• | | | | | | | | | | | | | |

    Achterkant

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

     

    Het vinden van de eigen psychische familie geeft een mens levenskracht en het gevoel ergens bij te horen.

    Je leest het vaak: rouw is de achterkant van liefde.
    Of, zoals afgelopen week, naar aanleiding van het NPO-programma Kijken in de ziel – Rouw is de omgekeerde vorm van verliefdheid.
    Een heel beperkte opvatting van rouw, in mijn optiek.
    Want wat als niet liefde maar boosheid, verdriet en woede je verbonden heeft met de persoon die er niet meer is?

    Niet omzien in wrok

    Rouw dus na het verlies van iemand
    die jou niet heeft gegeven wat je nodig had,
    die jou heeft afgewezen,
    die jou heeft miskend,
    die jou heeft gebruikt,
    die jou heeft misbruikt,
    die jou heeft verraden.
    Rouw die vele malen groter, pijnlijker en ingewikkelder kan zijn dan rouw na het verlies van een geliefd iemand.
    Wil je niet je leven spenderen aan wrok, dan is het belangrijk dat je in beweging komt!

    Volwassen-perspectief

    Rouw als achterkant van liefde is ook rouw gezien vanuit het perspectief van de volwassene.
    Maar hoe zit dat met het kindperspectief?

    Kind-perspectief

    In de workshops Verlaat Verdriet laat ik het altijd zien: het kindperspectief.
    De loyaliteit van kinderen naar de ouder(s).
    Geen enkele verbinding tussen levende wezens is zo sterk als de loyaliteit van kinderen naar hun ouder(s).
    Die gevoelens van loyaliteit stoppen niet na het onomkeerbare verlies van de ouder (ruptuur!).
    Alleen de ontvanger is er niet meer.

    De achterkant van loyaliteit

    Wel een achterkant dus.
    De achterkant van loyaliteit.

    De achterkant van loyaliteit is leegte.
    De achterkant van loyaliteit is eenzaamheid.
    Innerlijke eenzaamheid.

    Innerlijke eenzaamheid

    Innerlijke eenzaamheid: één van de grootste Verlaat Verdriet-thema’s die ik ken.
    Een thema met een enorme impact op het hele leven van Verlaat Verdriet-ers.
    Een thema dat nog veel te vaak niet gezien, laat staan erkend wordt (‘Er zijn zoveel mensen eenzaam in Nederland Titia. Het is het thema van onze tijd. Dat weet je toch zelf ook wel?‘ kreeg ik laatst weer eens te horen. Deze keer van iemand die geacht wordt heel erg veel te weten van verlies en rouw).

    Verlate rouw

    Ben je Verlaat Verdriet-er?
    Betreft deze innerlijke eenzaamheid ook jou?
    Dan is het belangrijk dat ook jij in beweging komt.
    Tegen jou wil ik de woorden zeggen van Clarissa Pinkola Estés uit haar boek De ontembare vrouw:

    Het vinden van de eigen psychische familie geeft een mens levenskracht en het gevoel ergens bij te horen.

    Symposium ZEER

    Symposium ZEER op 13 mei 2017 biedt jou de gelegenheid
    ervaringsgenoten te ontmoeten,
    je te verbinden met mensen die, net als jij, weten hoe het voelt,
    met hen te delen wat met andere mensen vaak zo moeilijk te delen is,
    om nieuwe moed en kracht op te doen.

    Je bent van harte welkom op 13 mei 2017! 

  • | |

    Herdenken doet goed

    DoorTitia Liese

    Marijke

    De uitnodiging van de dochter van Marijke kwam al maanden geleden.
    Marijke.
    Vriendin.
    Collega.
    Oermoeder van de eigentijdse ritueelbegeleiding.
    Twee jaar geleden overleden.

    Op 3 januari 2017, op haar geboortedag willen we Marijke herdenken.
    Een korte bijeenkomst bij het graf, daarna samen eten in de eetgelegenheid waar Marijke in haar laatste levensjaar vaak at. Alzheimer nam steeds meer bezit van haar. Marijke voelde zich daar veilig.

    Ik schoof de uitnodiging voor me uit.
    Wil ik er naartoe?
    Wil ik het echt?
    Uiteindelijk realiseerde ik me, dat ik geen goede reden had om niet te gaan.
    Ik realiseerde me ook, dat het later niet goed zou voelen als ik niet zou zijn gegaan zonder daar een goede reden voor te hebben. Dat ik er dan later spijt van zou krijgen.

    Bijzonder

    Ik ben gegaan
    En dat was goed.
    ‘Marijke kon iets heel bijzonders‘, memoreert Annie, de uitvaartonderneemster met wie Marijke veel samenwerkte. ‘Marijke kon iets wat andere mensen niet kunnen.’
    Ik be-aam wat Annie zegt. ‘Als je probeert te zeggen wat dat is, kun je het niet. Dan vervliegt het.’
    Marijke kon toveren.

    Motto

    Op weg naar huis speelt Marijke’s motto door m’n hoofd:
    ‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen.’

    Herdenken doet goed

    Ik ben blij dat ik ben gegaan.
    Het is goed om even weer samen met andere mensen de tijd te nemen om stil te staan.
    Stil te staan bij de afwezigheid van iemand die voor ons, aanwezigen op deze herdenking, aanwezig – en dus belangrijk – is geweest.
    Herdenken doet goed.
    Herdenken doet je goed. 

    De kleine prins

    ‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen.’
    Uit: De kleine Prins
    Antoine de Saint-Exupéry
    1900-1944
    4 jaar toen hij zijn vader verloor

  • | | | | | | | | | | | |

    Niet in kindermaat

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

     

     

    Vanochtend schreef ik de blog: Kijken in de ziel: geen toeval naar aanleiding van de recensie van Hanna Bervoets van het programma van Coen Verbraak: Kijken in de ziel.
    Ik schreef in deze blog dat het mijns inziens geen toeval is, dat aan het einde van deze recensie geen woord meer wordt geschreven over het verlies van de man die zijn beide ouders verloor bij de vliegramp op Tenerife.

    Niet in kindermaat

    Het blijft me verbazen.
    Altijd weer verdwijnt jong ouderverlies – laat staan de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn! – naar de achtergrond.
    In de Verlaat Verdriet-workshops besteed ik er altijd aandacht aan: jong ouderverlies is een verlies dat niet in kindermaat wordt geleverd.
    Terwijl het er altijd weer op lijkt, dat er wel zo naar wordt gekeken.
    Alsof jong ouderverlies een beetje kleiner is omdat het over kinderen gaat.
    Alsof zo’n verlies in kindermaat wordt geleverd.

    Flexibel

    ‘Ach, kinderen zijn zo flexibel.’
    ‘Kinderen passen zich wel aan.’
    ‘Onderschat de veerkracht van kinderen niet.’

    Veerkracht

    Als je als kind een ouder verliest, dan is veerkracht overleef-kracht.
    Overleef-kracht is overleven.
    Aan overleven hangt altijd een prijskaartje.
    Dat prijskaartje kom je als volwassene weer tegen.
    Verlaat Verdriet.

    Volwassenen en kinderen

    Altijd weer probeer ik het duidelijk te maken.
    Volwassenen weten verschrikkelijk zeker van elkaar: het ergste wat je kan overkomen, is dat je kind dood gaat.
    Hoe komt het toch, dat volwassenen niet kunnen – of niet willen! – begrijpen dat een kind dat een ouder verliest een verlies lijdt van dezelfde omvang.
    En ons leven moest nog beginnen!

  • | | | | | | | | | | | |

    Kijken in de ziel: geen toeval

    DoorTitia Liese

    Kijken in de ziel

    Op maandagavond 2 december 2017 werd het NPO-programma van Coen Verbraak: Kijken in de ziel – De achterblijvers uitgezonden.

    Uitzending

    Zelf heb ik de uitzending niet gezien. Over de uitzending zelf kan ik dus niet iets zeggen.

    Rouw is een omgekeerde vorm van verliefdheid

    Wel las ik gisteren in de trein de recensie van Hanna Bervoets in de Volkskrant van dinsdag 3 januari 2017.
    Over die recensie kan ik wel iets zeggen.

    Dubbel ouderverlies

    Eén van de mensen die werd geïnterviewd, was een man die als kind zijn beide ouders was verloren bij de vliegramp van Tenerife. Dubbel ouderverlies dus.
    In de inleiding van de recensie werd deze man keurig genoemd als één van van de geïnterviewden. Vermeld werd eveneens keurig het feit dat hij zijn beide ouders verloor.

    Verdwenen

    Het artikel sluit af met opnieuw een vermelding van de verschillende mensen, met hun verschillende soorten van verliezen.
    Alle genoemde verliezen gingen over verliezen van de geïnterviewden die zij hebben geleden in hun volwassenheid.
    Geen woord meer over de man die als kind zijn – beide! – ouders verloor.
    Verdwenen.
    Gewoon helemaal verdwenen.

    Geen toeval

    Ik loop al veel te lang mee in het Verlaat Verdriet-werk, om niet te weten dat dit geen toeval is.
    Jong ouderverlies bij volwassenen verdwijnt.
    Verdwijnt altijd weer.
    Verdwijnt gewoon helemaal uit het zicht.
    Hebben we het niet meer over.
    Geloof me – het is geen toeval dat ook in dit artikel jong ouderverlies weer helemaal uit het zicht is verdwenen.