• | |

    Doorgeeffuik

    DoorTitia Liese

    De doorgeeffuik

    ‘Als ik iets afmaak ga ik dood.’
    Dit antwoord kreeg Joke kort geleden van haar nichtje Mirjam. Joke (50+) is een dochter van een moeder (80+) die als kind in oorlogstijd haar moeder verloor.

    Verlies van moeder

    Mirjam (25+) verloor haar moeder op haar 16e na een langdurig ziekbed.
    Op een dag realiseerde Joke zich dat haar nichtje steeds opnieuw aan iets begon. Maar dat ze, waar ze ook aan begon, nooit iets afmaakte.
    Studie begonnen. Afgebroken.
    Relatie begonnen. Afgebroken.
    Nieuwe studie begonnen. Afgebroken.
    Nieuwe relatie begonnen. Afgebroken.
    Enzovoort. Enzovoort.
    Een vicieuze cirkel.

    Vraag en antwoord

    Op haar vraag aan Mirjam: ‘Wat gebeurt er toch steeds met je? Waarom breek je steeds af waar je aan bent begonnen?’ kreeg Joke als antwoord van Mirjam: ‘Als ik iets afmaak ga ik dood.’

    Levensbedreigend ziek

    De moeder van Mirjam was jarenlang levensbedreigend ziek. Steeds weer was haar moeder bezig iets af te maken om afscheid van het leven te kunnen nemen.
    In een neerwaartse spiraal steeds dichter bij de dood. Tot de dood uiteindelijk daar was toen Mirjam 16 was, en haar moeder overleed.

    Dochter-zonder-moeder

    Joke, zelf dochter van een moeder-zonder-moeder, weet het een en ander van Verlaat Verdriet-patronen. En van de doorgeeffuik. Haar eigen moeder heeft (nog altijd) moeite met het onderkennen, laat staan het erkennen, van de patronen die ze heeft doorgegeven aan haar dochters.
    ‘Ik heb het verwerkt.’ zegt deze ruim 80-jarige moeder. ‘Dus ik heb niets doorgegeven.’ Haar dochter Joke weet beter. Bijvoorbeeld als het over angst(en) gaat.

    Doorgeeffuik

    Hoe zal het gaan met Mirjam?
    Met deze jonge vrouw die nooit iets af kan maken?
    Wat zal zij door gaan geven aan haar (toekomstige) kinderen als zij niet haar eigen angsten, haar eigen relatie tot de dood, het van dichtbij meegemaakte verval van krachten bij haar moeder, het verlies van haar moeder door de dood onder ogen gaat zien?
    De thema’s die ze daarin tegenkomt betekenis te geven als volwassen vrouw?
    Haar kind-angsten in het licht te zetten en ze te overwinnen?

    ‘Als ik iets afmaak ga ik dood’.
    De vrouw die nooit iets af kan maken uit angst voor haar eigen dood gun ik met heel mijn hart dat ze in begeweging komt.
    Dat ze haar angsten iets af te maken uit angst voor de dood overwint.
    Dat ze haar eigen leven kan gaan leven.
    Dat ze haar eigen weg zal kunnen gaan.
    Dat deze dochter-zonder-moeder, gesteund door de huidige kennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn, de moed op gaat brengen haar eigen (toekomstige) kinderen de doorgeeffuik te besparen.  

  • | |

    Rode kersttulpjes en mijn moeder

    DoorTitia Liese

    Rode kersttulpjes en mijn moeder

    Dit jaar, op tweede kerstdag, is het 60 jaar geleden dat mijn moeder overleed.
    1957. Twee weken voor haar overlijden was ik 8 jaar geworden.
    Ik heb weinig eigen herinneringen aan mijn moeder.
    Soms herinner ik me situaties, maar zelf is mijn moeder daarin nooit aanwezig.

    Rode kersttulpjes

    Ik herinner me de rode kersttulpjes die mijn vader altijd vlak voor de kerstdagen meenam voor mijn moeder. Zelfs heb ik het gevoel dat ik zijn hand nog voor me zie, met daarin de bolletjes met de kleine rode kersttulpjes.

    Schaaltje

    Mijn moeder zette de tulpjes altijd in een schaaltje.
    Met een plukje sphagnum.
    Of een plukje rendiermos.
    Fascinerende namen voor een klein meisje. Rendiermos (waar waren de rendieren? Wat deden die?). Sphagnum (Een raar woord. Wat was dat nou weer? Waar kwam dat vandaan? Wie maakte dat?).

    Op zoek

    Ieder jaar opnieuw probeer ik kersttulpjes te vinden. Dat valt niet altijd mee. Vaak ben ik aan de late kant. Vaak zijn ze duur. En toch wil ik ze hebben. Ook al doe ik verder niet iets bijzonders met de kerst. Ook al heb ik nooit een kerstboom. Rode kersttulpjes moeten er zijn.

    Gevonden

    Afgelopen donderdag ging ik op zoek naar de rode kersttulpjes. Op de Nunspeetse weekmarkt. Tot mijn stomme verbazing bleken de marktkramen met bloemen en planten ineens vol te staan met dozen met kleine rode kersttulpjes.
    Ik heb ze dus gevonden.
    Rode kersttulpjes, zoals ze altijd in mijn ouderlijk huis stonden tegen de tijd dat het kerstmis werd.

    Zestig jaar later

    2017. Zestig jaar na het overlijden van mijn moeder staan de kleine rode kersttulpjes weer in mijn huis.
    In een schaaltje dat ik erfde van mijn moeder.
    Inmiddels weet ik waar de rendieren zijn. En ook waar ik rendiermos kan vinden.
    Het schaaltje met de kleine rode kersttulpjes is dus compleet.
    Kleine rode kersttulpjes in een schaaltje van mijn moeder. Met een plukje rendiermos.

  • | | |

    Moedertaal

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

    Moedertaal

    Afgelopen week werd ik gebeld door een mevrouw die graag een afspraak met me wilde maken voor een gesprek. ‘Ik wil graag van je weten wat het verschil is als je afscheid hebt kunnen nemen van je moeder, of als je dat niet hebt gekund omdat je te jong was’.
    ‘Wat bedoel je?’ vraag ik haar verbaasd. ‘Wat bedoel je met het verschil als je afscheid hebt kunnen nemen van je moeder, of als je dat niet hebt gekund?’

    Ik voel al nattigheid.

    ‘Nou, mijn moeder is vlak na haar geboorte haar moeder verloren. En ik ben eigenlijk erg benieuwd naar wat mijn moeder aan mij heeft doorgegeven, omdat ze geen afscheid heeft kunnen nemen van haar moeder – omdat ze te jong was toen haar moeder overleed.
    De mevrouw die me belde volgt een opleiding rondom rouw. Haar vraag aan mij past in een opdracht die ze uit moet voeren.

    Misvattingen

    Aha!
    Hoor ik hier weer de grote misvatting die ontstaat als je geen verschil maakt tussen verdriet verwerken en verlies verwerken?
    Hoor ik hier weer de grote misvatting dat de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn een gevolg zijn als je als kind geen afscheid hebt kunnen nemen?
    Hoor ik hier weer de grote misvatting dat je ‘er later geen last van zult hebben’ als je maar afscheid hebt kunnen nemen van de ouder die je heel jong bent verloren?

    Gesprek

    We maken een afspraak voor een gesprek begin januari. De tijd zal me dus leren hoe het zit met deze mevrouw en de opleiding die ze volgt.

    Moedertaal

    Ondertussen houdt dit telefoongesprek me flink bezig.

    MOEDERTAAL zit in mijn hoofd.

    Bestaat Moedertaal?
    Wat is Moedertaal?
    Wat krijg je mee als je in je taalvorming de taal van je moeder meekrijgt?
    Wat loop je mis als je moeder overlijdt in je babytijd?
    Hoe kun je invulling geven aan MOEDERTAAL, als je als volwassene het gemis aan moeder(taal) ervaart?

    Gevolgen van jong ouderverlies

    Zo brengt een telefoongesprek als afgelopen week weer een nieuwe dimensie in mijn denken over de gevolgen van jong ouderverlies.
    Niet alleen voor Verlaat Verdriet-ers (bijvoorbeeld in het ontwikkelen van een passende werkvorm), maar ook naar professionals die nog altijd blijk geven de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn onvoldoende te kennen (en daar ondertussen wel cursussen en opleidingen in geven!).

  • | |

    Zoeken en vinden met Yoeke Nagel

    DoorTitia Liese

     

     

     

     

    Zoeken naar mijn moeders moeder
    die verdween in het verzet

    ‘Wil je een recensie schrijven voor mijn boek Zoeken naar mijn moeders moeder?’ vraagt Yoeke Nagel me na afloop van onze sessie van vorige week.
    Yoeke leerde ik een aantal weken geleden kennen. Ik was op zoek naar hulp bij het vormgeven van een nieuw Verlaat Verdriet-tool dat ik aan het ontwikkelen ben. En vond Yoeke Nagel.

    Yoeke

    Afgelopen oktober maakten we kennis. We kenden elkaar niet, maar vanaf het eerste moment is er een bijzonder soort klik tussen ons. ‘Mijn moeder verloor als kind haar moeder’ vertelt Yoeke me bij ons eerste contact. Om me na de sessie van de vorige week te vertellen: ‘Ik ben bezig een boek te schrijven over de levenslange zoektocht van mijn moeder naar haar moeder Jeanne. Mijn oma dus.’
    Jeanne, verzetsstrijdster en joods, verdween in 1944 spoorloos uit het leven van haar beide dochters. Om nooit meer terug te keren.

    Manuscript

    Ik beloof Yoeke dat ik de gevraagde recensie zal schrijven. Yoeke geeft me het manuscript van haar boek mee dat voorjaar 2018 uit zal komen.
    Thuisgekomen begin ik meteen te lezen.
    En word vanaf de eerste bladzijde het boek in gezogen.

    Zoektocht

    Haar hele leven lang is de moeder van Yoeke op alle mogelijke manieren op zoek geweest naar haar moeder.
    Wat is er gebeurd?
    Waar is ze gebleven?
    Wie was ze?
    Enzovoort, enzovoort.
    In Zoeken naar mijn moeders moeder leggen dochter Yoeke en moeder de gevonden puzzelstukjes bij elkaar om samen de puzzel, zoveel als mogelijk is, tot een geheel te maken.

    Mijn eigen moeder

    Zelf voel ik iets heel bijzonders gebeuren bij het lezen van dit manuscript.
    Het verlies van mijn eigen moeder heb ik vooral gevoeld in het verlies van de links-humanistische cultuur van mijn moeder.
    Het vaderdeel van die cultuur bleef over in de persoon van mijn vader.
    Het levende moederdeel verdween. Met mijn moeder.

    Wonder

    Al lezend voltrekt zich langzaam maar zeker een wonder in mij. Ik was niet meer op zoek. Maar vind – volkomen onverwacht – een heel bijzonder verloren innerlijk puzzelstuk terug.
    Zo waardevol.
    Zo helend.
    Echt een wonder!

    Zoeken naar de moeder van mijn moeder

    Ik zal je zeker op de hoogte brengen als het boek van Yoeke Nagel voorjaar 2018 uit komt.