• | |

    Als je je afvraagt: maar waar is de ziel?

    DoorTitia Liese

    Uitgeversboek

    Steeds vaker overvalt me bij het lezen van een roman het gevoel: volgens mij zit ik alweer een ‘uitgeversboek’ te lezen. Met ‘uitgeversboek’ bedoel ik een roman waarin ik al lezend het gevoel krijg dat de invloed van de uitgever wel heel erg groot is geweest. Romans die technisch gezien kloppen. De vorm is oké. Er is serieuze research gedaan. De inhoud klopt. Boeken waarvan ik al lezend steeds meer het gevoel heb een boek te lezen van de beste leerling van de (creatieve) schrijfcursus. Ja – het voldoet aan eisen die je aan een boek kunt stellen. Aan de eisen die verkoopcijfers stellen is optimaal tegemoet gekomen. Het boek kan de wereld in.

    Maar waar is de ziel?

    Wetenschap

    Is dat vergelijkbaar met waar ik bij wetenschappers die zich hebben gespecialiseerd in verlies en rouw vaak zo’n moeite mee heb? Technisch gezien kan je er misschien geen speld tussen krijgen. Klinisch gezien klopt het wel. De cijfers kloppen (of als ik cynischer ben: lijken te kloppen op cijfers die al eerder zijn vastgesteld door andere wetenschappers). De vorm is oké. De statistieken zijn naar behoren ingezet. Aan de eisen van wetenschappelijk onderzoek is voldaan. De wetenschapper is geslaagd. Aan die mores is voldaan. De wetenschapper kan de wereld in.

    Stabiele omgeving

    ‘Gelukkig slagen de meeste kinderen erin op eigen kracht het verlies van hun ouder(s)te verwerken‘ is een nogal hardnekkige opvatting bij wetenschappers. Veerkracht noem je dat. Overleefkracht is wat het in werkelijkheid is. ‘Kinderen die een ingrijpende (traumatische) ervaring meemaken hebben behoefte aan een stabiele omgeving‘. Dit citaat van een wetenschapper die zich heeft gespecialiseerd in kinderen, verlies en rouw las ik onlangs. Daar heeft ze ongetwijfeld wetenschappelijk bewezen gelijk in. Geen speld tussen te krijgen. Maar: wat denk je wat er gebeurt in de stabiele omgeving van een kind dat haar/zijn ouder(s) verliest? Wat denk je wat zo verschrikkelijk kapot gaat bij jong ouderverlies?
    Begrijp je dan in essentie wel wat je beweert over kinderen die in hun gezin van herkomst een ingrijpend, onomkeerbaar verlies lijden? Ook al heb je al studerend nog zoveel wetenschappelijk verantwoorde kennis opgedaan?

    Waar is de ziel?

    Academisch gezien zullen wetenschappers hun gelijk kunnen bewijzen. Maar wat heb je als kind aan de bewering dat ‘kinderen een stabiele omgeving nodig hebben’ als nou juist die stabiele omgeving zo ingrijpend is verwoest dat je niet eens kunt weten hoe groot die verwoesting in werkelijkheid is? En vervolgens: wat heb je als Verlaat Verdriet-er aan die kennis?

    Wat heb je aan wetenschappelijke kennis als die kennis geen ziel heeft?
    Als je je afvraagt: maar waar is de ziel?

  • | |

    Herman Koch in Volkskrant Magazine, zaterdag 6 januari 2024

    DoorTitia Liese

    In de Volkskrant App van vandaag lees ik het interview van Nathalie Huigsloot met Herman Koch dat morgen, 6 januari 2024, in Volkskrant Magazine verschijnt: Herman Koch wilde deze kop zo lang mogelijk vermijden: ‘Herman Koch ongeneeslijk ziek’.

    In dit interview vertelt hij over de ongeneeslijke prostaatkanker die hem getroffen heeft. Herman Koch (1953) was 17 jaar toen hij zijn moeder verloor, en 25 jaar toen hij ook zijn vader verloor. Zijn goede vriendin Ruth Bergmans: ‘Het pantser van vroeger is er niet meer. Hij schrijft ook veel ontroerender over zijn vroeg overleden ouders dan in zijn eerste werk. Er zit verdriet in hem, dat je nu door de hormoontherapie nu meer ziet.’ Herman Koch: ‘In Finse dagen schrijf ik ook heel openhartig over mijn ouders en mijn jeugd, maar dit is toch anders’. 

    Kreeg je flashbacks naar je jeugd als enig kind, dat beide ouders op zijn 25e verloor? Dat je dacht: het zal toch niet gebeuren dat mijn zoon zo meteen hetzelfde overkomt?
    ‘Zeker in het begin had ik dat. Het voelde als een verdrietige herhaling. Maar ook dan geldt weer: je moet jezelf ook weer niet te belangrijk maken. Want zijn leven zal ook weer doorgaan. Wat er ook gebeurt. En je haalt er ook iets uit. Ik voelde mezelf heel volwassen toen ik op mijn 17e de begrafenis van mijn moeder organiseerde. Dus het is niet alleen maar negatief, er groeit ook iets van’. 

    Schrijver en vriend Frans Thomése zei eerder over je dat het vroege overlijden van je ouders ervoor heeft gezorgd dat je ernstig in de liefde en in het vaderschap bent gaan staan. Vanuit het idee: meer heb ik niet, dus hier moet ik wel iets van maken, ik kan het me niet permitteren daar flierefluitend mee om te gaan. Vond je dat een rake observatie?
    ‘Ja, heel erg. Je tilt niet meer licht aan dat soort dingen., die tijd is gewoon voorbij. En dat gevoel heb ik nu ook. Die drie-eenheid met mijn vrouw en mijn kind is het allerbelangrijkste. Belangrijker dan schrijven ook.’ 

    Lees meer

    Finse dagen 

    Een lange, onhandige jongen van negentien die ervoor kiest om op een zeer afgelegen plek op het land en in de bossen te gaan werken. Het klinkt wellicht romantisch, maar dat was het niet. Zijn moeder was kort ervoor overleden en Herman ging erheen om weg te zijn van zijn vader en diens nieuwe vriendin, en om uit te stellen wat hij eigenlijk allang wist.
    Veertig jaar later is Koch terug in Finland en stuit hij op een dichtbundel die expliciet verwijst naar zijn eerdere verblijf. Niet langer kan hij deze periode afdoen met een grap. Hij neemt zijn eigen geschiedenis onder de loep, onderzoekt hoe herinneringen werken en hoe hij dit verhaal kan vertellen zonder de werkelijkheid te besmeuren.
    Finse dagen van Herman Koch is een indringende roman over rouw, volwassen worden en over wat je woorden moet geven en wat beter verzwegen kan blijven.

  • | | |

    Samenwerken met een Belgische Verlaat Verdriet-ster

    DoorTitia Liese

    Samenwerken met een Belgische Verlaat Verdriet-ster

    ‘Angelique, er ligt een heel Verlaat Verdriet-werkveld voor je open in België’ mailde ik Angelique voorafgaand aan de workshop Verlaat Verdriet van afgelopen december. In het formulier voor Persoonlijke Gegevens las ik dat Angelique werkzaam is als rouwbegeleider in de buurt van Gent. ‘Ik kom echt helemaal voor mezelf’ mailde Angelique me terug. ‘Ik kom niet voor m’n werk.’ Ze kwam, ze zag en ze ging deze dagen helemaal voor zichzelf.

    Magisch

    ‘Ik geloof niet in magie’ mailde Angelique me een paar weken na de workshop. ‘Maar wat er met mij is gebeurd tijdens en na de workshop is magisch.’ Het was een bijzondere workshop, de workshop van afgelopen december. Een workshop waarin heel bijzondere dingen gebeurden. Bij Angelique. Bij de andere deelnemers. En bij mij.

    Mailbox ontploft

    Wat deelname aan de workshop extra bijzonder maakte voor Angelique was de gelijktijdigheid waarmee de deelname aan de workshop samenviel met een groot interview met haar over het vroege verlies van haar vader, in een Vlaamse krant.

    ‘Mijn mailbox is ontploft’ meldde Angelique me in de eerste week na publicatie van het artikel. ‘Zoveel Belgische Verlaat Verdriet-ers die me gemaild hebben. Ze schreven me hun verhaal. Verlaat Verdriet-ers die, net als zoveel Verlaat Verdriet-ers in Nederland en elders op de wereld, worstelen met de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s). Die zich niet gezien voelen. Zich niet gehoord voelen. Zich niet gekend weten. Niet erkend. ‘Ik wil in België aan het werk gaan met Verlaat Verdriet-ers. Deze mensen bieden wat ik zelf zo nodig heb gehad. Waar ik zelf nood aan had, zoals we dat in Vlaanderen zeggen. Ik wil leren van jou.’

    Is het te doen tussen al die Nederlanders?

    ‘Is het te doen daar, tussen al die Nederlanders?’ In de dagen van de workshop ontvangt Angelique diverse meelevende berichtjes van familie, vrienden en collega’s. ‘Ja hoor’ laat Angelique ze weten. ‘Er gebeurt hier een heleboel. Maar het gaat goed met me. Heel goed.’

    Samenwerken

    Op zaterdag 31 december jl spreek ik Angelique aan de telefoon. ‘We zijn bezig met het organiseren van symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis op zaterdag 2 maart 2024 in De Ontmoeting in Nunspeet. Zou je in de middag een schrijfworkshop willen geven voor Verlaat Verdriet-deelnemers?’ vraag ik Angelique. ‘Ja’, zegt Angelique. ‘Dat wil ik doen.’ Op zondag 1 januari 2024 hebben wij – Els, Paul, Stephanie en ik (Titia) van het ‘Organisatiegroepje Symposium’ Angelique van harte opgenomen in ons midden.

    De eerste stappen voor nieuwe samenwerking België – Nederland / Nederland-België 2024 zijn gezet!

    Lees meer

  • | | |

    Beste wensen voor een nieuw jaar

    DoorTitia Liese

    ‘Het liefst zou ik eind november onder de dekens kruipen. De dekens over m’n hoofd trekken. En er op 2 januari weer uit komen.’ Een opmerking die ik in de loop van de jaren menig Verlaat Verdriet-er heb horen maken. Nee. Verjaardagen. Feestdagen. Ze zijn niet de favorieten van veel Verlaat Verdriet-ers.

    Beste wensen

    Dit wetende wil ik je voor de komende laatste dagen van 2023 dat wensen wat je nodig hebt. Erkenning van de leegte die je kunt voelen. Van gemis. Van verlangen. Erkenning voor je gevoelens van eenzaamheid. Erkenning van je bestaan. Te mogen zijn die je bent.

    Kennismaken met een nieuw logo

    Met heel veel liefde en plezier laat ik je op deze plaats graag kennismaken met een deel van een nieuw logo. Een logo dat je in de komende jaren vaker/vaak zult gaan zien. Ontstaan terwijl we nog zaten te praten over wat ik zou willen. Rhodé Weerheim, nu nog student aan CIBAB, pakte resoluut haar laptop toen ik haar de toegangsdeur liet zien van de zaal van Casa Bodoni in Codiponte. ‘Wacht even’ zei ze. En na even wachten was het er. De eerste aanzet voor het logo. Een logo dat zowel in vorm als in kleur uitstraalt: Kom maar hier. Hier is het goed. Je wordt gekend. Hier mag je zijn die je bent. Hier is het veilig voor je.

    Nieuwe ideeën, plannen en initiatieven

    Volg onze nieuwe ideeën, plannen en initiatieven voor 2024 via mijn blogs.
    Leef mee. Denk mee. Doe mee. Ga mee.

    Beste wensen voor 2024

    Verdriet
    Verlaat Verdriet
    Verlaat Verdriet verlaten
    Beste wensen voor 2024
    Vertrouwen