mijn moeder. Mijn leven zonder moeder is begonnen.

Ik heb dit al eens meegemaakt

Toen met het bewustzijn van het kind van 8 dat ik was.
Nu met het bewustzijn van de volwassene die ik ben.

Gat in je ziel

Lees ook mijn blog De kerstengel en mijn moeder in mijn boek Gat in je ziel.