Leven met de vijf Tibetaantjes

Gepubliceerd op donderdag

Wat ben ik toch blij met mijn vijf Tibetaantjes. En wat leef ik met mijn vijf Tibetaantjes in deze tijden van Corona.

Gesloten wegens Corona

Maandagavond werd het me helemaal duidelijk. De oefenruimte bij de praktijk voor fysiotherapie – bij mij aan de overkant – is minstens tot 6 april gesloten. Dus: voorlopig niet op dinsdag en op donderdag in alle vroegte mijn sportrondje. Niet op dinsdagavond mijn wekelijkse yoga-uurtje (sinds twintig jaar!).

Tibetaantjes

Wat ben ik blij met mijn Tibetaantjes. Gewoon. Afgelopen zomer leerde ik ze kennen. Op het strand van Terschelling. Ik heb ze mee naar huis genomen. Sinds die tijd wonen ze bij mij thuis. Tot volle vreugde van mij. De vijf yoga-houdingen. Elke ochtend waarop ik niet ga sporten begin ik mijn dag met de vijf Tibetaantjes.

Eeuwige jeugd gegarandeerd

Simpel om te doen. Om te onthouden. Je bouwt het aantal keren voor elke oefening langzaam op. Ze kosten in totaal niet meer dan een kwartier, zeker niet in het begin. Eeuwige jeugd gegarandeerd!

Informatie

Je vindt veel informatie op het web over deze Tibetaanse yoga-houdingen. Bijvoorbeeld op Wikipedia. Ook op YouTube vind je een veelheid aan filmpjes waarop je kunt zien hoe je deze oefeningen uitvoert (en kunt zien hoe simpel ze zijn. Je hoeft echt geen geoefende yoga-beoefenaar zijn om ze te doen!).

Geweldig en effectief in deze tijden van gesloten accomodaties. Gewoon. Lekker thuis aan de Tibetaantjes!

Albertine

Gisteren sprak ik Albertine Richaerts. Samen met Albertine geef ik de workshop Dubbel Ouderverlies. Ze is sinds jaren yoga-docent in Maastricht en omgeving. Albertine voegde per mail nog het een en ander toe over yoga en mindfulness:

Verlaat Verdriet workshop van maart gaat niet door

Gepubliceerd op dinsdag

In verband met de Corona-maatregelen gaat de workshop van 19, 20 en 21 maart 2020 niet door.

De workshop van 16, 17 en 18 april 2020 is volgeboekt.
In de workshop van 28, 29 en 30 mei 2020 is nog 1 plaats beschikbaar.

Basisworkshop Verlaat Verdriet

Lees meer over wat de workshop Verlaat Verdriet voor jou kan betekenen
Basisworkshop Verlaat Verdriet

Verlaat Verdriet-ers en seksualiteit

Gepubliceerd op zondag

Ervaringswerk – en ervarings-onderzoek – heeft ook z’n beperkingen. Zoals bijvoorbeeld blinde vlekken. ‘Je hebt zo weinig geschreven over seksualiteit.’ Bert Pekelder wees me er op in de tijd dat hij werkte aan de vertaling van mijn boek Gat in je ziel in het Duits: Ein Loch in meiner Seele.
Ik was me er (enigszins) van bewust. Maar seksualiteit is nooit een hoofdthema in mijn leven geweest. Seksualiteit is/was er. Niks mis mee. Wat mij betreft niet speciaal een gebied voor onderzoek.
Toch ben ik me ervan bewust dat seksualiteit voor veel Verlaat Verdriet-ers wel degelijk speelt. En wel degelijk een groot onderwerp kan zijn.

Bijvoorbeeld in je jeugd

  • In wie kon je na het overlijden van je ouder(s) voldoende vertrouwen hebben om je vragen te stellen rond seksualiteit? Rond jouw eigen seksualiteit?
  • Liefkozingen – en seks – van je ouder met een nieuwe partner??
  • Met wie kon je je zoektocht naar jouw seksuele voorkeur delen?
  • Wie was er voor jou toen het tijd was geworden om uit de kast te komen? Met wie kon je daarover delen? Hoe geef je vorm aan jouw vraag/vragen hoe je overleden ouder gereageerd zou hebben op jouw homoseksualiteit? Zou je ouder je hebben afgewezen? Je geaccepteerd hebben?

Bijvoorbeeld als volwassene

  • Hoe kwam de keuze voor jouw partner tot stand? Wilde je voor alles weg uit je ouderlijk huis? Was je – diep van binnen – blij dat er tenminste iemand was die jou wilde hebben?
  • Wat betekenen
    • Afstand? Nabijheid? Intimiteit? Bindingsangst? Verlatingsangst?
    • Verliesangst? In de relatie met je partner?
    • Grenzen stellen?
    • Trouw? Ontrouw?
    • Je plek in kunnen nemen? Geen plek in kunnen nemen?
    • Een kinderwens? Geen kinderwens? Als Verlaat Verdriet-er en man-zijn? Als Verlaat Verdriet-er en vrouw-zijn? Voor de partner van een Verlaat Verdriet-er?
    • Geen relatie vast kunnen houden?
    • Alleenstaand zijn?
  • Hoe gaat je partner om met jou en jouw (bovengenoemde) thema’s?

Uitnodiging

  • Ben je Verlaat Verdriet-er en heb je onderzoek gedaan naar seksualiteit bij volwassenen die in hun jeugd een ouder hebben verloren door overlijden?
  • Ben je Verlaat Verdriet-er en doe je onderzoek naar seksualiteit bij volwassenen die in hun jeugd een ouder hebben verloren door overlijden?
    Neem acontact op 

Meer lezen

Kennis uit ervaring is belangrijk!

Gepubliceerd op zaterdag

Boeken zijn er over volgeschreven. Hoe om te gaan met kinderen en rouw. Boekenvol van goedbedoelende professionals. Van wetenschappers. Allemaal doen ze hun duit in weer een zakje. En nog een zakje. Allemaal willen ze graag kinderen helpen. Willen zo graag voorkomen dat kinderen ‘er later last van krijgen’. Baseren hun kennis op theorie. Op wetenschap. Statistieken. Op veronderstellingen: als je er als kind maar over had kunnen praten, dan had je vast nu niet een probleem gehad (nota bene: ook Verlaat Verdriet-ers denken dat zelf!) Als je maar een leuke buurvrouw had gehad, dan had je nu geen probleem gehad.

Advies hier, advies daar

Adviezen zat voor overgebleven ouders van kinderen die een ouder verliezen door overlijden. Makkelijk gedaan, adviezen geven vanaf je bureau. De ene ‘deskunige-uit- theorie’ praat de andere ‘deskundige-uit-theorie’ na. Wie vraagt zich nog af waar het verlies van een ouder voor een kind in de praktijk om gaat? Wat dat onomkeerbare, levensveranderende verlies in werkelijkheid teweeg brengt?
Adviezen zat. Maar doe het na het verlies van je partner – als moeder/vader – in de praktijk maar eens allemaal!

Hoe zit het met de ervaring?

WIJ – Verlaat Verdriet-ers – zijn de deskundigen. Zoals dat heet ‘ervaringsdeskundigen.’ Gelukkig wordt kennis uit ervaring steeds belangrijker gevonden. Want wie weet beter dan wij zelf wat ons is overkomen. Wat het verlies van onze ouder(s) in onze kindertijd teweeg heeft gebracht. Hoe de impact van het verlies in alle hoeken en gaten van je ziel kruipt. Waar het zich verstopt. Geniepig ruimte inneemt.

Leer van ons!

WIJZELF zijn nu aan de beurt.
Stap uit schaamte.
Stap uit angst.
Lever jouw bijdrage aan kennis uit ervaring van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn.
Help jezelf – en daarmee heel veel andere Verlaat Verdriet-ers.

Groot interview met Eva Crutzen Volkskrant Magazine

Gepubliceerd op zaterdag

Eva Crutzen

Toen Eva 11 jaar was ging haar moeder dood. Dat hakte erin bij cabaretier Eva ­Crutzen, en het blijft erin hakken. Hoewel ze er ook veel fuck it-kracht aan ontleent. ‘Juist doordat het allemaal niet zo soepel ging, heb ik wilskracht ­opgebouwd.’

‘Het lijkt alsof het leven erna nu pas begint voor Eva.’

Instemmend knikkend: ‘Ja. Ja, ja.’ Dan ineens huilend: ‘Sorry, ik word daar instant superverdrietig van. Omdat het bijna lijkt alsof ik daarmee ook afscheid van haar zou nemen. Alsof zij er niet meer toe doet. Maar het klopt wel wat Niels zegt. Het wordt wel minder dat ik overal zo mee worstel. Hoewel ik tijdens dit gesprek al de hele tijd aan het huilen ben, waardoor ik denk: misschien moet ik er toch maar weer eens met iemand over gaan praten. Tegelijkertijd vind ik het moeilijk om te zeggen dat het beter gaat. Omdat het ook voelt alsof ik haar daarmee vergeet. Ik schreef laatst voor een lied de tekst: ‘Wanneer mag je door?’ Ik denk dat het verdriet nooit minder wordt, en het gemis ook niet, maar de manier waarop ik ermee omga verandert wel.’

Waarom heeft de dood van je moeder zo ontwrichtend gewerkt?

‘De jaren na het overlijden van mijn moeder waren heel onrustig, het voelt onveilig als zoiets gebeurt. Dat heeft me lang het gevoel gegeven dat ik stuk was. Alsof ik anders was dan de anderen. Ik voelde me een zwerfkatje waar een oortje vanaf is. Ik wilde zo graag normaal zijn, maar ik voelde me niet normaal. En nu voelt het alsof ik wel even in een lekkere fase zit. Ik heb een leuke vriend, heb lieve mensen om mij heen, mijn werk gaat lekker, en ik ben nog niet bezig met kinderen. Want ik denk dat er wel een shitstorm op me zal afkomen als ik zelf moeder wordt. Maar nu is het gewoon even oké. Ik ben nog steeds wel die zwerfkat met een verminkt oortje, maar ik heb er nu voor mijn gevoel een vette bontjas bij aan. En als ik lach, is mijn tand goud. Ik voel mezelf niet meer minder dan anderen. Ik voel me niet meer stuk.’

Volkskrant Magazine

Lees dit uitgebreide interview met Eva Crutzen over het verlies van haar moeder op 11 jarige leeftijd en de invloed die dit verlies nog altijd heeft op haar, en haar leven van nu.

Volkskrant Magazine 14 maart 2020 

Als kind je beide ouders verliezen door de dood

Gepubliceerd op vrijdag

Kinderen die een ouder verliezen aan de dood ontwikkelen angst. Ze worden bang ook hun overgebleven ouder te verliezen. Ik schreef er gisteren over in mijn blog https://verlaatverdriet.nu/2020/03/12/als-kind-een-ouder-verliezen-aan-de-dood/

Verlies van beide ouders

Voor een aantal kinderen is deze angst werkelijkheid geworden. Ze verloren hun beide ouders. Sommige kinderen verloren hun ouders na elkaar. Bijvoorbeeld door ziekte. Of de overgebleven ouder overleed als gevolg van zelfdoding. Omdat hij/zij het verlies van de partner niet kon dragen. Deze kinderen groeiden een aantal jaren op met hun overgebleven ouder in hun oorspronkelijke ouderlijk huis. Tot ook de overgebleven ouder stierf.
Andere kinderen verloren hun beide ouders tegelijkertijd. In Nederland meestal als gevolg van een ongeval.

Alles kwijt

Kinderen die hun beide ouders verliezen raken alles kwijt. Hun ouders. Het huis waarin ze woonden. Hun vertrouwde omgeving. De school. Vriendjes en vriendinnetjes. In een aantal gevallen ook hun broertjes en/of zusjes.
Ze kwamen terecht in een pleeggezin. Soms bij directe familie. Soms bij vrienden of kennissen van ouders. Of bij wildvreemde mensen.
Ze gingen zwerven, omdat ze zich op geen enkele plek meer veilig konden voelen.
In sommige gevallen bleven broers en zussen bij elkaar wonen in het ouderlijk huis. Een oudere broer en/of een oudere zus – die ook zelf beide ouders was verloren – kreeg de ouderrol toebedeeld.
In sommige gevallen was er geen voorziening getroffen en bleef een kind (alleen) wonen in het ouderlijk huis (Ik verzin dit niet. Ook niet 2020).

Nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig kunnen zijn

Niet meer leven in je vertrouwde gezinscultuur. Waar de dingen waren zoals ze waren, en gingen zoals ze gingen.
Je aanpassen.
Nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig kunnen zijn.
Altijd dankbaar zijn.

Nog een paar vormen waarop je je overgebleven ouder kunt verliezen

De overgebleven ouder

  • kan het verlies van haar/zijn partner niet verwerken en gaat disfunctioneren, bijvoorbeeld door emotioneel op een kind/de kinderen te gaan leunen;
  • kan haar/zijn opvoedtaken niet meer aan en laat het kind/de kinderen als opvoeder in de steek;
  • raakte aan de drank als gevolg van het verlies van de partner;

Sommige kinderen ‘verloren’ hun overgebleven ouder aan een nieuwe partner.

Overleven

In je jeugd je beide ouders verliezen betekent dat je alles kwijt raakt wat je vertrouwd was. Leven is overleven geworden.

Als kind een ouder verliezen aan de dood

Gepubliceerd op donderdag

Als kind een ouder verliezen aan de dood is een absolute ramp. Een ramp van de eerste orde, met een grote diversiteit aan gevolgen. Gevolgen die je meeneemt in je verdere leven. Die je kunnen hinderen tot op de dag dat je besluit er iets mee te gaan doen.

Zorgen en aanpassen

Kinderen die een ouder verliezen aan de dood ontwikkelen angst. Ze worden bijvoorbeeld bang ook de andere ouder te verliezen. Dat betekent dat ze alert worden. Hyper-alert.  Ze gaan, op hun manier en met hun kinder-mogelijkheden, zorgen voor de overgebleven ouder. Als de andere ouder maar niet doodgaat. Ze passen zich aan om de overgebleven ouder maar geen last te bezorgen.

Herinnering

Uit mijn eigen leven herinner ik me dat ik als kind altijd ging kijken of mijn vader nog wel ademde. Lag hij na z’n werk even op de bank, dan ging ik snel kijken. In de vaste overtuiging dat hij ook wel dood zou zijn. Altijd weer de opluchting als ik zijn buik op en neer zag gaan. Gelukkig – hij is toch niet dood!

Gewoonte

Deze gewoonte deed zich niet alleen voor in mijn jeugd, maar deed zich ook voor tot ver in mijn volwassenheid. Lag mijn partner op z’n bank? Eerst kijken of hij nog wel ademhaalde. Opluchting. Gelukkig: hij doet het nog. Was hij niet in de kamer als ik bij hem kwam? Meteen de schok: die ligt dood (in de wc. In z’n slaapkamer. Noem maar op.)
Ook nadat ik me ervan bewust werd wat ik aan het doen was, en waarom, bleef ik dat doen. Tot het langzaam weggesleten is. Vooral nadat ik om mezelf kon lachen: sh.t – ik heb het weer gedaan. Het is me weer overkomen.

Lees meer

Lees meer over de impact van jong ouderverlies en de talrijke gevolgen gevolgen die dat voor jou en je verdere leven kan hebben op deze website en in de boeken die Titia Liese heeft geschreven over Verlaat Verdriet Boeken bestellen

Er moet me iets van het hart: houd moed!

Gepubliceerd op woensdag

Er moet me iets van het hart

En dat gaat over KLAGEN.
Althans: dat gaat over interpretaties van mensen in je omgeving over jouw verlate rouw-pad.

Woorden leren geven

Voor Verlaat Verdriet-ers is het nodig woorden te leren geven aan gevoelens. Gevoelens van pijn. Verdriet. Angst. Radeloosheid. Eenzaamheid. Wanhoop. Leegte. Gevoelens waar je als kind geen woorden voor had. Woorden waarvan je als volwassene de inhoud niet kunt voelen. Je hoofd weet het allemaal wel. Maar je gevoel doet iets anders.

In een verlaat rouw-proces leer je woorden te geven aan die gevoelens. Van pijn. Verdriet. Angst. Radeloosheid. Eenzaamheid. Wanhoop. Leegte. Je wilt graag delen met je naasten. Met mensen in je omgeving.

Hoe pijnlijk als deze mensen jouw – voorzichtige – pogingen om je gevoelens te delen interpreteren als KLAGEN.

De realiteit onder ogen zien

Een ander – even belangrijk – aspect van een verlaat rouwproces is leren de realiteit onder ogen te zien. De realiteit van het verlies van toen. Van wat dat verlies met je heeft gedaan. Wat de gevolgen van het verlies van toen in je leven van nu betekenen. De keuzes die je hebt gemaakt. De spijt die je hebt over keuzes. De mislukkingen. De vraag die je hebt: wie zou ik zijn geweest als mijn moeder/mijn vader niet was overleden in mijn kindertijd. Hoe zou mijn leven van nu er dan uitzien?

Hoe pijnlijk als mensen in je omgeving je – voorzichtige – pogingen om de realiteit van je leven onder ogen te zien interpreteren als ‘er in blijven hangen’. Als ‘slachtoffergedrag’.  Als ‘KLAGEN’.

Daarom moet me van het hart

Houd moed, Verlaat Verdriet-er.
Hef je hoofd op.
Ga verder op je pad.
Neem een voorbeeld aan de Verlaat Verdriet-ers die je zijn voorgegaan.
Ook jij kunt het!

Moederskind of Vaderskind

Gepubliceerd op dinsdag

Moederskind of Vaderskind

Hoe diep verborgen oordelen ook in je zitten – ze zijn er. En ze hebben invloed. Vaak veel meer invloed dan je denkt. Dat kan positieve invloed zijn. En dat kan negatieve invloed zijn. Juist de negatieve invloeden merk je vaak niet op (hooguit merk je dat je ergens boos over bent. Of verdrietig. Kwaad. Verontwaardigd. Angstig. Noem maar op. Zonder dat je goed begrijpt waar dat verdriet, die boosheid, die angst vandaan komen).

Negatieve oordelen

Ik moet daar vaak aan denken als het gaat over Moederskind en Vaderskind. Bestaat dat? Moederskind? Vaderskind? Een Moederskind. Een Vaderskind. ‘Ik was een Moederskind.’ ‘Ik was een Vaderskind.’
Een niet onbelangrijk thema voor Verlaat Verdriet-ers!

Wat is dat dan?

Zelf denk ik dat je bij Moederskind van nature je diepste gevoelens van veiligheid ontleende aan je moeder. Je basale gevoel van veiligheid. Van geborgenheid.
Dat je bij Vaderskind van nature je diepste gevoelens van veiligheid ontleende aan je vader. Je basale gevoel van veiligheid. Van geborgenheid.

Gewoon. Zonder oordeel. Zoals het was.

Oordelen

Een Moederskind? Een Vaderskind? Moederskindje. Vaderskind. Voel je al een verschil terwijl je dit leest?

Vaderskind kun je over het algemeen wel zijn. Of je nu een vrouw bent. Of een man. Dat kun je gewoon vertellen. Met een gevoel van trots. ‘Ik was een Vaderskind‘. Maar ook over Vaderskind bestaan negatieve oordelen.

Maar een Moederskind? Hoe snel treden daarover oordelen in werking? Moederskind. Moederskindje? Papkindje? Vertel je dat als vrouw: ‘Ik was een Moederskind? Vertel je dat als man: ‘Ik was een Moederskind?

Verlies van je ouder

Voor een Verlaat Verdriet-er is het van belang je bewust te worden van de oordelen die bestaan over Moederskind en Vaderskind. Oordelen – die ook in jou zitten!

Stel: je verloor je vader. Je was een uitgesproken Vaderskind. Dan verloor je ook de ouder aan wie jij je basale gevoel van veiligheid ontleende. Wat betekende dit voor jou? Wat betekende dit voor de relatie met je moeder na het overlijden van je vader?

Stel: je verloor als kind je moeder. Je was een uitgesproken Vaderskind. Je vader verloor niet alleen zijn vrouw, je vader verloor ook zichzelf. Aan wie kon jij nog je gevoel van veiligheid ontlenen?

Stel: je verloor je moeder. Je was een uitgesproken Moederskind. Dan verloor je ook de ouder aan wie jij je basale gevoel van veiligheid ontleende. Wat betekende dit voor jou? Wat betekende dit voor de relatie met je vader na het overlijden van je moeder?

Stel: je verloor als kind je vader. Je was een uitgesproken Moederskind. Je moeder verloor niet alleen haar man, je moeder verloor ook zichzelf. Aan wie kon jij nog je gevoel van veiligheid ontlenen?

Eer je vader en eer je moeder

Eer daarom als Verlaat Verdriet-er je vroeg overleden vader. Zeker als je een Vaderskind was. Of je nu man bent. Of vrouw. Zoon bent. Of dochter.
Eer daarom als Verlaat Verdriet-er je vroeg overleden moeder. Zeker als je een Moederskind was. Of je nu vrouw bent. Of man. Dochter bent. Of zoon.

Gevolgen van niet onderkende PTSS

Gepubliceerd op zaterdag

Gevolgen van niet onderkende PTSS

Het onomkeerbare verlies van je ouder in je jeugd betekende een ruptuur in je kinderleven. Je bent voorgoed afgescheiden geraakt van je ouder. Er was voor altijd een leven vóór het verlies van je ouder. En een leven na het verlies van je ouder. Je leven veranderde. Wat gewoon was, was niet meer gewoon. Wat veilig was, voelde niet meer als veilig. Je incasseringsvermogen raakte beschadigd. Of erger nog. De basis onder je bestaan viel in stukken uit elkaar. Je gevoel van continuïteit werd aangetast. Vertrouwen veranderde in angst.

Angst

Waar angst is komt overleven. Je moest gaan overleven. Ontwikkelde overlevingspatronen om jezelf staande te kunnen houden. Overleven na het verlies van een ouder in je jeugd betekent dat je waakzaam bent geworden. Hyper-alert. Je staat als het ware continu AAN.
Mogelijk ken je dat: continu aanstaan en niet de knop UIT kunnen vinden. Je lijf raakt overbelast. Met als gevolg chronische vermoeidheid. Chronische pijn. Overgevoeligheid voor stress. En dat al heel erg lang.
Niet goed voor jou. Voor je lijf. Voor je immuun-systeem. Niet goed voor je zelf-helend vermogen.

Tijd

Herken je dit?
Dan is het heel goed mogelijk dat ook bij jou sprake is van niet-onderkende post-traumatische stress stoornis – PTSS. 
Tijd om daar iets aan te doen.