Kinderen horen erbij

Vroeger werden kinderen niet bij een uitvaart betrokken. Ze werden niet als nabestaanden gezien. Ook niet als het kind een gezinslid verloor: een ouder of een broertje of een zusje.
Wel werd er tegen ze gezegd: ‘Hoe gaat het met je moeder?’. ‘Zorg maar goed voor je vader.’ ‘Lief zijn, hoor! Je moeder/ je vader heeft het moeilijk.’
Kinderen zijn kinderen.
Maar: kinderen zijn ook mensen.
Kinderen horen erbij.

Kinderen horen erbij

Tegenwoordig gaat dat anders. Kinderen worden meer bij de uitvaart betrokken. Ze mogen de kist beschilderen. Ze mogen tekeningen maken. Ze mogen ballonnen oplaten. En soms mogen kinderen ook gewoon bij de uitvaart iets zeggen.
Kinderen zijn mensen.
Maar: kinderen zijn ook kinderen.
Kinderen horen erbij.

Existentiële crisis

Anders dan vaak wordt gedacht, wordt daarmee niet bewerkstelligd dat kinderen die vroeg een onomkeerbaar, levensveranderend verlies meemaken ‘daar later geen last van hebben.’ In feite laat dat juist zien dat de impact van jong ouderverlies vele, vele malen groter is dan vaak wordt verondersteld.
Het verlies van een ouder – of beide ouders – op jonge leeftijd is namelijk geen life-event. Het verlies van een ouder – of beide ouders – is een existentiële crisis in het leven van een jong mens dat nog volop in ontwikkeling is.

Vertrouwen

Een kind dat een ouder verliest, verliest veel meer dan die ouder alleen. Het kind verliest ook geborgenheid. Veiligheid. Continuïteit. Het kind verliest vertrouwen. Niet zozeer het vertrouwen in mensen, maar vele malen ernstiger nog dan dat alleen: het kind verliest vertrouwen in het leven.
Verliesangst komt in de plaats van vertrouwen.
Verliesangst nestelt zich in alle levensgebieden. En groeit mee naar volwassenheid.
Leven veranderde in overleven.

Overleven

Als volwassene kun je dan tegen psychische en fysieke beperkingen aanlopen, die zijn ontstaan als gevolg van dat vroege, onomkeerbare verlies.
Dat betekent niet dat je een sukkel bent. Een loser die niet over voldoende veerkracht beschikt(e). Veerkracht na het verlies van een ouder betekent namelijk overleven.

Aan overleven hangt altijd een prijskaartje. En dat prijskaartje moet je onder ogen gaan zien (lees meer over de gevolgen Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet en/of maak de Zelftest 1 / Zelftest 2

Aandacht

Het betekent niet dat je overgebleven ouder ‘alles’ fout heeft gedaan.
Het betekent ook niet dat jij ‘alles’ fout hebt gedaan.
Het betekent dat het tijd is aandacht te besteden aan de gevolgen van het vroege verlies van je ouder(s) in je leven van nu.

Leven

Titia Liese biedt je diverse mogelijkheden om van overleven naar leven te gaan.

Boeken

Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek
Gids voor Verlaat Verdriet
Teruggaan, om verder te kunnen

Basisworkshop

De basisworkshop Verlaat Verdriet / Dubbel Ouderverlies helpt je te onderzoeken wat de gevolgen van het vroege verlies van je ouder(s) voor jou hebben betekend. En betekenen in je leven van nu. Welke thema’s er bij jou spelen. De basisworkshop biedt je ook de mogelijkheid te delen met  ervaringsgenoten. Alleen dat laatste zal je al zoveel herkenning, erkenning en opluchting brengen.
Lees meer over de basisworkshop Verlaat Verdriet / de basisworkshop Dubbel Ouderverlies

Jaartraining

De jaartraining De kunst van het verbinden die Titia Liese en Geerte Cammeraat ook in 2018-2019 aanbieden geeft je de gelegenheid gedurende een jaar in een kleine groep en n een veilige omgeving aandacht te blijven besteden aan jouw Verlaat Verdriet.
Je opnieuw te verbinden.
Met jezelf.
Met je overleden ouder.
Te helen.
Lees meer over de jaartraining De kunst van het verbinden

Kom in beweging. Je hebt een leven te winnen!

Workshop Dubbel Ouderverlies

Workshop Dubbel Ouderverlies

Voor twee workshops Dubbel Ouderverlies staan nieuwe data gepland, namelijk op 21, 22 en 23 juni 2018 en op 2, 3 en 4 augustus 2018.

De workshop Dubbel Ouderverlies is bedoeld voor volwassenen die in hun jeugd hun beide ouders verloren door overlijden.
De workshop wordt gegeven door Verlaat Verdriet-specialist Titia Liese in samenwerking met yoga-docent Albertine Richaerts. Titia verloor op haar 8e haar moeder, Albertine verloor op haar 10e haar beide ouders in een jaar tijd.

Extra data

Normaal gesproken vindt de workshop Dubbel Ouderverlies 1 maal per jaar plaats. In verband met een aantal aanvragen die we in korte tijd binnen kregen, hebben we besloten extra data te plannen op 21, 22 en 23 juni en op 2, 3 en 4 augustus.

In de workshop van 21, 22 en 23 juni is nog 1 plaats beschikbaar.
In de workshop van 2, 3 en 4 augustus zijn nog 2 plaatsen beschikbaar.

Lees meer

Lees meer over de workshop Dubbel Ouderverlies.
Lees meer over Titia Liese.
Lees meer over Albertine Richaerts.

Informatie

24 mei 2018
Bureau Funale hanteert, reeds sinds de oprichting, strikte policy ten aanzien van veiligheid en privacy van personen. Daar waar mogelijk een enkele aanpassing alsnog noodzakelijk is om aan de wettelijke eisen GDPR/AGV te voldoen, werken we aan deze aanpassingen.

Wil je meer weten over de workshop Dubbel Ouderverlies: neem contact op met Titia Liese via het Contactformulier,
of bel Titia Liese 0341- 260 289 / 06 – 53 76 58 43.
Of neem contact op met Albertine Richaerts 06 – 22 63 31 95
of via de site van Albertine.

Herinneringsboek Moeder, Herinneringsboek Vader

Naar aanleiding van de blog van gisteren maak ik Verlaat Verdriet-ers graag attent op het bestaan van Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader.
Gisteren (2 april 2018) schreef ik namelijk de blog over Zoeken naar mijn moeders moeder die verdween in het verzet. Het boek van Yoeke Nagel over de levenslange zoektocht van haar moeder, die als 13-jarige in 1944 haar moeder verloor.

Levenslange zoektocht

In haar boek maakt Yoeke een van de grote  Verlaat Verdriet-thema’s zichtbaar: de levenslange zoektocht na het vroege verlies van een ouder.
Wie was je?
Wat gebeurde er?
Wat betekende ik voor jou?
Wat betekende het verlies voor mij?
Wat heeft het verlies betekend voor mijn leven?

Zoeken

In mijn Verlaat Verdriet-werk neem ik altijd de tijd om Verlaat Verdriet-ers te laten zien hoe helend het werkt je ouder een zichtbare plaats in je leven van nu te geven. Je weer te verbinden met de ouder die heeft geleefd. In plaats van – zoals die verbinding zich vaak voordoet – met de ouder die dood is. In plaats van verbonden te zijn met de schaduw van de dood je (weer) voluit te verbinden met het leven.

Herinneringsboeken

Naar aanleiding van de genoemde blog van gisteren wil ik je nog eens wijzen op het bestaan van Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader. Twee formats die we – speciaal voor Verlaat Verdriet-ers – hebben ontwikkeld.

Met het Herinneringsboek onder je arm kun je, als het ware, als een journalist te werk gaan. Op zoek naar feiten. Naar herinneringen. Naar achtergronden. Je ouder plaatsen in de context van haar/zijn familie. In de context van haar/zijn tijd. Feiten van verzinsels onderscheiden.
Je onderzoekt je eigen herinneringen. Kloppen ze? Zijn ze van jezelf? Heb je ze van horen zeggen? Heeft de tijd je herinneringen vervormd? Of misschien zelfs wel vervormd?

Vinden

Als je werkelijk op zoek gaat, vind je altijd meer dan je tevoren dacht.
De negatieve ‘dingen’ die je mogelijk over je ouder te horen krijgt helpen je je ouder vanuit je volwassen perspectief – als gelijkwaardige – te beschouwen.
De positieve ‘dingen’ zijn een warm bad. Een welkome aanvulling op je gevoel van eigenwaarde dat mogelijk, net als bij veel andere Verlaat Verdriet-ers, een beetje wankel is.
Kom in begeweging.
Ga op zoek.

Laat het Herinneringsboek je gids zijn.

Gratis downloaden

Je kunt de Herinneringsboeken gratis downloaden van deze site.

Tips

Wil je meer weten over de gevolgen van jong ouderverlis op de langere termijn?
Lees Gids voor Verlaat Verdriet – wegen naar herstel.

Heb je behoefte aan meer structuur in je verlate rouwproces?
Gebuik het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek.

Yoeke Nagel: Zoeken naar mijn moeders moeder

Zoeken
naar mijn moeders moeder
die verdween in het verzet.

‘Mijn grootmoeder is verdwenen in de oorlog, lang geleden, niet teruggekomen, dood waarschijnlijk, maar in ons gezin heel aanwezig in verhalen en tastbaar gemis. Een vrouw met mythologische proporties; een soort eenhoorn, waar we allemaal diep respect voor hadden, al had alleen mijn moeder haar ooit in het echt gezien.’

Yoeke Nagel

Najaar 2017 leerden we elkaar kennen. Yoeke Nagel – journalist, schrijfcoach, boekenvroedvrouw en nog veel meer – en ik. Onmiddellijk was er een enorme klik tussen ons. Ik wist dat de moeder van Yoeke vroeg haar moeder was verloren. Zou dat de oorzaak zijn van de klik?

Mijn moeders moeder

Yoeke vertelde me dat ze bezig was een boek te schrijven over de zoektocht van haar moeder Esther naar haar moeder Jeanne die in de oorlog spoorloos verdween. ‘Zou jij, als Verlaat Verdriet-specialiste een korte recensie willen schrijven over dit boek?’ vroeg Yoeke me de tweede keer dat we elkaar spraken. ‘Het is de bedoeling dat dit boek – Zoeken naar mijn moeders moeder – in maart 2018 uitkomt.’ 

Jeanne van Emden

Ik stemde daar graag in toe. Nam het manuscript mee. Begon thuisgekomen onmiddellijk te lezen. En werd volkomen meegezogen in wat ik las.
Het verhaal van de levenslange zoektocht naar Jeanne van Emden (geboren 1899, verdwenen 1944) door dochter Esther (geboren in 1931, 13 jaar als haar moeder spoorloos verdwijnt) en (klein)dochter Yoeke (geboren 1963).
Jeanne van Emden. Joods. Verzetstrijdster. Activiste die de grote idealen van de internationale linkse beweging uitdroeg. Waar ze maar kon.

Idealen

Ik werd meegezogen. Deze beweging kende ik van huis-uit. De grootse idealen. De bevlogenheid. De liefde voor de literatuur. Voor dichters en denkers. Voor kunst die voor ieder mens bereikbaar zou zijn. Al lezend was het alsof ik de boekenkast van Jeanne als mijn broekzak kende. De ruggen van haar boeken zou herkennen als de boeken die ook in de boekenkasten van mijn ouders stonden.

De wereld van mijn ouders

Dat was de wereld van mijn ouders. Toen mijn moeder nog leefde. Altijd ben ik me ervan bewust geweest dat ik het gemis van mijn moeder het meest heb gevoeld in het verlies van die wereld. Van die cultuur. De cultuur die mijn beide ouders in liefde verbond.
Wat een verrassing ineens weer in die wereld meegenomen te worden. Terug te vinden hoe het was, wat zo uit mijn leven verdwenen leek te zijn.

Lichtpunt

Dit is mijn persoonlijke ervaring met het boek van Yoeke.
Ik stel mij voor dat dit boek ook voor anderen een lichtpunt, en een bron van inspiratie, kan zijn.

Voor de Verlaat Verdriet-ers die nu 70+ zijn. De Verlaat Verdriet-ers die in oorlogstijd een ouder – of hun beide ouders – verloren (citaat uit het boek: ‘Je kunt de geschiedenis pas afsluiten als hij is vastgelegd’).

Voor de kinderen van Verlaat Verdriet-ers (citaat uit het boek ‘Voor mij was er een zware erfenis van de waarschijnlijk-dode moeder van mijn moeder: een opdracht. Eentje die nooit hardop werd uitgesproken, maar wel voelbaar was’). En hun kinderen.

Teruggaan

‘Teruggaan in de geschiedenis om betekenisvol verder te kunnen leven’ sluit Yoeke haar voorwoord af.
Zoeken naar mijn moeders moeder: een lichtend voorbeeld van teruggaan, om verder te kunnen!

Zoeken

Yoeke Nagel
Zoeken naar mijn moeders moeder
ISBN 9789492844071

Een deken van liefde en vriendschap

Deken van liefde en vriendschap
Graag wil ik het verhaal met je delen over de deken van liefde en vriendschap die Albertine Richaerts heeft gemaakt.  

De magische leeftijd
De magische leeftijd – als Verlaat Verdriet-er heb je er vast ervaring mee. De leeftijd die in je ziel gegrift lijkt te staan. De leeftijd die je ouder had toe zij/hij overleed. Voor bijna alle Verlaat verdriet-ers met wie ik heb gewerkt is die magische leeftijd een thema. ‘Als ik die leeftijd maar haal’.  

Albertine Richaerts
Voor Albertine Richaerts was 2017 het jaar waarin ze ouder werd dan haar moeder is geworden. Een gedenkwaardig jaar voor haar, waar ze bij stil heeft gestaan. Dat ze heeft gevierd. Zo maakte Albertine een lang gekoesterde wens waar. Ze maakte een tocht door de woestijn. (de moeite waard om even een kijkje te nemen op de website van Angie, de Nederlandse vrouw die daar leeft en werkt en woestijntochten organiseert http://www.feel-the-desert.com/ ).

Deken van liefde en vriendschap
Maar Albertine deed ook nog heel iets anders. Ze maakte een deken van liefde en vriendschap. Gisteren stuurde Albertine me een foto van deze deken. Hij is af! Ik vroeg Albertine of ik deze prachtige vorm van verwerken ter inspiratie door mocht geven via mijn blog. Natuurlijk gaf Albertine daar haar toestemming voor. Bij deze dus!

Verwerken
Albertine nodigde voor een gezamenlijke dag de vrouwen uit die in haar leven van groot belang zijn geweest – en zijn. Aan deze vrouwen vroeg ze een lapje mee te nemen met het doel van de meegebrachte lapjes een warme deken van liefde en vriendschap te maken. Een prachtige, uitvoerbare vorm van – letterlijk – verwerken.

Dag van liefde en vriendschap
Zo kwamen in de afgelopen nazomer de vrouwen die bijzondere betekenis hebben voor Albertine bijeen voor een prachtige dag vol van warmte en liefde. En met de door Albertine gevraagde lapjes.

Deken
In de afgelopen wintermaanden verwerkte Albertine deze lapjes tot de prachtige, warme deken van liefde en vriendschap die je hierboven op de foto ziet. Een prachtig ritueel van verwerken dat mogelijk ook jou inspireert.

 

Charlotte Salomon – Leven? of theater?

Charlotte Salomon (1917-1943)

Leven? of theater?

Het boek van Charlotte Salomon’s Leven? of theater? kwam uit in 1981.
Ik kocht het.
Een tijd lang was dit omvangrijke boek zeer aanwezig in mijn huis.
Een bijzonder boek. Samengesteld uit honderden gouaches die ze naliet aan een goede vriend van haar in de tijd dat ze naar haar Franse grootouders was gevlucht. ‘Bewaar ze goed’ zei ze tegen hem. ‘C’est toute ma vie’ (vertaling: ‘Het is mijn hele leven’). 
In 1943 werd de joodse Charlotte Salomon in Auschwitz vermoord door de nazi’s.   

Verlies moeder

In 1981 dus.
Natuurlijk wist ik zelf dat ik jong mijn moeder was verloren. Natuurlijk wist ik dat dit verlies van grote invloed was geweest op mijn verdere leven.
Maar heel erg bewust van de impact van dit vroege verlies: dat was ik niet.
Mijn hoofd wist het heel goed.
Mijn gevoel deed niet mee.
Ik had me gered.

‘Weet je eigenlijk dat Charlotte Salomon ook jong haar moeder is verloren?’ vroeg onlangs iemand me.
Ik wist het niet. Sterker nog: ik had geen flauwe notie.
Wel wist ik dat ze in de oorlog door de nazi’s was vermoord. Maar dat ze ook jong haar moeder was verloren. Nee, dat had ik nooit gezien en gelezen.

Ik neem het boek van Charlotte Leven? of theater? – dat natuurlijk nog altijd in mijn boekenkast staat – ter hand.
Tot mijn verbijstering zie en lees ik hoe Charlotte Salomon het verlies van haar moeder in woord en beeld zichtbaar heeft gemaakt. Nu zie en lees ik het pas. De moeder van Charlotte overleed toen ze acht was. Na diverse eerdere pogingen, als gevolg van zelfdoding.
Nee.
Ik heb het gewoon nooit tot me door laten dringen.

Leven? of theater?

Op bladzijde 27 schrijft Charlotte: 
‘Ze (Franziska – moeder van Charlotte) is er heel anders uit gaan zien. Ze heeft het alleen nog over de dood. Albert (vader van Charlotte) zegt dat hij haar nodig heeft en dat ook Charlotte niet zonder moeder kan. Ze was immers nog maar zo klein, net acht jaar – maar niets hielp. Franziska had niet de minste zin om verder te leven……’

Op bladzijde 34
Vader van Charlotte: ‘Ach, nu heb ik haar verloren, al mijn vreugde is nu weg’……….

Op bladzijde 38
‘Mammie van me, schrijf me terug’………….

Op bladzijde 39
Charlotte: ‘Waarom komt ze niet, mijn mammie, ze heeft het beloofd’………..

Illustraties

Elke bladzijde in dit boek is, behalve van tekst, ook voorzien van de beelden waarmee Charlotte Salomon haar korte leven illustreerde.

 

 

 

Lees meer over Charlotte Salomon

Charlotte Salomon

Charlotte Salomon 

 

 

 

 

Hoe te handelen bij PTSS

Hoe te handelen bij PTSS

PTSS: Post Traumatische Stress Stoornis.
Ongetwijfeld ken je de term. Maar ben je je er als Verlaat Verdriet-er van bewust dat PTSS ook in jouw leven een grote rol kan spelen? (Lees meer Trauma en ruptuur).

Les

Voor een Verlaat Verdriet-er valt er veel te leren in een verlaat rouwproces (al was het alleen maar dat een verlaat rouwproces veel meer is dan alleen een proces van rouw. Maar daarover een andere keer).
Ook voor mij als Verlaat Verdriet-er is mijn eigen proces een groot leerproces geweest, met veel bijzondere leermomenten. Veel van deze momenten heb ik met jullie gedeeld. Dat doe ik ook graag met deze blog Hoe te handelen bij PTSS.

PTSS

De ruptuur van het abrupte, onomkeerbare verlies van je ouder – en de gevolgen die dat vroege verlies heeft gehad – heeft mogelijk ook jou overgevoelig gemaakt voor (onverwachte) invloeden van buitenaf (Lees meer Verliezen en Transities).

Fragmentatiebom

Je kent het vast wel: er gebeurt iets wat je raakt. Dat kan iets groots zijn. Maar soms is de aanleiding iets kleins.
Je hele lijf slaat op tilt. Alsof er een fragmentatiebom in je is ontploft.
Je hele lijf staat op alert. En je kunt de Uitknop niet vinden.

Tsunami

Of er lijkt langzaam een tsunami bezit van je te nemen. De gebeurtenis is al een paar dagen achter de rug, maar jij voelt de stress nog steeds als golven bezit van je nemen. Waar zit de Uitknop ook al weer?

Groter dan jij

Dan voelt het alsof ‘iets’ bezit heeft genomen van jou. Je hebt het niet aan zien komen. Je weet het pas weer als je er middenin zit.
Je lijf één bonk spanning.
Je hoofd vol watten.
Er is iets met je gebeurd dat groter voelt dan jij. Veel groter.
Je voelt je gevangen in een neerwaartse spiraal.
Machteloosheid heeft bezit van je genomen.
Wat kun je hier tegen uitrichten?

Niet doen

Niet doen in geval van alert-situatie

Niet wegduwen;
Niet verdwijnen in schaamte;
Niet groothouden;
Niet negeren;
Niet bagatelliseren;
Niet jezelf kinderachtig vinden *;
Niet tegen jezelf zeggen dat je niet moet zeuren.

Ervaren en erkennen

Ervaar: dit voel ik in mijn hele lijf.
Erken: dit gebeurt nu, maar het is de paniek van toen.

Wel doen

Wel doen in geval van alert-situatie

Wel dit ontredderde kind liefdevol in de ogen kijken;
Wel je ontfermen over dit kind;
Wel dit angstige kind geruststellen;
Wel dit kind omarmen;
Wel compassie voelen voor dit kind;
Wel samen lachen met dit kind;
Wel dit kind bij de hand nemen;
Wel bij dit kind blijven. Elke keer als deze paniek zich weer aandient.

Ervaring

Uit ervaring kan ik je vertellen dat ook deze techniek geoefend moet worden. Dat je bereid moet zijn ook aan deze techniek te werken.
Uit dezelfde ervaring kan ik je verzekeren: het werkt!

  • Strikt genomen is dit ‘kinderachtig gedrag’.
    Het kind in je is geraakt. Totale paniek.
    Het ontredderde kind heeft geen idee wat te doen.
    Het voelt zich machteloos.
    Ziet geen uitweg.
    Dit kind heeft de hulp nodig van een volwassene.
    Dit kind ben jij.
    Deze volwassene ben jij (maar misschien moet je jezelf daar even aan herinneren

NB
Het beeldje (foto) is als deel van haar proces gesneden in speksteen door Stephanie Braggaar.
Stephanie is tevens auteur van het boek Papa, ik lijk op jou http://stephanie-b.nl/

 

De levenslange invloed van de ontbrekende ouder

De levenslange invloed van de ontbrekende ouder

Clichés: ze zijn met veel. Ook in de wereld van de rouw. Mogelijk juist vooral in de wereld van de rouw.
Clichés kunnen een zekere waarheid bevatten. Maar meestal verbergen ze een wereld van gevoelens. Gevoelens van ontbrekende liefde. Van verdriet. Van angst. Van boosheid. Van wanhoop. Van leegte. Van verloren strijd. Van eenzaamheid.
Een wereld die we niet mogen zien. Want we moeten flink zijn en sterk. We moeten bewijzen dat we over veerkracht beschikken. We moeten door. Verder.
Hoe zit dat met de ontbrekende ouder?

Diploma

‘Je miste je ouder bij je diploma-uitreiking’ is zo’n cliché dat wat mij betreft altijd een leeg cliché is geweest. Een herkenbaar cliché, dat gewoonlijk wel binnenkomt. Ook bij niet Verlaat Verdriet-ers. Want ja: ook niet Verlaat Verdriet-ers kunnen zich voorstellen dat je je ouder miste bij je diploma-uitreiking (en bij je huwelijk, en bij het krijgen van een kind).
Feitelijk klopt het cliché. Je overleden ouder ontbrak bij de uitreiking van je einddiploma. Maar de wereld van gevoelens achter deze cliché: daar gaat het eigenlijk om.

De ontbrekende ouder

Waar het in de ervaren werkelijkheid na jong ouderverlies namelijk om draait is om de ouder die ontbrak op momenten dat je nieuwe stappen moest gaan zetten in je nog jonge leven.
Je eerste dag naar (een nieuwe) school.
Je plekje veroveren op je nieuwe school.
Nieuwe vriendjes en vriendinnetjes maken.
Een nieuwe juf of een nieuwe meester, een nieuwe leraar of een nieuwe lerares van wie je nog maar af moest wachten wat die voor je zou gaan betekenen.
Je nieuwe en onbekende lesstof eigen maken.
Een vervolgschool waar niemand wist van het overlijden van je moeder/je vader.

Waar het in de ervaren werkelijkheid van Verlaat Verdriet-ers over gaat is over de ouder die er had moeten zijn om je te helpen moeilijkheden te overwinnen. Teleurstellingen te overwinnen. Je eigen weg te leren gaan.
Die jou raad had moeten geven bij ruzies met vriendjes en vriendinnetjes.
Met wie je nieuwe kleren kon gaan kopen. (Of misschien juist niet.)
Die erbij had moeten zijn toen jij je verkeersdiploma haalde. Je zwemdiploma.
Die erbij had moeten zijn toen jij een sportprestatie leverde. Ook al was je helemaal niet goed in sport.
De ouder die had moeten zien hoe ongelukkig jij je voelde. Hoe onzeker.

De altijd aanwezige afwezigheid

Natuurlijk zou het geweldig zijn geweest als je ouder aanwezig had kunnen zijn op de dag dat je je einddiploma uitgereikt kreeg (Of afstudeerde. Of trouwde. Of je pas ontdekte zwangerschap wilde delen. Of je ouder grootouder maakte op de dag dat jij je eerste kind kreeg).
De kers op de taart zou dat zijn geweest. (De taart trouwens die je zelf, zonder advies en hulp van je ouder en ondanks het gemis, zo goed en zo kwaad als dat ging in elkaar had geknutseld.)

De verborgen inhoud van het cliché van de ontbrekende ouder bij je diploma-uitreiking gaat over de wereld van de leegte na het vroege verlies van je ouder. Dat is waar jong ouderverlies en Verlaat Verdriet in de werkelijkheid over gaan: de altijd aanwezige afwezigheid van de ouder die te vroeg overleed. De ontbrekende ouder.
De ouder die jou tot hulp en steun had moeten zijn bij het ontwikkelen van je zelfvertrouwen. Van je zelfrespect.
De trotse moeder/de trotse vader die haar/zijn bijdrage had moeten leveren aan de ontwikkeling van je gevoel van eigenwaarde.

Dat is voor een kind op weg naar volwassenheid de inhoud van de altijd aanwezige afwezigheid van een overleden moeder/een overleden vader.
Dat is de betekenis van de levenslange invloed van de ontbrekende ouder.

Doorgeeffuik

De doorgeeffuik

‘Als ik iets afmaak ga ik dood.’
Dit antwoord kreeg Joke kort geleden van haar nichtje Mirjam. Joke (50+) is een dochter van een moeder (80+) die als kind in oorlogstijd haar moeder verloor.

Verlies van moeder

Mirjam (25+) verloor haar moeder op haar 16e na een langdurig ziekbed.
Op een dag realiseerde Joke zich dat haar nichtje steeds opnieuw aan iets begon. Maar dat ze, waar ze ook aan begon, nooit iets afmaakte.
Studie begonnen. Afgebroken.
Relatie begonnen. Afgebroken.
Nieuwe studie begonnen. Afgebroken.
Nieuwe relatie begonnen. Afgebroken.
Enzovoort. Enzovoort.
Een vicieuze cirkel.

Vraag en antwoord

Op haar vraag aan Mirjam: ‘Wat gebeurt er toch steeds met je? Waarom breek je steeds af waar je aan bent begonnen?’ kreeg Joke als antwoord van Mirjam: ‘Als ik iets afmaak ga ik dood.’

Levensbedreigend ziek

De moeder van Mirjam was jarenlang levensbedreigend ziek. Steeds weer was haar moeder bezig iets af te maken om afscheid van het leven te kunnen nemen.
In een neerwaartse spiraal steeds dichter bij de dood. Tot de dood uiteindelijk daar was toen Mirjam 16 was, en haar moeder overleed.

Dochter-zonder-moeder

Joke, zelf dochter van een moeder-zonder-moeder, weet het een en ander van Verlaat Verdriet-patronen. En van de doorgeeffuik. Haar eigen moeder heeft (nog altijd) moeite met het onderkennen, laat staan het erkennen, van de patronen die ze heeft doorgegeven aan haar dochters.
‘Ik heb het verwerkt.’ zegt deze ruim 80-jarige moeder. ‘Dus ik heb niets doorgegeven.’ Haar dochter Joke weet beter. Bijvoorbeeld als het over angst(en) gaat.

Doorgeeffuik

Hoe zal het gaan met Mirjam?
Met deze jonge vrouw die nooit iets af kan maken?
Wat zal zij door gaan geven aan haar (toekomstige) kinderen als zij niet haar eigen angsten, haar eigen relatie tot de dood, het van dichtbij meegemaakte verval van krachten bij haar moeder, het verlies van haar moeder door de dood onder ogen gaat zien?
De thema’s die ze daarin tegenkomt betekenis te geven als volwassen vrouw?
Haar kind-angsten in het licht te zetten en ze te overwinnen?

‘Als ik iets afmaak ga ik dood’.
De vrouw die nooit iets af kan maken uit angst voor haar eigen dood gun ik met heel mijn hart dat ze in begeweging komt.
Dat ze haar angsten iets af te maken uit angst voor de dood overwint.
Dat ze haar eigen leven kan gaan leven.
Dat ze haar eigen weg zal kunnen gaan.
Dat deze dochter-zonder-moeder, gesteund door de huidige kennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn, de moed op gaat brengen haar eigen (toekomstige) kinderen de doorgeeffuik te besparen.  

Reis naar de stilte van de woestijn

Egyptereis oktober 2018

Naar de stilte van de woestijn

Afgelopen week stuurde Albertine Richaerts me haar aanbod voor een bijzondere reis naar de stilte van de woestijn (Sinaï).
Ik geef het aanbod van Albertine graag aan je door.
De reis naar de stilte van de woestijn vindt plaats van 13-20 oktober 2018.

Rode zee

Wil je eens meemaken hoe het is om de eerste 3 dagen in een rieten hutje aan het strand (met hangmat voor je deur) heerlijk tot rust te komen,
te onthaasten bij het geluid van de zee (dag en nacht),
de dag te beginnen met yoga op het strand,
ontbijt-lunch-diner all inclusive (eenvoudig maar heerlijk)
en een prachtige Rode zee waar je bij het rif geweldig mooi kunt snorkelen (lijkt wel een aquarium).
(Het sanitair/ badhuis is het best te omschrijven als eenvoudig, basaal campingsanitair. Het is geen luxe, maar het is netjes en alles werkt.)

Woestijn (Sinaï)

De volgende 3 dagen de stilte te ervaren in de woestijn,
het eenvoudige leven van de bedoeïenen mee te beleven,
geheel verzorgd,
het buiten slapen onder een prachtige sterrenhemel,
het rijden op een eigen kameel (of als je liever wandelt, is dat ook
prima).

Excursie

Een dagexcursie te maken naar het Catharinaklooster (een van de
oudste kloosters ter wereld, aan de voet van de Mozesberg; staat
op de unesco erfgoedlijst),
waar we ook een bedoeïenenvrouwenproject bezoeken waar schitterend handwerk
wordt gemaakt

Informatie en aanmelden

Mocht je meer informatie willen, ik hoor het graag!
 Âln.1545185852emoh@1545185852strea1545185852hcir.1545185852enitr1545185852eblA1545185852