• | | |

    Jong ouderverlies: voorbeelden van complicerende factoren

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet-ers tellen meestal vanaf de datum waarop hun ouder stierf. Op die dag veranderde hun leven. Voorgoed. Ze vergeten nog wel eens dat voorafgaand aan het overlijden van hun ouder gebeurtenissen kunnen hebben plaatsgevonden die van – grote! –  invloed zijn op wat er voor, tijdens en na het overlijden van je ouder met je gebeurt. Dat kunnen complicerende gebeurtenissen zijn uit je eigen leven, vanaf je geboorte tot het moment waarop je ouder overleed. Dat kunnen ook trauma’s zijn uit het leven van je ouders. Van je grootouders. Van je voorouders.
    In deze blog deel ik een aantal van deze ervaringen uit mijn Verlaat Verdriet-praktijk.

    Voorbeelden

    Ziekbed

    Je ouder is langdurig ziek geweest. Eigenlijk heb je niet anders meegemaakt. Totdat je ouder overleed heb je op moeten groeien in een huis waarin ziekte, verval en dood altijd aanwezig waren. De ouder die bedoeld was om voor jou te zorgen werd steeds meer zorgafhankelijk. Aanpassen was voor jou dagelijkse kost. De dood van je ouder heeft een enorm gat geslagen in je bestaan. Tegelijkertijd waren er gevoelens van opluchting.

    Geboortetrauma

    Jouw geboorte is een traumatische ervaring geweest. Zowel voor jou, als voor je moeder. Als gevolg daarvan is er iets misgegaan in de wederzijdse hechting. Zowel bij jou, als bij je moeder. Er is altijd een een kloof geweest tussen jullie, die jullie niet hebben kunnen overbruggen. Dan, nog voor je 10e jaar, overlijdt je vader door een noodlottig ongeval. Vanaf nu ontbreekt de ouder aan wie jij je gevoel van veiligheid ontleent.

    Wees geworden

    Jouw moeder verloor in haar jeugd haar beide ouders door overlijden. Haar ontwrichte jeugd bezorgde haar vervolg-trauma op vervolg-trauma. Dan ontmoet ze de man die jouw vader zal worden. Bij hem voelt ze zich veilig. Geborgen. Ze bloeit op. Dan overlijdt je vader plotseling. Niet alleen jij verloor voor je 10e je vader. Ook het leven van je moeder stort op dat moment in. Voorgoed. De automatische piloot in haar zorgt voor je. Emotioneel is ze nooit meer beschikbaar voor jou.

    Verlies van status

    Het werk van je vader is zijn lust en zijn leven. Ook uiterlijk draagt hij de kenmerken van zijn status. Zijn werk brengt met zich mee dat hij vaak langdurig afwezig is. Je ouders besluiten dat je vader werk zoekt dichter bij huis, bij het gezin dat ze willen stichten. De arbeidsmarkt is slecht. Hij moet genoegen nemen met een baan zonder status. Het werk past hem slecht. Hij sluit zich in zichzelf op. Wordt eenzelvig. Drinkt steeds meer. Steeds vaker komen uitbarstingen voor. De situatie wordt steeds meer onveilig. Jij en je moeder beschermen elkaar. Dan overlijdt je vader na een kort ziekbed.

    Fout in de oorlog

    Als peuter verlies je plotseling je moeder. Binnen een jaar heeft je vader een nieuwe vrouw. En jij een nieuwe moeder. De situatie is zoals hij is. Zo is jouw jeugd. Totdat je je, naarmate je ouder wordt, ervan bewust wordt dat je niet met je vader over gevoelens kunt praten. Ieder gesprek over gevoel kapt hij af. Botweg. Hoe meer jij het probeert, hoe meer hij de deur dichtsmijt. In je verlate rouwproces ga je op zoek naar familiebanden. Dan ontdek je dat je vader kind is geweest van ouders die fout zijn geweest in de oorlog.

  • | | |

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    DoorTitia Liese

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    Haar vaders dood, pesterijen op school: Nancy leerde thuis om dat soort nare dingen weg te stoppen. Over gevoelens werd niet gepraat. Tot haar emoties zelf een weg naar buiten vonden.
    Een Verlaat Verdriet-er stuurde me de link naar Voor mijn verdriet was geen ruimte in Psychologie Magazine.

    ‘Ik weet nog dat ik op de bank zat, ik was zeven jaar, en ineens kwamen er allemaal familieleden binnen. De spanning in de ruimte was om te snijden. Muisstil bleef ik zitten. Als ik me niet zou bewegen, zou alles hetzelfde blijven. “Weet ze het al?” vroeg mijn oma. “Ik denk het wel,” zei mijn moeder.
    Dat mijn vader dood was, is nooit tegen me gezegd. Toen ik ernaar vroeg, kreeg ik te horen dat hij een hersenbloeding had gehad. Praten over mijn gevoelens? De dag erna werd ik naar school gestuurd alsof er niets aan de hand was.
    Er is niet meer over gesproken. Alsof mijn vader er nooit was geweest. Troost of een knuffel kreeg ik niet, want “we moeten door”.’

    Praten over gevoelens

    ‘Mijn vader mag er weer zijn. Ik praat over hem en over wat er gebeurd is, eindelijk voel ik de vrijheid om te praten over mijn gevoelens. Ook met mijn moeder en zus. Ik voelde altijd vrij weinig voor hem doordat er zo veel taboe en pijn rondom zijn overlijden hing. Nu, voor het eerst in al die jaren, voel ik liefde voor hem. En de vrolijke herinneringen aan hem zijn terug: ik zie ons weer samen schaken, wandelen door de duinen, lachen om taalgrapjes en om Van Kooten en De Bie. In mijn leven is het soms nog steeds een achtbaan. Maar ik begrijp nu: hoe eng of ingewikkeld het soms ook is, je kunt niet anders dan je eraan overgeven. Inclusief alle emoties die erbij horen, en de dingen die je liever wegduwt. Want dat is de enige manier om het leven écht te leven.’

    Beter leren voelen

    Emoties negeren kan leiden tot emotionele stress, die weer allerlei mentale en fysieke kwalen tot gevolg kan hebben, zoals verslaving, extreem perfectionisme, hartaandoeningen, slapeloosheid. Dat negeren is een beschermingsmechanisme dat we vaak al in onze jeugd ontwikkeld hebben, zegt organisatiepsycholoog Marjon Bohré. ‘Als je bij pijn of een moeilijke situatie van volwassenen om je heen altijd het signaal kreeg dat huilen niet helpt en dat je flink moet zijn, dan kan het gevolg zijn dat je, eenmaal zelf volwassen, verdriet of angst ook wegstopt.’ We merken vaak pas dat we emoties verdringen als we tegen de spreekwoordelijke muur aan lopen, bijvoorbeeld doordat we een burn-out krijgen, zegt Bohré. Het is dan van belang om te leren op een andere manier met negatieve emoties om te gaan. Bohré: ‘Daarmee kun je de emotionele stress verminderen en het heeft daarnaast als effect dat je weer positieve gevoelens kunt ervaren.’ Om emoties beter te leren voelen, is het niet altijd nodig om oude emoties alsnog te beleven. Maar je moet wel vaak diep graven in de huidige. Bohré: ‘Dat begint vaak met een vaag, ongedefinieerd gevoel. Wanneer je je richt op deze vage sensatie en die aandacht geeft, wordt steeds duidelijker waar die vandaan komt. Het benoemen van het gevoel kan helpen. In mijn praktijk laat ik cliënten die moeite hebben om emoties te voelen vaak benoemen wat ze in hun lichaam voelen als ze een negatieve emotie ervaren. Daarmee versterk je het gevoel. Vervolgens kunnen ze de emotie leren accepteren: wat je voelt, is niet fout, het is gewoon zo. Als ze een emotie ten volle kunnen toelaten, volgt er vaak bevrijding en opluchting.’

    Artikel

    Psychologie Magazine

    Boek

    Nancy Olthoffs
    De achtbaantester 

    Doen

    De weg van liefde – schrijfretraite in Italië.
    Neem de tijd om te voelen.
    Krijg de tijd om te zijn.

  • | |

    Een verlangen dat onstilbaar lijkt te zijn

    DoorTitia Liese

    Een verlangen dat onstilbaar lijkt te zijn

    Stel je voor. Het is ±1920. Je bent een meisje. Vier jaar. Je moeder is overleden. Je vader kan de zorgen voor het gezin dat achterblijft – jij en je beide zusjes – niet dragen. Vier jaar ben je. En jij moet naar het weeshuis.

    Weeshuis

    Je vader en je zusjes leven verder. Zo goed en zo kwaad als dat gaat. Je vader vindt een nieuwe vrouw. Maar jij moet in het weeshuis blijven. Je groeit daar op. In dat weeshuis.
    Wat zou je graag op willen groeien in een gewoon gezin. Met je moeder. Je vader. Je zusjes. Zondags wandelen langs de boulevard. Slingeren aan de hand van je ouders. Een ijsje eten. Ja – het liefst van alles zou je op zondag een ijsje willen eten. Met je moeder. Je vader. Je zusjes. Zo ziet voor jou het ideale leven eruit. Iets totaal anders dan waarin jij je staande moet zien te houden. De hardheid van dat weeshuis. De eenzaamheid. Verlangen naar wat ook jouw thuis was. Verlangen naar geborgenheid.

    Dochter

    Stel je voor. Het is ± 1980. Jouw moeder is de dochter van het meisje uit het weeshuis. Aan alles voel je dat er iets niet klopt bij je moeder. Altijd angst. Maar waarvoor? Altijd  paniek. Maar waarvoor? Altijd afstandelijk. Maar waarom? Altijd alles onder controle houden. Maar waarom? Altijd lijkt ze iets van jou te verlangen. Maar wat? Waarom?

    Verlangen

    Je voelt een altijd aanwezig verlangen in je moeder. Maar waarnaar? Een verlangen dat onstilbaar lijkt te zijn. Wat is het? Waar gaat dat over? Gaat dat over dat ijsje? Dat ijsje op zondag? Op de boulevard? Slingeren aan de hand van je moeder? Van je vader? Staat dat ijsje symbool voor een doorgegeven verlangen naar de geborgenheid van een gezin?

    Lees meer

  • | | |

    EMDR, Verlaat Verdriet en verlate rouw

    DoorTitia Liese

    Verdriet kit al mijn krachten samen,
    Zodat ik roerloos word als steen.
    Mijn hele wezen wordt materie,
    een ondoordringbaar star mysterie,
    o sla de rots, opdat ik ween.

    Gisteren plaatste ik mijn blog Zoveel soorten van verdriet
    Ook die blog schreef ik, net als deze blog EMDR, Verlaat Verdriet en verlate rouw naar aanleiding van een app-wisseling met een Verlaat Verdriet-er, gisteren gevolgd door een lang telefoongesprek. Deze Verlaat Verdriet-er verloor jong zijn vader door overlijden. Twee jaar geleden volgde hij bij mij een Verlaat Verdriet-workshop
    Hij gaat door een heftig proces. Mooi en bijzonder. Een proces waarin hij veel van zijn ervaringen met mij deelt.

    Bericht

    Vorige week werd ik bijzonder geraakt door een App die hij stuurde. Een bericht dat me erg aan het denken heeft gezet. Met zijn toestemming deel ik het gedeelte uit de App dat me aan het denken heeft gezet. Mogelijk heb jij als Verlaat Verdriet-er ervaring met EMDR-behandeling. Mogelijk ben je therapeut die EMDR inzet bij Verlaat Verdriet-ers. In beide gevallen – Verlaat Verdriet-er en/of therapeut – nodig ik je uit jouw ervaring(en) en/of visie met me te delen titia@verlaatverdriet.nu
    Reacties deel ik op mijn beurt graag weer via een nieuwe blog over dit onderwerp.

    Citaat

    ‘Ik heb vanmiddag mijn vijfde WMDR gehad. Halverwege deze sessie stopte de behandelaar. Het ging over de herbeleving bij het overlijden van mijn neef (recent verlies, T.L.).Toen ik zei dat ik er enerzijds ook dankbaar voor was, stopte ze (ze = de psycholoog/behandelaar, T.L.). Ze vroeg waarom ik er dankbaar voor was. Dat moest ik even uitleggen. Ze vindt het belangrijk dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen trauma en rouwen, omdat EMDR alleen trauma kan behandelen en niet rouw.’

    Afgesloten

    Juist de laatste zin: Ze vindt het belangrijk dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen trauma en rouwen omdat EMDR alleen trauma kan behandelen en niet rouw.’ geeft mij het gevoel dat dit over thema’s gaat die horen bij ruptuur en trauma , Verlaat Verdriet en verlate rouw

    Rouwen

    Als de ruptuur van het vroege verlies van je ouder(s) in je jeugd trauma heeft veroorzaakt, dan heb je mogelijk toen je gevoelens afgesloten. Weggestopt. Gevolg daarvan is, dat je toen niet hebt kunnen rouwen. Mogelijk wel in je hoofd, maar niet in je gevoel. In de loop van de jaren is de weg naar gevoelens rondom het verlies van je ouder(s) meer en meer afgesloten geraakt. Bij Verlaat Verdriet is het dus niet zo dat rouw direct verbonden is aan verlies. Typerend voor een verlaat rouwproces is dat je, stap na stap, de weg terugzoekt waarlangs je weer contact maakt met gevoelens die je diep hebt weggestopt. Zonder in paniek te raken als gevolg van de verliesangst die je in je draagt.

    Blijven

    In dit proces is het, voor mijn gevoel, juist van groot belang dat een Verlaat Verdriet-er leert woorden te geven aan gevoelens rondom verlies, over welk verlies het ook gaat. Net zo goed als ik denk dat het belangrijk is dat een therapeut blijft bij de Verlaat Verdriet-er. Omdat juist dat cruciaal is in een helingsproces van trauma: de ervaring dat er op dat moment iemand voor je is. Iemand die blijft. Die niet weggaat. Die niet de stroom van gevoelens afbreekt. Maar blijft. Voor jou.

    PS: overigens heeft deze Verlaat Verdriet-er groot vertrouwen in zijn psychologe. Dat is dus niet waar het om gaat!

    Vraag

    Hoe werkt dat dus bij EMDR, Verlaat Verdriet en verlate rouw?
    Zelf denk ik verder na over dit onderwerp. Maar mogelijk help jij me verder met denken. Ik hoor het graag.

    Gedicht

    Lees nog eens het gedicht van Vasalis.

    • Wat zegt dit gedicht jou?
    • Wat zegt dit gedicht over jou?

    Verdriet kit al mijn krachten samen,
    Zodat ik roerloos word als steen.
    Mijn hele wezen wordt materie,
    een ondoordringbaar star mysterie,
    o sla de rots, opdat ik ween.

    M. Vasalis
    1909-1998
    Dichters en psychiater