• | |

    Als je de regenboog wilt zien……

    DoorTitia Liese

    Regenboog

    ‘Als je de regenboog wilt zien, moet je de regen erbij nemen’. Jaren geleden kwam ik ergens dit gezegde tegen. Een mooi gezegde, vond ik. Het deed iets met me. Het was in de tijd dat ik nog steeds van het ene op het andere moment overvallen kon worden door sterk wisselende stemmingen. Het ene moment zag ik het leven helemaal zitten. Zat ik vol plannen en ideeën. Zag ik de toekomst zonnig in. Het volgende moment kon ik helemaal uit het veld geslagen zijn. Geen idee wat ik wilde, laat staan dat ik wist hoe ik het moest doen. Alles grijs en grauw, als op een grijze grauwe dag die maar niet over wil gaan.

    Vallende humeuren

    Een lastig fenomeen, dat ik zelf indertijd ‘vallende humeuren’ noemde. ‘Ik heb last van vallende humeuren’ dacht ik dan. En dacht dat die bij me hoorden. Dat het ‘in m’n genen’ zat. Lastig voor mijzelf, omdat het me altijd het gevoel gaf totaal niet op mezelf te kunnen vertrouwen. Maar niet alleen maar lastig voor mijzelf. Ook lastig voor mensen in mijn omgeving. Ook al omdat ik vaak geen idee had wat de aanleiding was voor zulke sterke stemmingswisselingen. Kon ik het ene moment gezellig zijn, gemakkelijk, aanspreekbaar, warm, aanwezig. Het volgende moment kon ik totaal ver-ijst zijn, gesloten, afwerend, ontoegankelijk, koud, afwezig. Geen touw aan vast te knopen. Niet voor mezelf. En niet voor andere mensen.

    Wisselende stemmingen

    Mogelijk herken je die stemmingswisselingen in jezelf. Die wisselende humeuren die even veranderlijk kunnen zijn als het Nederlandse weer. Het ene moment schijnt de zon. Het volgende moment zie je onheilspellende wolken verschijnen. Dan stormt het plotseling. Of het wordt windstil. Je ziet en regenboog verschijnen, en weet ineens weer: het komt goed.

    Hoe zit dat bij jou? Hoe ziet de BeeldTaal van jouw weerkaart eruit?

  • | | | |

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    Geboren: 1917 in Berlijn.
    Vermoord: 1943 in Auschwitz

    Afgelopen week kwam ik het boek Charlotte tegen. Roman over het leven van Charlotte Salomon, geschreven door David Foenkinos. Ik bestelde het boek. Gisteren ontving ik het.
    Het hele dikke boek van Charlotte Salomon ‘Leven of theater?’, samengesteld door Judith Herzberg, staat al ruim veertig jaar in mijn boekenkast. Een autobiografisch zangspel in 769 gouaches. In de loop van die vele jaren heb ik het boek meer dan eens uit mijn kast gepakt. Doorgekeken. Gelezen. Pas nu, nu ik zelf gefocusd ben op het plaatsen van jong ouderverlies in tijd en ruimte, en Verlaat Verdriet  in woord en beeld, dringt de volle omvang van dit bijzondere werk tot mij door.

    Verlies

    Charlotte Salomon is 9 jaar als ze haar moeder verliest. Pas na de zelfdoding van haar grootmoeder aan moederszijde in 1940 ontdekt ze dat haar moeder Fransceska niet, zoals haar indertijd is verteld, is overleden aan een griepje. Ook haar moeder is overleden door zelfdoding. Charlotte blijft alleen achter met haar vader, Duits-Joods medisch specialist. ‘Onhandelbaar’ geworden wordt ze verzorgd door opeenvolgende ‘juffen’. Tot haar vader kennis maakt met zangeres Paula. Haar vader en Paula trouwen. Haar inning geliefde juf ‘Hase’ vertrekt. Charlotte krijgt een nieuwe moeder, met wie ze een ingewikkelde relatie ontwikkelt.

    Vlucht naar Frankrijk

    Om de politieke ontwikkelingen in nazi-Duitsland vlucht Charlotte Salomon met haar grootouders naar Zuid Frankrijk. Na de zelfdoding van haar grootmoeder ontwikkelt ook Charlotte een sterk verlangen naar de dood. In haar nood denkt ze terug aan de woorden van haar zangpedagoog en geliefde ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je misschien wel het tegendeel ervan – de dood – omhelzen en begrijpen’. Ze besluit zichzelf met behulp van zijn ideeën te redden, en als alternatief voor zelfmoord ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen.
    Zo verwerkt de 24-jarige Charlotte haar roerige familiegeschiedenis, en haar ervaringen als Joodse in Berlijn, op een buitengewone manier. In bijna 800 gouaches beschrijft ze haar leven in woord en beeld. ‘Leven of theater?’.

    Vermoord

    In 1943 wordt Charlotte Salomon, 26 jaar en 5 maanden in verwachting van haar eerste kind, in Zuid Frankrijk opgepakt. En vervolgens vermoord in Auschwitz.

    Joods historisch museum

    In november 1971 hebben Albert en Paula Salomon het verzamelde werk ‘Leven of theater? geschonken aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

    Lees meer

  • | | |

    Overleefkracht in BeeldTaal

    DoorTitia Liese

    Overleefkracht in BeeldTaal

    Zeker vijfentwintig jaar geleden werd ik getroffen door de BeeldTaal op een kaart in een kaartenmolen. Op de kaart de afbeelding van een kind. ‘Diskit op weg naar school’ staat als titel op de achterkant van de kaart. Op de kaart de afbeelding van een kind van een jaar of zeven, acht. Zo te zien een meisje, maar het kan ook een jongetje zijn. Het kind staat met beide voeten tegen elkaar aangeklemd op een verhoging van zand of steen, in een grijze omgeving. Het heeft schoenen of laarzen aan die er enigszins versleten uitzien. Het kind draagt een lange, zwarte jas. Eveneens versleten. Een jas die er niet uitziet als een warme jas tegen de kou. Op het hoofd van het kind een zwarte muts met een witte bontrand. Vermoedelijk is het winter.

    Overleefkracht

    Het kind staat met de armen over elkaar. Staat het kind even uit te rusten? Was de fotograaf daar toevallig aanwezig? Poseert het kind alleen voor de foto, om daarna weer verder te gaan? Geeft het zich over aan haar/zijn taak? Aan wat het moet doen? Het gezichtje van het kind staat vertrokken. De mond verbeten in een neerwaartse streep. De ogen van het kind gaan zo goed als schuil onder de bontrand van de muts. Als ik de foto nog wat beter bekijk twijfel ik aan wat de ogen van het kind uitdrukken. Is het vermoeidheid? Dapperheid? Zie ik overleefkracht? Boosheid? Doorzettingsvermogen? Is het kind ontredderd, en moet het er maar iets van zien te maken? Zie ik eenzaamheid? Wanhoop?

    BeeldTaal

    Op de rug draagt het kind een bundel hout. Hoe zwaar is deze last? Hoe onhandig om te dragen? Wie heeft deze last op de rug van het kind gebonden? Waar moet het kind met deze last naartoe? Niemand in de buurt te zien. Geen andere kinderen. Geen volwassene die het kind de hand toereikt. Het kind bemoedigt. Ondersteunt. De weg wijst. Meeneemt. De zware last overneemt. Het kind staat daar. Alleen. Hoe alleen is dit kind? Hoe alleen voelt dit kind zich? Waar zijn de anderen? Hoe eenzaam is dit kind? Hoe eenzaam voelt dit kind zich?

    helen door schrijven

    • Als je deze afbeelding bekijkt, wat zie jij dan?
    • Wat voel jij?
    • Zegt deze kaart iets over jou? Over hoe jij je als kind hebt gevoeld?
    • Beschrijf eens in vijf zinnen wat deze afbeelding doet met jou.

    Lees meer over Verlaat Verdriet en verlate rouw

     

  • | | | |

    Maxine Harris: De taal van het verlies

    DoorTitia Liese

    Een verlies voor altijd

    Recent stond ik stil met een Verlaat Verdriet-er bij tekst uit het bekende boek van Maxine Harris: Een verlies voor altijd. De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder.
    Indertijd, toen ik het boek las, voelde ik de erkenning van de impact van het vroege verlies van een ouder in mijn hele lijf. Graag deel ik deze tekst op deze plaats met je.

    De taal van het verlies

    Probeert u zich eens voor te stellen dat u samen met alle mensen die u kent in één grote ruimte staat. Om u heen staan niet alleen uw familieleden, vrienden en bekenden. Maar ook al die mensen die ervoor zorgen dat uw leven soepeltjes draait. Zoals uw tandarts. De postbode. De man uit de garage die uw auto altijd repareert. Kortom, iedereen met wie u ook maar iets te maken hebt.

    Stelt u zich voor dat van al die mensen de helft in één klap dood neervalt en voor altijd verdwijnt. U bent zo overdonderd door de enormiteit van het verlies dat de ware betekenis nauwelijks tot u doordringt. In uw paniek richt u zich op een onbelangrijk detail, zoals wie u morgen naar school zal brengen, terwijl u volkomen voorbijgaat aan het feit dat uw zoon en uw beste vriend dood naast u liggen.

    Verbijstering en eenzaamheid

    Stelt u zich nu eens voor dat u samen met twee vrienden een trektocht maakt door een onbekend bergachtig terrein. Naast u loopt een ervaren klimmer als gids. Iemand die de bergen goed kent. En, minstens even belangrijk, iemand die weet wat het betekent om aan zo’n avontuur te beginnen. U bent zenuwachtig, maar vindt het tegelijkertijd fantastisch. Uw vrienden en u voelen zich veilig. Want de gids is op de hoogte van alle technische aspecten van de onderneming. Hij beseft terdege wat zo’n tocht voor ieder van u betekent. U bent bezig een bocht om te gaan op een bijzonder, lastig stuk van de berg en plotseling verdwijnt de gids. Dan kijkt U uw vrienden aan. Maar er is niemand om u te helpen op dit uiterst lastige traject. U wordt overweldigd door een gevoel van complete verbijstering en eenzaamheid. 

    Helen door schrijven

    • Herken je wat Maxine Harris in deze twee alinea’s beschrijft?
    • Wat doet het lezen van deze alinea’s met jou?
    • Welke gevoelens roept het lezen van deze alinea’s op bij jou?
    • Welke van de beide alinea’s spreekt jou het meeste aan?
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het minste aanspreekt.
    • Beschrijf in jouw eigen woorden de alinea die jou het meeste aanspreekt.

    Lees meer

    Boeken van Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw