• | | |

    Stilstaan bij het overlijden van Marjo

    DoorTitia Liese

    ‘Wat jullie nu doen, had ik willen doen.’ Met deze woorden stapte Marjo binnen. De tweede workshop ooit voor Dochters Zonder Moeder. Bijna vijfentwintig jaar geleden. ‘Ik wil dit ook doen’ sprak Marjo tijdens de workshop een aantal keren zeer beslist. De vierde workshop voor Dochters Zonder Moeder (DZM – twee jaar later) gaven Marjo en ik samen.

    We hielden contact. Verloren elkaar uit het oog. Zochten weer verbinding. Verloren elkaar weer uit het oog. Het kon lang duren. Het kon kort duren. Maar altijd was er ergens een lijntje tussen ons.

    Trauma’s

    Ik maakte een deel mee van de worstelingen die Marjo steeds weer aan moest gaan – en aanging – met de zwaarte van haar leven. Soms van dichtbij. Soms van veraf. Steeds opnieuw het verlangen – en de strijd – om de zwaarte van haar leven te verlichten.

    Mede met – en door – Marjo heb ik de omvang en de diepte van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder leren zien. Leren doorgronden. Leren begrijpen. Niet alleen het leven van de volwassene van nu die in haar/zijn jeugd een ouder – of beide ouders – is verloren door overlijden. Maar ook de trans-generationele doorgegeven trauma’s als gevolg van de ruptuur van het onomkeerbare verlies van een ouder. Mede dankzij Marjo heeft mijn Verlaat Verdriet-werk vorm en inhoud kunnen krijgen.

    Laat het licht schijnen

    Op de kaart van Marjo staat geschreven … ‘Is naar het licht gegaan’…
    Op dezelfde kaart de tekst van Marjo zelf …’Laat het licht schijnen over jullie bestaan’…

    Zelf hoop ik nog jaren mijn bijdrage te kunnen – en te mogen – leveren aan het verlichten van de levens van Verlaat Verdriet-ers.

    Dank voor jouw bijzondere bijdrage aan het werk voor Dochters Zonder Moeder en Verlaat Verdriet-ers.
    We gaan ervoor Marjo.
    Dat beloof ik je bij deze.

  • | |

    Ongewenst vaderschap onderzoeken

    DoorTitia Liese

    Ik heb er eerder een blog over geschreven. Maar na mijn bezoek aan de voorstelling Welkom in mijn zielige jeugd van Aaf Brandt Corstius is het thema bij mij weer geactiveerd. Voel ik toch weer de behoefte te schrijven over ongewenst vaderschap.

    Moederschap en vaderschap

    Sommige mannen weten het zeker. Ik wil (absoluut) geen vader worden.
    Sommige vrouwen weten het zeker. Ik wil (absoluut) moeder worden.

    En dan….
    Sommige van deze mannen en deze vrouwen zijn met elkaar getrouwd (of iets wat daar op lijkt).
    Hij wil het niet.
    Zij wil het wel.
    Zij wint. Wordt zwanger.
    Hij legt zich er bij neer.
    Zij wordt moeder.
    Hij wordt vader.
    Samen worden ze ouders van een kind. Althans: hij laat de zorg voor het kind over aan de moeder. Zij wilde immers moeder worden.
    Zij wint nogmaals.
    Wordt opnieuw zwanger.
    De geschiedenis herhaalt zich.
    Totdat zij ziek wordt. Overlijdt. In een tijd waarin de kinderen nog jong zijn. Niet alleen een moeder nodig hebben, een vader, maar ook een opvoeder. Of twee opvoeders. Hij staat er nu alleen voor. De man die geen vader wilde worden, die geen opvoeder wilde zijn moet vanaf nu niet alleen vader zijn, maar ook opvoeder.

    Onderzoeken

    In een verlaat rouwproces kan het belangrijk zijn te onderzoeken hoe dat bij jou is gegaan. Heeft jouw vader nooit de wens gehad vader te worden? Wat betekent dat voor de relatie die je nu met je vader hebt. Of die je hebt gehad, omdat je vader niet meer leeft?
    Kun jij als volwassene zien hoe het voor hem is geweest ongewenst vader te zijn, die na het ongewenste verlies van zijn vrouw ook ongewenst opvoeder moest zijn? Terwijl hij mogelijk een leven lang voor jou heeft gevoeld als een ongewenste vader?

    Lees meer

    Aaf Brandt Corstius

  • | |

    Als het over apen gaat…..

    DoorTitia Liese

    Zondagochtend vroeg. Ik heb m’n fiets gepakt. Nu het nog koel is en stil ga ik een eind fietsen. Amper ben ik een kilometer het bos in gefietst. Dan staan een reeën-moeder en haar reeën-kind midden op het fietspad. De reeën-moeder houdt me nauwlettend in de gaten. Haar kind kijkt onbevangen om zich heen. Als ik te dicht nader loopt de moeder het bos in. Haar kind blijft nog even staan. Nieuwsgierig. Dan loop het naar z’n moeder toe. Wat heeft een reeën-kind z’n moeder hard nodig om te leren over de gevaren van het reeën-leven!

    Als het over apen gaat

    Ik denk aan een Verlaat Verdriet-workshop van lang geleden. Een jonge deelnemer heeft ons een parabel voorgelezen over een apen-kind dat zijn moeder is verloren. Nadat het dagenlang ontredderd z’n moeder heeft lopen zoeken zakt het treurend neer op de oever van een beek. Het apen-kind sterft van verdriet. Tranen met tuiten bij de andere deelnemers. De jonge Verlaat Verdriet-er kijkt de groep rond en zegt mismoedig: ‘Ja, als het over apen gaat begrijpt iedereen wel dat een kind z’n moeder nodig heeft.’

    Chimpansee-wezen

    Gisteravond las ik verder in het boek van primatoloog Frans de Waal: De bonobo en de tien geboden. Ik las over chimpansee-groepen waarin volwassen chimpansees de volledige zorg op zich nemen voor wees geworden chimpansee-kinderen. Niet alleen chimpansee-vrouwen, maar evengoed chimpansee-mannen adopteren jonge wezen en zorgen voor ze.

    Wat  hebben wij mensen toch vaak merkwaardige opvattingen over menswaardig en beestachtig.

    Meer lezen

    Frans de Waal: De Bonobo en de tien geboden

  • | | |

    Traumasporen in: Geen tijd verliezen

    DoorTitia Liese

    Pyama-Pinksterdag

    Een van de vreselijkste eigentijdse woorden die ik ken: pyama-dag. Kun je je iets bedenken dat suffer is dan een pyama-dag? Echt. Een vreselijk woord. En wat deed ik tweede Pinksterdag 2022 op Terschelling? JAAA. Een pyama-dag. Een hele dag regen. Onafgebroken. Een hele dag binnen. In m’n huisje. Lezen. Lezen. En nog eens lezen.

    Geen tijd verliezen

    Op het allerlaatste moment voor ik naar Terschelling vertrok bestelde ik bij de plaatselijke boekhandel de biografie van Jolande Withuis over Jeanne Oosting: Geen tijd verliezen. Jeanne Bieruma Oosting. Kunstenares. Schilderes. Grafica. Biertje voor intimi.

    Wat kan een regendag in je eentje in je huisje op Terschelling heerlijk zijn. Lezen. Lezen. En nog eens lezen. Over een adelijk meisje uit de vorige eeuw dat zich vrij vocht uit haar bekrompen adelijke familie. Zeer getalenteerd. Tegen de traditie en de mores van die tijd in kiest ze voor een leven als werkende vrouw die haar eigen kost verdient. Succesvol in een leven als kunstenaar, waarin ze evenzeer leed onder afwijzing. Gevoelens van afwijzing. (Innerlijke) eenzaamheid. Angst voor de toekomst. Verliesangst.

    Traumasporen

    Dochter van een schatrijke moeder. Een adelijke moeder, die als vierjarig kind háár moeder verloor. Geboeid lees ik dit prachtige boek van biografe Jolande Withuis. Zo mooi geschreven. Zo goed gedocumenteerd. Het leven van Jeanne Oosting. Friesland. Achterhoek. Den Haag. Parijs. Amsterdam. Achterhoek. Ik geniet van deze terugblik in de wereld van de kunst en de kunstenaars van de 20e eeuw. Een vrouwenleven van een vrijgevochten, zelfstandige vrouw. Geboren in 1898. Overleden in 1994.

    Maar het meest geboeid lees ik over kwellingen die je, als je de thema’s (her)kent, voor een groot deel terug kunt leiden naar Verlaat Verdriet-thema’s. In de relatie van haar ouders. Het desastreuze huwelijk. De ingewikkelde relatie tussen een bemoeizuchtige  moeder, en een naar onafhankelijkheid snakkende dochter. Aantrekken. Afstoten. In een (bijna) onophoudelijke stroom. Angst voor afwijzing. Innerlijke eenzaamheid. Eindeloos verlangen naar intieme relaties. Vernederingen. Zelfvernederingen. Wanhoop. Depressies.

    Nee – ik heb geen tijd verloren op deze pyama-dag.
    Lezen. Lezen. En nog eens lezen in Geen tijd verliezen.

    Boek

    Ben je benieuwd naar de trans-generationele traumasporen in dit boek?
    Geen tijd verliezen

    Tentoonstellingen

    De zomer van Jeanne