• | |

    Rode kersttulpjes en mijn moeder

    DoorTitia Liese

    Rode kersttulpjes en mijn moeder

    Dit jaar, op tweede kerstdag, is het 60 jaar geleden dat mijn moeder overleed.
    1957. Twee weken voor haar overlijden was ik 8 jaar geworden.
    Ik heb weinig eigen herinneringen aan mijn moeder.
    Soms herinner ik me situaties, maar zelf is mijn moeder daarin nooit aanwezig.

    Rode kersttulpjes

    Ik herinner me de rode kersttulpjes die mijn vader altijd vlak voor de kerstdagen meenam voor mijn moeder. Zelfs heb ik het gevoel dat ik zijn hand nog voor me zie, met daarin de bolletjes met de kleine rode kersttulpjes.

    Schaaltje

    Mijn moeder zette de tulpjes altijd in een schaaltje.
    Met een plukje sphagnum.
    Of een plukje rendiermos.
    Fascinerende namen voor een klein meisje. Rendiermos (waar waren de rendieren? Wat deden die?). Sphagnum (Een raar woord. Wat was dat nou weer? Waar kwam dat vandaan? Wie maakte dat?).

    Op zoek

    Ieder jaar opnieuw probeer ik kersttulpjes te vinden. Dat valt niet altijd mee. Vaak ben ik aan de late kant. Vaak zijn ze duur. En toch wil ik ze hebben. Ook al doe ik verder niet iets bijzonders met de kerst. Ook al heb ik nooit een kerstboom. Rode kersttulpjes moeten er zijn.

    Gevonden

    Afgelopen donderdag ging ik op zoek naar de rode kersttulpjes. Op de Nunspeetse weekmarkt. Tot mijn stomme verbazing bleken de marktkramen met bloemen en planten ineens vol te staan met dozen met kleine rode kersttulpjes.
    Ik heb ze dus gevonden.
    Rode kersttulpjes, zoals ze altijd in mijn ouderlijk huis stonden tegen de tijd dat het kerstmis werd.

    Zestig jaar later

    2017. Zestig jaar na het overlijden van mijn moeder staan de kleine rode kersttulpjes weer in mijn huis.
    In een schaaltje dat ik erfde van mijn moeder.
    Inmiddels weet ik waar de rendieren zijn. En ook waar ik rendiermos kan vinden.
    Het schaaltje met de kleine rode kersttulpjes is dus compleet.
    Kleine rode kersttulpjes in een schaaltje van mijn moeder. Met een plukje rendiermos.

  • | | |

    Moedertaal

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

    Moedertaal

    Afgelopen week werd ik gebeld door een mevrouw die graag een afspraak met me wilde maken voor een gesprek. ‘Ik wil graag van je weten wat het verschil is als je afscheid hebt kunnen nemen van je moeder, of als je dat niet hebt gekund omdat je te jong was’.
    ‘Wat bedoel je?’ vraag ik haar verbaasd. ‘Wat bedoel je met het verschil als je afscheid hebt kunnen nemen van je moeder, of als je dat niet hebt gekund?’

    Ik voel al nattigheid.

    ‘Nou, mijn moeder is vlak na haar geboorte haar moeder verloren. En ik ben eigenlijk erg benieuwd naar wat mijn moeder aan mij heeft doorgegeven, omdat ze geen afscheid heeft kunnen nemen van haar moeder – omdat ze te jong was toen haar moeder overleed.
    De mevrouw die me belde volgt een opleiding rondom rouw. Haar vraag aan mij past in een opdracht die ze uit moet voeren.

    Misvattingen

    Aha!
    Hoor ik hier weer de grote misvatting die ontstaat als je geen verschil maakt tussen verdriet verwerken en verlies verwerken?
    Hoor ik hier weer de grote misvatting dat de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn een gevolg zijn als je als kind geen afscheid hebt kunnen nemen?
    Hoor ik hier weer de grote misvatting dat je ‘er later geen last van zult hebben’ als je maar afscheid hebt kunnen nemen van de ouder die je heel jong bent verloren?

    Gesprek

    We maken een afspraak voor een gesprek begin januari. De tijd zal me dus leren hoe het zit met deze mevrouw en de opleiding die ze volgt.

    Moedertaal

    Ondertussen houdt dit telefoongesprek me flink bezig.

    MOEDERTAAL zit in mijn hoofd.

    Bestaat Moedertaal?
    Wat is Moedertaal?
    Wat krijg je mee als je in je taalvorming de taal van je moeder meekrijgt?
    Wat loop je mis als je moeder overlijdt in je babytijd?
    Hoe kun je invulling geven aan MOEDERTAAL, als je als volwassene het gemis aan moeder(taal) ervaart?

    Gevolgen van jong ouderverlies

    Zo brengt een telefoongesprek als afgelopen week weer een nieuwe dimensie in mijn denken over de gevolgen van jong ouderverlies.
    Niet alleen voor Verlaat Verdriet-ers (bijvoorbeeld in het ontwikkelen van een passende werkvorm), maar ook naar professionals die nog altijd blijk geven de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn onvoldoende te kennen (en daar ondertussen wel cursussen en opleidingen in geven!).

  • | |

    Zoeken en vinden met Yoeke Nagel

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

    Zoeken naar mijn moeders moeder
    die verdween in het verzet

    ‘Wil je een recensie schrijven voor mijn boek Zoeken naar mijn moeders moeder?’ vraagt Yoeke Nagel me na afloop van onze sessie van vorige week.
    Yoeke leerde ik een aantal weken geleden kennen. Ik was op zoek naar hulp bij het vormgeven van een nieuw Verlaat Verdriet-tool dat ik aan het ontwikkelen ben. En vond Yoeke Nagel.

    Yoeke

    Afgelopen oktober maakten we kennis. We kenden elkaar niet, maar vanaf het eerste moment is er een bijzonder soort klik tussen ons. ‘Mijn moeder verloor als kind haar moeder’ vertelt Yoeke me bij ons eerste contact. Om me na de sessie van de vorige week te vertellen: ‘Ik ben bezig een boek te schrijven over de levenslange zoektocht van mijn moeder naar haar moeder Jeanne. Mijn oma dus.’
    Jeanne, verzetsstrijdster en joods, verdween in 1944 spoorloos uit het leven van haar beide dochters. Om nooit meer terug te keren.

    Manuscript

    Ik beloof Yoeke dat ik de gevraagde recensie zal schrijven. Yoeke geeft me het manuscript van haar boek mee dat voorjaar 2018 uit zal komen.
    Thuisgekomen begin ik meteen te lezen.
    En word vanaf de eerste bladzijde het boek in gezogen.

    Zoektocht

    Haar hele leven lang is de moeder van Yoeke op alle mogelijke manieren op zoek geweest naar haar moeder.
    Wat is er gebeurd?
    Waar is ze gebleven?
    Wie was ze?
    Enzovoort, enzovoort.
    In Zoeken naar mijn moeders moeder leggen dochter Yoeke en moeder de gevonden puzzelstukjes bij elkaar om samen de puzzel, zoveel als mogelijk is, tot een geheel te maken.

    Mijn eigen moeder

    Zelf voel ik iets heel bijzonders gebeuren bij het lezen van dit manuscript.
    Het verlies van mijn eigen moeder heb ik vooral gevoeld in het verlies van de links-humanistische cultuur van mijn moeder.
    Het vaderdeel van die cultuur bleef over in de persoon van mijn vader.
    Het levende moederdeel verdween. Met mijn moeder.

    Wonder

    Al lezend voltrekt zich langzaam maar zeker een wonder in mij. Ik was niet meer op zoek. Maar vind – volkomen onverwacht – een heel bijzonder verloren innerlijk puzzelstuk terug.
    Zo waardevol.
    Zo helend.
    Echt een wonder!

    Zoeken naar de moeder van mijn moeder

    Ik zal je zeker op de hoogte brengen als het boek van Yoeke Nagel voorjaar 2018 uit komt.

  • | | |

    Burgemeester, uw kinderen hebben u nodig

    DoorTitia Liese

    Uw kinderen hebben u nodig

    Ken je dat? Zo’n zin die ergens in je lijf ligt opgeslagen? Zo’n zin uit het verleden, die zich soms ineens weer aandient? Voor mij is dat bijvoorbeeld de vermaning ‘Burgemeester u moet meer thuis zijn. Uw kinderen hebben u nodig.’

    Verlaat Verdriet-werk

    Vorige week verbleef ik een week in mijn Terschellingse onderkomen. In deze week heb ik alle tijd besteed aan (zelf)onderzoek naar Meer dan 25 jaar Verlaat Verdriet-werk. Inmiddels ben ik namelijk al meer dan 25 jaar beroepsmatig bezig met Verlaat Verdriet.
    Tijd om te onderzoeken:
    Wat betekent mijn Verlaat Verdriet-werk voor Verlaat Verdriet-ers?
    Wat betekent mijn Verlaat Verdriet-werk voor mij?
    Wat heeft mijn Verlaat Verdriet-werk tot nu betekend?
    Wat betekent mijn Verlaat Verdriet-werk nu?
    Wat wil ik in de toekomst, nu ik mijn Verlaat Verdriet-werk onder wil gaan brengen in een samenhangend aanbod. Zowel voor Verlaat Verdriet-ers als voor hulpverleners: Practicum Verlaat Verdriet.

    Herinneringen

    Een week in alle rust op Terschelling met geweldig weer. Veel regen. Koud. Maar ook af en toe zon.
    Het kon niet beter voor mijn doel!
    Dan komen er herinneringen langs die lang weggezakt waren. Zo ook de vermaning ‘Burgemeester, u moet meer thuis zijn. Uw kinderen hebben u nodig’.

    Opvoeden

    Gedurende mijn jeugd was mijn vader burgemeester van een gemeente in Groningen. Mijn vader – eerder beroepspedagoog van z’n vak – was een vooruitstrevend man. Althans: hij was politiek een vooruitstrevend man. Waar het zijn opvattingen over het gezin betrof was hij een man van zijn eigen tijd en allerminst vooruitstrevend (hoewel: hij kon koken!). Opvoeden is de taak van de moeder. De vader brengt het geld binnen.
    Na de dood van mijn moeder hertrouwde mijn vader. Hij handelde naar zijn overtuiging: opvoeden is de taak van de moeder. Zelf stortte hij zich meer dan ooit op zijn werk. Met als gevolg dat hij weinig thuis was.

    Uw kinderen hebben u nodig

    In die tijd maakte een van de eerste vrouwelijke wethouders van Nederland deel uit van ‘zijn’ College van Burgemeester en Wethouders. Het was deze vrouwelijke wethouder die mijn vader op een dag vermanend toesprak: ‘Burgemeester, u moet meer thuis zijn. Uw kinderen hebben u nodig’.
    Ongetwijfeld heeft mijn vader mij deze vermaning nagelaten in alle geschreven documenten die ik dank zij hem heb. Wat hij met deze vermaning heeft gedaan?
    Ik kan mij niet een vader herinneren die plotseling meer thuis was. Ik weet het dus niet. En ik kan het hem niet meer vragen.

    Doen

    Al schrijvend aan deze blog realiseer ik me dat ik jou als Verlaat Verdriet-er, vanuit mijn eigen ervaring, wil meegeven: als je nog in de gelegenheid bent je overgebleven ouder te vragen naar die tijd, overwin dan je schroom, je weerstand en je angst.
    Er komt een tijd waarop je niets meer aan je overgebleven ouder kunt vragen.

    Afbeelding

    Burgemeester Dikkerdak
    Tm Poes / Marten Toonder