• | | | | |

    Sleutels voor zorg- en hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Sleutels

    Als zorgverlener/hulpverlener zul je zo nu en dan in de praktijk werken met een Verlaat Verdriet-er. Mogelijk zelfs vaker dan je denkt. Jouw cliënt/patiënt.Verlaat Verdriet-er. Een Verlaat Verdriet-er met haar/zijn eigen verhaal. Niet altijd (of mogelijk zelfs heel vaak) zal een Verlaat Verdriet-er zich ervan bewust zijn dat klachten waarvoor hij/zij bij jou heeft aangeklopt gerelateerd zouden kunnen zijn aan het vroege verlies van haar/zijn ouder(s). De kans is dan levensgroot aanwezig dat jij als zorg-/hulpverlener de oorspronkelijke bron mist van de klachten.

    Rouw en verlate rouw

    ‘Ieder rouwt op haar/zijn eigen manier’ is vandaag de dag een van de sterke overtuigingen als het gaat over verlies en rouw. En ja. Dat is waar. Ieder rouwt na een verlies met eigen mogelijkheden en op eigen manier. MAAR. Bij verlate rouw gelden toch echt andere wetten. Het is belangrijk je daar als zorg-/hulpverlener van bewust te zijn. Het kan zowel voor jou, als voor je cliënt helpend zijn je dit te realiseren.
    Cliënten/patiënten die – na een recent verlies – bij jou aankloppen kunnen klachten relateren aan dat verlies. Bij verlaat verdriet en verlate rouw ligt dat anders. Totaal anders zelfs. Dan gaat het over een verlies dat lang geleden heeft plaatsgevonden. Mogelijk tientallen jaren. Verlaat Verdriet-ers hebben geleerd daar niet over te praten. Ze hebben zich dat aangeleerd omdat ze zich niet gezien, gehoord en erkend hebben gevoeld. Toen – als kind – niet. En nu – als volwassene – nog steeds niet.

    Kenmerkende Patronen

    In de vele jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk heb ik geleerd thema’s te onderscheiden die vrijwel alle Verlaat Verdriet-ers (en dat zijn er in de loop van de jaren heel veel) herkennen. Deze kenmerken die ik Kenmerkende Patronen bij Verlaat Verdriet heb genoemd kunnen sleutels zijn waarmee jij een Verlaat Verdriet-er kunt openen. Jouw cliënt/patiënt voelt zich gezien, gehoord en erkend. Zo kun je samen aan het (ver)werkwerk gaan. Ik noem een paar van de Kenmerkende Patronen:

    • Innerlijke eenzaamheid
    • Basaal gebrek aan zelfvertrouwen
    • Aanpassen
    • Niet om kunnen gaan met grenzen
    • Angst hebben niet ouder te worden dan de ouder is geworden (en dat kan onthutsend jong zijn)
    • Niet om kunnen gaan met intimiteit
    • Relatieproblemen

    Lees meer

  • | | |

    Schaamte overwinnen brengt opluchting

    DoorTitia Liese

    Schaamte overwinnen brengt opluchting, opluchting brengt heling.

    Gisteren had ik een gesprek met de nieuwe eigenares van de fysiotherapiepraktijk waar ik ’s ochtends dagelijks mijn sport-/oefenrondje doe. Sinds de overname door haar waait er een nieuwe wind door de praktijk. ‘We willen meer zijn dan alleen een praktijk waar je aan je knie geholpen wordt als je last hebt van je knie. Of aan een spier geholpen wordt als je last heb van een spier. We willen meer holistisch werken. Meer mensgericht. Samen met de patiënt zoeken naar oplossingen voor een probleem. Kort door de bocht: minder symptoom bestrijden, meer diepgang. Dat vraagt iets van de patiënt. Maar het vraagt vooral ook iets van ons, waar we eigenlijk niet voor zijn opgeleid. We stellen een patiënt die komt met een pijnklacht vragen die dieper gaan dan de pijnklacht alleen. Niet elke patiënt is daarvan gediend. Dan kan het gebeuren dat de patiënt verwijten heeft naar mij als fysiotherapeut. ‘Ik kwam voor pijn aan m’n schouder. Jij viel me lastig met vragen waarop de antwoorden jou geen steek aangaan. Ik kwam daar niet voor. En ik ondertussen heb nog steeds pijn aan m’n schouder.’

    Vruchtbaar gesprek

    Een paar maanden geleden nodigde ik de nieuwe eigenares van de praktijk uit voor een gesprek. ‘Ik hoor en zie soms signalen die passen binnen Kenmerken van Verlaat Verdriet. Zijn jullie je daarvan bewust? Doen jullie daar ooit iets mee? Ik kan m’n mond daarover houden, maar we kunnen ook eens kijken of ik jullie vanuit mijn kennis van dienst kan zijn.’ Zo zaten we gistermiddag zonder mankeren middenin een vruchtbaar gesprek. Uit dat gesprek werd me ook duidelijk hoe ingewikkeld het kan zijn voor fysiotherapeuten om vanuit een andere visie te werken. Patiënten komen voor een probleem in hun lijf. Daar willen ze vanaf. En wel zo snel mogelijk. Ze willen niet lastig gevallen worden met vragen over mogelijke diepere oorzaken. ‘Hoe zo: wil je beweren dat het tussen m’n oren zit?’

    Schaamte overwinnen

    Tijdens ons gesprek besef ik weer eens hoeveel schaamte er leeft. Ook bij Verlaat Verdriet-ers.
    Voor de Verlaat Verdriet-ers die schaamte voelen over het feit dat ‘het nog steeds niet over is’ en ‘dat ze er nog steeds mee zitten’ nog eens kenmerkende gevolgen van ruptuur en trauma die levenslang op kunnen spelen. Waarvoor je mogelijk bij de dokter terecht komt. Of mogelijk bij de fysiotherapeut. Mogelijk speelt dat ook bij jou.
    Besef: schaamte overwinnen brengt opluchting. Opluchting brengt heling.

    Kenmerken

    • Gevoeligheid voor stress
    • Angst- en paniekaanvallen
    • Gevoeligheid voor burn-out
    • Innerlijke eenzaamheid
    • Chronische pijnen
    • Suïcidegedachten
    • Chronische vermoeidheid
    • Gevoeligheid voor verslavingen

    Lezen

    Zien

    Rouw kent geen tijd 

  • | | | | | |

    De weg van liefde, en die ene gedachte

    DoorTitia Liese

    Zeven gedachten die je leven kunnen veranderen

    1. Die ene gedachte waar je al een leven lang naar op zoek bent;

    2. Die ene gedachte die al zo lang diep in je zit;

    3. Die ene gedachte die zo graag geuit wil worden;

    4. Die ene gedachte die je wilt delen met mensen die je begrijpen;

    5. Die ene gedachte waarin je nieuwsgierigheid voelt;

    6. Die ene gedachte: waar vind ik een plek waar tijd, ruimte en begrip is voor mij, en voor mijn verhaal;

    7. Die ene gedachte die je te binnen schiet als je dit leest.

    Vraag

    Welke gedachte komt nu op bij jou?

    De weg van liefde

    Zaterdag 24  – vrijdag 30 oktober 2026

    Lees meer

    De weg van liefde

  • | |

    Een dag met een hele dikke gouden rand

    DoorTitia Liese

    ‘Titia, wil je voor ons een lezing komen houden in Winschoten?’
    Ons is Stichting TrOost Groningen. Stichting TrOost Groningen biedt ondersteuning, informatie en herdenkingsmogelijkheden bij verlies en rouw.
    Winschoten is de plaats waar ik, inmiddels lang geleden, ter wereld kwam.

    JA

    JA, antwoord ik meteen op de uitnodiging van Marian Ek, want zij is degene die me de uitnodiging stuurt. Een logische volgende stap voor verlies-/ en rouwbegeleider Marian, geïnspireerd door haar deelname aan ons symposium Teruggaan om verder te kunnen van afgelopen november.
    ‘Wat leuk om dat te doen in mijn geboortestad. Natuurlijk doe ik dat graag. Thuiskomen in Groningen. Bij de mensen en hun verhalen, hun kijk op het leven, de humor waar ik zo van hou. Maar: mag het alsjeblieft een informatiemiddag zijn in plaats van een lezing? Een lezing voelt voor mij zo gelikt en ik wil graag met de aanwezigen in gesprek gaan. Ik wil horen wat ze van me willen weten. Wat ze van mij willen horen.’ ‘Natuurlijk mag dat.’
    Ik vraag Annemieke Arendsen een artikel te schrijven om door te geven aan de kranten in het Noorden. En dat schrijft Annemieke. Een mooi, uitnodigend artikel dat (in verkorte versie) op verschillende plekken is gepubliceerd.

    Ik begrijp het nu veel beter

    Op 9 mei 2026, toevallig twee dagen na de geboortedag van mijn moeder (geboren 7 mei 1908, Ambt Almelo, overleden 26 december 1957, Wildervank), in de Vennekerk in Winschoten. Opgewekt maak ik me in de ochtend al vroeg klaar voor vertrek. Benodigdheden voor mijn verhaal. Twee doosjes boeken. Voor een vleugje Italië, natuurlijk wil ik ook graag in de plaats waar ik ben geboren de aanwezigen vertellen over Casa Matilda – Huis voor Levensverhalen in Codiponte, bak ik een Torta della Nonna. Vertrek om 9.30 uur en ben om 11.30 uur in Winschoten. Inmiddels toch wel een beetje gespannen. Hoeveel mensen zijn er straks? Hoe zal het gaan? Wat ga ik allemaal vertellen? Delen? Als ik op m’n plek zit, op de tafel in plaats van erachter, valt alles van me af. Na de eerste woorden begint het te stromen. Heb ik contact met de rond de twintig aanwezigen. ‘Door wat jij vertelt begrijp ik het allemaal veel beter’ hoor ik in de pauze, en na afloop terug. Niet alleen van Verlaat Verdriet-ers zelf, maar ook van hun partners. Van broers en zussen. Alleen dat al maakt het zo de moeite waard om dit te doen. Met recht: een dag met een hele dikke gouden rand.
    Stichting (Tr)Oost Groningen, Marian, dank voor de uitnodiging en voor al het werk dat jullie hiervoor hebben verzet. Wat mij betreft graag voor herhaling vatbaar. Het eerste verzoek daartoe is vanochtend al vroeg bij me binnen gekomen. Doen?

    Meer lezen