• | |

    Interview met Sharon Dijksma in Volkskrant Magazine

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van 17 december 2022 een groot interview met Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht. Sharon Dijksma (1971) verloor op haar 10e haar vader door overlijden.

    Tegenslag

    …. ‘Over de grootste tegenslag in haar leven hoeft Dijksma geen seconde na te denken. Toen ze 10 jaar oud was, maakte haar moeder haar wakker met verschrikkelijk nieuws. Haar vader was op het Boterdiep in Groningen door een auto aangereden. Hij zou het niet overleven. ‘Ik was dol op mijn vader’ zegt Dijksma. ‘Hij was mijn held. En dan komt hij plotseling nooit meer thuis.’ Ze moest snel volwassen worden. ‘Die periode heeft me geleerd dat je uiteindelijk maar weinig mensen hebt om op terug te vallen. Wat directe familie, en mijn beste vriendinnetje en haar ouders die veel voor me hebben gedaan. Dat is het wel. Twee of drie weken vindt iedereen je heel zielig, maar daarna is het voor de meeste mensen weer business as usual. Dat komt ook omdat ze het lastig vinden om te praten over rouw.’….

    Verlies onbevangenheid

    …….. ‘Wie op zo’n jonge leeftijd een ouder verliest, is in één klap alle onbevangenheid kwijt.’ Klopt af op haar bureau. ‘Ik ben altijd bang geweest dat mijn moeder de volgende zou zijn. Ze was 34 jaar oud toen mijn vader overleed, echt jong nog. Op een gegeven moment ging ze soms ’s avonds weer uit. Ik herinner me dat ik pas ging slapen als ze terug was. Heel ongezond natuurlijk: als ouder hoor je dat bij je kind te doen. niet andersom. Mijn moeder wist dit niet, ik voelde ook wel aan dat zij recht had op haar eigen leven dus hield ik het voor mezelf. Als ze binnenkwam, deed ik alsof ik sliep.’……..

    Jezelf laten zien

    …….’Ja, dat komt door mijn nieuwe rol als burgemeester. Ik mag heel dicht bij mensen komen. Voor hen kan mijn aanwezigheid betekenisvol zijn. Mensen die hun kind zijn verloren bijvoorbeeld, dat is het gruwelijkste wat je kan overkomen. Ik weet natuurlijk niet hoe dat is, maar ik weet wel wat van rouw, soms helpt dat.’.……..

    Lees meer

    Interviewer: Sharon Dijksma is voor dit artikel geïnterviewd door Loes Reijmer (13 jaar toen ze haar vader verloor).

  • | | |

    Wat ik (niet) lees in Oud Zeer

    DoorTitia Liese

    Oud Zeer (en zo)

    Eén zin besteedt Bram Bakker in zijn boek Oud Zeer aan het verlies van je ouder(s) door overlijden in je jeugd. In het eerste hoofdstuk Wat is trauma? …………‘Maar wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen ‘affectieve verwaarlozing’ en ’trauma’ nu precies? Als je in je jonge jaren slachtoffer werd van incest dan vindt vrijwel iedereen dat een traumatische ervaring en als je als kind ooggetuige bent geweest van het plotse overlijden van je vader of moeder geldt dit ook. Maar is weinig aandacht hebben voor het gevoelsleven van een klein meisje of jongetje niet ook als traumatiserend te beschouwen?‘………… (blz 26)
    Verlies door scheiding: hij noemt het…
    Seksueel misbruik: hij noemt het…
    Affectieve verwaarlozing: hij noemt het…
    Afwijzing: hij noemt het…
    Pedagogische verwaarlozing: hij noemt het…
    Onvoorwaardelijke liefde: hij noemt het…
    Hechting: hij noemt het…

    Wetenschappelijke studie

    Ik weet het – dat wil zeggen: ik heb het me laten vertellen – (en ook Bram Bakker noemt het op blz 26): er is in 1998 een grote studie geweest naar traumatische jeugdervaringen ACE (Adverse Childhood Experiences). Alle soorten traumatische jeugdervaringen worden in deze studie genoemd. Behalve: jong ouderverlies door overlijden.

    Gevolgen

    Gevolgen: ook op de meest onverwachte momenten, en op de meest onverwachte plekken, duiken gevolgen van dit ontbrekende onderzoeks-deel op. ‘Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de meeste kinderen die hun ouder(s) verliezen door overlijden daar later geen last van hebben.’

    Hallo!

    Hallo! Hier zijn we! We hebben er last van!!! Ook al zijn we inmiddels 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90 jaar. Waren we (-)0 – 5 – 10 – 15 – 20 jaar toen dit verlies ons overkwam. Ook al is het tientallen jaren geleden: we zijn geen sukkelige veerkracht-loze losers. We zijn er niet in blijven hangen. We zijn niet gek!

    Hallo Verlaat Verdriet-ers! willen we dat er een eind komt aan deze merkwaardige, ongefundeerde en schadelijke veronderstelling dat we ‘er later geen last’ van blijken te hebben? Willen we dat gevolgen van jong ouderverlies door overlijden zichtbaar worden en erkend worden?
    Dan is het hoogste tijd ons te laten horen!

    Lees meer

    Lees meer over Oud Zeer in mijn blog van 14 december 2022  

  • | |

    Teruggaan om verder te kunnen: boekpresentatie

    DoorTitia Liese

    ‘Ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen.’
    Zelf werd ik geraakt door de woorden die Inge voor haar verlate rouwproces gebruikte. Haar moed om haar proces helemaal aan te gaan. Haar vertrouwen in het proces waar ze doorheen ging. Ik kende Inge goed. Wist hoe moeilijk en zwaar dit proces haar vaak viel. Ik kende haar moed. Maar ook haar groeiende vertrouwen in een goede afloop. Terecht naar is gebleken!
    Ik vroeg Inge of ik Teruggaan om verder te kunnen mocht gebruiken als titel voor het boek waaraan ik in diezelfde tijd bezig was te schijven. Met liefde en plezier gaf Inge haar toestemming daarvoor. Zo kon, na mijn eerste boek – Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek – mijn tweede boek verschijnen: Teruggaan, om verder te kunnen.

    Uitnodiging

    Tot ik bericht kreeg van de uitgeverij dat deze uitgave finaal was uitverkocht. Tijd voor een nieuwe versie. Tijd voor opnieuw vorm geven. Aanpassen. Schrijven. Tot mijn grote vreugde is de nieuwe versie nu weer beschikbaar. Een nieuwe versie, met een tiental Elfjes van de hand van Elly. Elly: dank daarvoor! En met toestemming van Inge opnieuw met de titel Teruggaan om verder te kunnen. Dank daarvoor Inge!
    Om de komst van deze nieuwe versie te vieren maakte Stephanie samen met mij de presentatie-video Teruggaan om verder te kunnen. Stephanie: dank daarvoor!
    Ook de video is dus nu beschikbaar. Van harte nodig ik je uit deze video te gaan zien!

    Kijken

    Presentatiefilm Teruggaan om verder te kunnen

    Bestellen

    Boek Teruggaan om verder te kunnen

    Je hebt een leven te winnen

    Teruggaan om verder te kunnen nodigt je uit kennis te maken met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Te onderzoeken wat Verlaat Verdriet betekent voor jou. Wat verlate rouw voor jou kan betekenen. Veel Verlaat Verdriet-ers zijn je voorgegaan. Hun ervaringen kunnen je op weg helpen. Je inspireren. Bemoedigen als je het even niet meer ziet zitten.
    Je hebt een leven te winnen!

    Citaat van Inge

    ‘Ik hoorde mensen voorheen tegen me zeggen: ga door met leven. Kijk niet teveel achterom. Sluit het af. Kijk naar de toekomst. Maar ik moest terug, terug naar mijn rouw, terug naar mijn verdriet. Teruggaan om verder te kunnen. Ik heb me een hopeloos geval gevoeld. Ben verdrietig geweest en down. En ik zal het nog wel eens zijn. Maar het is me meer dan waard geweest om midden in mijn verdriet te zitten. Ik heb eerst goed moeten rouwen, om mijn leven weer op te kunnen pakken.’

    Uit: Teruggaan om verder te kunnen, bladzijde 91.

  • | | |

    Waarover rouw je als Verlaat Verdriet-er?

    DoorTitia Liese

    ‘Voor mijn verdriet was geen ruimte’ zegt een Verlaat Verdriet-er
    ‘Je hebt als kind niet kunnen rouwen’ zegt een hulpverlener.

    Meer, veel meer

    Verlaat Verdriet is meer, veel meer dan alleen de tijd en het moment van overlijden van je ouder(s). Verlaat Verdriet gaat over meer, veel meer. Dat maakt Verlaat Verdriet en verlate rouw zo complex, dat je er totaal de weg in kwijt kunt raken.

    Waarover kun je als Verlaat Verdriet-er rouwen?

    Je kunt bijvoorbeeld rouwen om

    • het gevoel dat je een verloren leven leeft;
    • wat je niet hebt gekregen, maar als kind wel nodig had;
    • een altijd aanwezig verlangen dat je voelt. Een verlangen dat je niet kunt benoemen, maar dat als een vraatzuchtig, onverzadigbaar knaagdier in je lijkt te leven;
    • de liefde van je overleden ouder die je bent misgelopen;
    • de steun die je nodig had om volwassen te worden;
    • nooit meer jezelf te kunnen herkennen in jouw moeder/jouw vader/jouw ouders;
    • de plek die je innam in je gezin van herkomst;
    • het vertrouwen dat je niet meer kunt hebben;
    • de chronische boosheid die altijd ergens in je sluimert;
    • het kind dat je was, en dat je niet meer kon zijn;
    • de volwassene die je nu bent, en die haar/zijn plek in het leven maar niet kan vinden;
    • verloren hoop;
    • de liefde die je voelt voor je overleden ouder;
    • verloren toekomst;
    • de pijn die zich in je manifesteert;
    • nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig te kunnen zijn na het overlijden van je ouder(s);
    • de dood van je ouder(s) en het verdriet waarvan je als kind de omvang niet kon bevatten;
    • het missen van een gezonde puberteit;
    • het verlies van je ouder en de gevolgen die dat heeft gehad voor je verdere leven .

    Meer

    Mogelijk kun je deze aanzienlijke lijst met thema’s waar je als Verlaat Verdriet-er over rouwt aanvullen met thema’s waarvan je weet dat ze bij jou spelen.

    Mogelijk heb je behoefte aan meer informatie over thema’s die kunnen spelen.
    Lees dan meer op Kernthema’s en Kenmerken
    Of kijk op YouTube naar Rouw kent geen tijd, module Het mijnenveld