• | |

    Pakken en rugzakjes

    DoorTitia Liese

    De lineaire cultuur

    ‘Als we nu nog doorlopen, kan onze ziel ons niet terugvinden’.
    Nog vaak moet ik denken aan de essentie van de parabel die een vriend van me jaren geleden vertelde.
    Een ontdekkingsreiziger maakt een ontdekkingsreis in Afrika. Onvermoeibaar is deze Europese reiziger op zoek naar…..wat?…… Dag in dag uit trekt hij verder. Zijn bagage wordt gedragen door een groep inheemse dragers. Onvermoeibaar. Sterk. Loyaal aan de ontdekkingsreiziger.

    De circulaire cultuur

    Tot de dragers op een dag, tot stomme verbazing van de ontdekkingsreiziger, resoluut weigeren nog een stap te zetten. In boosheid en wanhoop vraagt hij ze waarom. ‘Als we nu nog doorlopen, vindt onze ziel ons niet terug’ was het antwoord van de dragers. En ze zetten geen stap meer.

    Pakken

    ‘Niet bij de pakken neerzitten.’ Hoe vaak en hoe gemakkelijk zeggen we dat niet. ‘Niet bij de pakken neerzitten.’
    En we gaan door. En door. En door. Naar….?…….
    In plaats van zo nu en dan eens bij de pakken neer te gaan zitten en te kijken wat er eigenlijk allemaal in zit, wat we allemaal in die pakken meeslepen, drijven we elkaar steeds verder op. Ga nooit eens even zitten. Kijk vooral nooit in je pakken. Gooi er vooral nooit iets uit. Blijf er mee slepen. Desnoods je hele leven lang.

    Rugzakjes

    ‘Rugzakjes’ noemen we de eigentijdse pakken. En ze zitten kennelijk tegenwoordig op je rug. Hele volksstammen (Nederlandse) kinderen met rugzakjes. (Zie je voor je hoe deze volksstammen ‘gerugzakten’ er uit zullen zien als ze allemaal volwassen zijn?).

    Weten we eigenlijk nog wat er allemaal in die rugzakjes zit? Wat er allemaal uit zou kunnen als we eens rustig de tijd namen om die rugzakjes uit te pakken? Om eens te onderzoeken wat er allemaal onder die etiketten verborgen zit? (behalve kilo’ s medicijnen om rustig te worden?).

    Bij de pakken neer gaan zitten

    Tijd om eens de betekenis van dit spreekwoord te onderzoeken.
    Waar komt het vandaan?
    Waarom mag je niet bij de pakken neerzitten?
    Waarom maken we onszelf dat wijs?
    Waarom geloven we dat we niet bij de pakken neer moeten gaan zitten?
    Sinds wanneer doen we dat eigenlijk?
    Wat voor enge ziekte krijg je als je wel zo nu en dan bij de pakken neer gaat zitten?

    Probeer het eens.
    Ga eens bij de pakken neer zitten.
    Ook in een verlaat rouwproces kan het je ongelofelijk verlichten als je zo nu en dan de tijd neemt om te onderzoeken wat je allemaal met je mee sleept.
    Waarom je dat doet.
    Of het nog nodig is dat je dat doet.
    En al het overbodige uit die pakken te gooien en los te laten.

  • | | | | | |

    Menselijk tekort

    DoorTitia Liese

    Afgelopen week had ik een gesprek met Ellen Vogel. Ellen is journaliste. Op mijn uitnodiging brengen we samen een nieuw boek uit over Verlaat Verdriet en de gevolgen van jong ouderverlies. Als alles gaat zoals we ons hebben voorgenomen, verschijnt het boek in december 2014.
    Dit nieuwe boek baseren we zowel op een groot aantal interviews die Ellen Verlaat Verdriet-ers heeft afgenomen – en afneemt – als op de kennis die ik zelf in de vele jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk heb ontwikkeld over de gevolgen van jong ouderverlies.

    In het gesprek van afgelopen week sprak Ellen haar verbazing uit over hoeveel er mis gaat als een ouder jong overlijdt en een kind jong een ouder – of beide ouders – verliest. En hoeveel gevolgen dat vroege verlies voor deze kinderen heeft, als ze eenmaal volwassen zijn.

    In de jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk is deze vraag uiteraard vaak aan de orde geweest. Meestal in verband met het feit dat mensen altijd willen weten wat je moet doen om Verlaat Verdriet bij kinderen te voorkomen. Daar valt veel over te zeggen, maar dat wil ik niet hier en nu doen.

    Ellen’s vraag heeft me wel weer danig bezig gehouden. Al deze ouders zijn toch geen sukkels geweest, die geen idee hebben gehad hoe je met kinderen om moet gaan?
    Vanochtend kon ik ineens woorden geven aan een gevoel dat ik daarover heb. Zo’n onomkeerbaar verlies in een gezin – veroorzaakt door een invloed van buitenaf: de dood – legt het menselijk tekort zo verschrikkelijk pijnlijk bloot.

    Zou dat één van de  oorzaken zijn dat ‘de buitenwereld’ zo weinig (of eigenlijk helemaal niets) moet hebben van Verlaat Verdriet? Van die confrontatie met het menselijk tekort? Met die kwetsbaarheid?

  • | | | |

    Mislukt

    DoorTitia Liese

    Regelmatig ontmoet ik in mijn werk Verlaat Verdriet-ers die vast zijn gelopen in hun werk.
    Ze voelen zich mislukt.

    Ik herken hun gevoelens daarover als de mijne. Al is dat wat mij betreft lang geleden. Ooit gaf ik les. Stond ik voor de klas. Hoewel ik de eerste jaren met heel veel plezier werkte op ‘mijn’ hele kleine schooltje – gelegen in het bos – groeide in de loop van de jaren wel het gevoel: ‘dit is niet mijn werk. Ik wil dit eigenlijk helemaal niet.’ Maar wat wilde ik dan wel? Ik had geen idee. Wat kon ik eigenlijk? Ik had geen idee. Naarmate de jaren verstreken verzandde ik meer en meer in mijn werk. Tot ik het gevoel had geen kant meer op te kunnen. Vastgelopen in mijn werk. Vastgelopen in mijzelf. Dit wilde ik niet langer. Maar wat dan wel? Ik had geen idee. Voelde me totaal mislukt. De dag waarop ‘mijn’ kleine schooltje werd gesloten, en ik op straat kwam te staan zonder werk, voelde als een bevrijding. Maar tegelijkertijd ook weer niet. Ik was totaal opgebrand. Draaide maanden en maanden (of eigenlijk, om helemaal eerlijk te zijn: jaren en jaren) om me zelf heen. Ik was een zombie in mijn eigen leven geworden. Dat was eigenlijk het enige wat ik nog was: een zombie. Mislukt. Zonder doel. Zonder perspectieven.

    ‘Ik voel me mislukt’ klinkt mij dus erg bekend in de oren als ik het een Verlaat Verdriet-er weer hoor zeggen. ‘Het werk dat ik heb gedaan – ook al was ik succesvol in dat werk – wil ik niet meer doen. Maar wat dan wel?’

    Veel heb ik nagedacht over die gevoelens van mislukt zijn, met name met betrekking tot werk. Hoe komt het toch dat zoveel Verlaat Verdriet-ers daarin terecht komen? Waar komen die gevoelens vandaan? Waar zijn ze op terug te voeren?

    Voor een groot gedeelte zijn ze – mijns inziens – terug te voeren op het feit dat Verlaat Verdriet-ers, als gevolg van de vroege dood van hun ouder, als het ware uit zichzelf zijn gevallen. Ze pasten zich aan de veranderde omstandigheden aan. Raakten zichzelf en hun eigen doelen kwijt. Ze maakten (opleidings- en beroeps)keuzen vanuit hun aangepaste Zelf, niet meer verbonden met hun oorspronkelijke Zelf. Ze lopen vast in hun werk. Ook als ze dat werk met (groot of minder groot) succes uitvoeren.

    Bij een (groot) aantal Verlaat Verdriet-ers begon het proces van aanpassen al veel eerder dan vanaf het moment dat de ouder overleed. Dat zijn de Verlaat Verdriet-ers die een – fysiek of psychisch – langdurig zieke ouder hebben gehad. Deze kinderen pasten zich aan de situatie aan, die voortkwam uit de ziekte van de ouder. In sommige gevallen een situatie die bestond vanaf hun allervroegste jeugd. Ze kregen onvoldoende pedagogische voeding en onvoldoende ruimte om zich vrij te ontwikkelen. De langdurige ziekte van de ouder bleek niet alleen de sluipmoordenaar van de ouder, maar ook een kracht die de eigen kracht van het opgroeiende kind vervormde, soms misvormde. Het kind kreeg onvoldoende kans om geestelijk te groeien. Soms lijkt de sluipmoordenaar van de ouder ook het Zelf in het kind gedood te hebben (wat niet waar blijkt te zijn!). Deze Verlaat Verdriet-ers willen zo graag presteren, maar hebben geen idee hoe je het moet doen: je eigen doelen stellen. Je eigen doelen halen. Ze hebben de ouder gemist die ze bij de hand nam. Die tegen ze zei: ‘Je doet het goed. Doe nog maar een stapje.’ Ze kunnen niet voldoen aan eisen die worden gesteld. Trekken zich terug in zichzelf. Voelen zich mislukt.

    Nog een aspect van gevoelens van mislukt zijn moet hier genoemd worden. Een onzichtbaar, maar groot en venijnig aspect.
    Kinderen die een ouder verliezen proberen op alle mogelijke manieren de verstoorde situatie weer in balans te brengen. Ze gaan zorgen voor de overgebleven ouder. Ze gaan zorg dragen voor broertjes en/of zusjes. Ze doen verschrikkelijk hun best. Ze passen zich aan. Ze gaan geven, in plaats van hun oorspronkelijke kind-recht: te mogen leren ontvangen. Ze gaan op hun tenen lopen. Of trekken zich helemaal terug om geen (over)last te veroorzaken. Gaan presteren. Raken overbelast. Maar hoe hard ze ook hun best doen: het lukt ze niet de balans waarnaar ze zo verlangen te herstellen. Het wordt niet beter. En wat ze ook doen: het wordt niet opgemerkt. Of, als het al wordt opgemerkt: dan nog krijgen ze niet de waardering voor de inspanningen die ze leveren waar ze naar verlangen. Ze worden niet voldoende op waarde geschat.
    Deze Verlaat Verdriet-ers leggen in hun latere leven de lat vaak verschrikkelijk hoog. Ze stellen hoge eisen aan zichzelf. Eisen waar ze niet aan kunnen voldoen. Ze gaan maar door en door. Maar ondanks alles – ook ondanks het feit dat ze mogelijk wel succes hebben in hun werk – dragen ze vaak het gevoel in zich: ‘Ik ben mislukt’.

  • | | | | | | | |

    ‘Wondermiddel’ EMDR

    DoorTitia Liese

    ‘Het moet nu maar eens over zijn‘. ‘Ik moet er af, het heeft nu lang genoeg geduurd‘ zijn verzuchtingen die ik in mijn praktijk regelmatig te horen krijg.
    Dit verlangen maakt Verlaat Verdriet-ers ontvankelijk voor – of liever nog: begerig naar – snelle oplossingen. Het moet nu maar eens over zijn. En graag een beetje snel.
    Maar werkt dat ook zo bij EMDR en Verlaat Verdriet?

    Verlaat Verdriet-ers schreven over hun ervaringen op het besloten Verlaat Verdriet–forum Ontmoetingsplaats * 
    Wat daarbij vooral opvalt: degenen die een EMDR-traject met hun therapeut zijn aangegaan hebben zeker geen kortdurende, snelle behandelingen gehad. Bovendien hadden deze mensen al een stevige vertrouwensrelatie met hun therapeut opgebouwd.

    Mocht je een therapeut treffen die je EMDR aanbiedt, verzeker je er dan van dat de betreffende therapeut voldoende kennis heeft van de kenmerken van Verlaat Verdriet (zoals bijvoorbeeld ruptuur en de stapeling van verlies- en transitie-ervaringen) en minstens evenveel kennis van de specifieke dynamiek van een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet.

    Kiezen voor de verleiding van de snelheid van EMDR kan wel eens contraproductief voor je werken. EMDR is geen wondermiddel voor Verlaat Verdriet-ers!

    * Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats is per 14 maart 2014 definitief gesloten. Delen met ervaringsgenoten kan via de Facebook-pagina van de Stichting Verlaat Verdriet. Lees meer over deze mogelijkheid in Delen.